DoKS @ Katholieke Hogeschool Kempen

	Authors
	Awards
	Departments
	Tags
	Help

5,955 theses on-line.

Most popular theses:
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

	More...

Home

Found [330] matches for []
Search for [] with Google | Google Scholar | Google Print

Split to 10 results per page

Show/hide extra info | Highlight search terms | Subscribe to this search

Click the column headings to sort.

#	Type	<img src="/eindwerk/assets/img/fulltext.gif" border= "0" alt="fulltext">	Description	Author	Year
1	KHK_ETD		Normoverschrijdend gedrag en agressie in de school	Versweyveld, Valérie	2008
2	KHK_ETD	PDF	Agressie tegen de hulpverlener : Seminarie Social law Psychology Social problems and welfare, national insurance Sociology Social psychology Juridical sciences Social Sciences Bachelor - Bachelor in het sociaal werk Agressie tegen hulpverleners is een vaak voorkomend probleem in onze samenleving. Dit blijkt uit de regelmatige aanwezigheid van agressie-incidenten in de media. Omdat er geen éénduidig begrip bestaat om agressie te omschrijven, gebruiken w ... e enkele kenmerken om agressief gedrag aan te duiden. Bij agressief gedrag wordt er door het overschrijden van een norm schade, letsel of leed veroorzaakt. Dit kan volgens verschillende uitingsvormen, namelijk fysieke en psychische agressie en zelfbeschadiging en agressie gericht op objecten. Deze agressie kan verschillende oorzaken hebben. We kunnen de oorzaak bij verschillende actoren leggen. Cliëntgebonden factoren omvatten bijvoorbeeld omgevingsfactoren en karakterkenmerken van de cliënt. De competentie van de hulpverlener, zijn inlevingsvermogen en mentale staat zijn hulpverlenergebonden kenmerken. Als organisatiegebonden factoren vinden we de visie van de organisatie en de materiële mogelijkheden. Als laatste vermelden we de samenlevingsgebonden factoren. Hier vinden we onder andere de verwachtingen van de maatschappij ten opzichte van hulpverlening terug. Er zijn in België geen specifieke wetten die betrekking hebben op geweld tegen hulpverleners. De antipestwet en de welzijnswet vormen toch enige wettelijke bescherming voor hulpverleners. Het hoofddoel van de antipestwet is werkgevers en werknemers sensibiliseren voor een problematiek die niet alleen ernstige gevolgen kan hebben voor de gezondheid van alle betrokken partijen, maar ook de werking van het bedrijf in het gedrang kan brengen. De welzijnswet geeft een algemeen kader van regelgeving in verband met het welzijn, de preventie en de bescherming van werknemers. De maatregelen hebben onder andere betrekking op de arbeidsveiligheid, de arbeidshygiëne, de psychosociale belasting veroorzaakt door het werk,... Ook wordt er in de wet aandacht besteed aan preventie. Omgaan met agressie vindt zowel op preventief en curatief niveau als op niveau van interventie plaats. Deze verschillende niveaus bieden plaats voor bijvoorbeeld supervisie, intervisie en collegiale ondersteuning op het gebied van interventie, conficthantering op het preventieve gebied en bijscholing en therapie op curatief gebied. Overlapping van verschillende gebieden is hier mogelijk. Als we de Belgische situatie vergelijken met die van bijvoorbeeld Groot-Brittannië, zien we dat we nog werk voor de boeg hebben. In Groot-Brittannië is er immers al een task force opgericht die verschillende voorstellen naar de regering heeft geformuleerd en verschillende werkinstrumenten zoals een employee checklist en een self-audit tool heeft ontwikkeld. Tot slot zien we overal dat agressie-incidenten weinig worden geregistreerd, waardoor het zoeken naar het waarom en naar de frequentie vaak moeizaam verloopt. Een formulier tot registratie zou hier bij kunnen helpen. Ook is een stappenplan voor het handelen tijdens een agressie-incident waardevol. Vooreerst moet en hulpverlener zich bewust worden van een mogelijk incident. Vervolgens moet hij de cliënt benaderen met een open, rustige houding, grenzen stellen en rust creëren. Daarna moet hij samen met de cliënt zoeken naar oplossingen, waarna hij naar deze oplossingen moet handelen. Vervolgens kan een evaluatiegesprek met vervolgafspraken met de cliënt duidelijkheid scheppen. Het incident zou ten slotte ook geregistreerd moeten worden. References Geschreven bronnen CUYVERS, G., Gedrag als menselijke ervaring. Inleiding tot de psychologie. Wolters Plantyn, 2003. De bescherming tegen geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk, Juridische toelichting bij de wet van 11 juni 2002. Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, p. 83, 2005. DECAESTECKER, B., Geweld op hulpverleners dubbel zo zwaar bestraft. Het Nieuwsblad. 29 augustus 2006. GIELEN, G., LSCI: praten met kinderen en jongeren in crisis. Sociaal. Welzijnsmagazine, jrg. 27, nr. 2, 2006. JANS, L. en STAES, H., Agressie in de hulpverlening. Een zachte aanpak. Maarssen, Elsevier/De Tijdstroom, 1998. J., F., OCMW Kortrijk wil camera?s tegen agressieve klanten. De Standaard, 12 februari 2005. PAUWELS, H., OCMW Gent beschermt personeel tegen agressieve klanten. De Standaard, 28 januari 2004. PAX, C., Wanneer liefde toeslaat. Over geweld en onrecht in gezinnen. Pax Christi, Leuven: Davidsfonds, 1996. PEETERS, A., Eerste hulp bij geweld. Handboek voor leerkrachten en begeleiders bij het leren omgaan met geweld bij kinderen en jongeren. Pax Christi, Leuven: Davidsfonds, 1999. ROELKENS, C., e.a., Agressieprotocol. OCMW Gent. (interne nota) Schooldirectie maand werkonbekwaam na vechtpartij. Gazet van Antwerpen, 29 november 2006. SCHUUR, G., Omgaan met agressie. Houten, Bohn Stafleu Van Loghum, 2001. VANBROECKHOVEN, M., e.a., Integrerend werken. Geel, Katholieke Hogeschool Kempen, Departement Sociaal Werk, 2007. (cursus) VANDERSMISSEN, C., Agressie in de hulpverlening. Geel, Katholieke Hogeschool Kempen, Departement Sociaal Werk, 2003. (cursus) VAN TILBURG, E., Agressie. Praktijkboek voor hulpverleners, begeleiders en leerkrachten. Antwerpen, Garant, 2003. WESTERVELD, T., Omgaan met agressie kun je leren. Den Haag, Academic Service, 2004. Agressie tegen de hulpverlener WET van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk, Belgisch Staatsblad, 18 september 1996. Zware agressie zindert na in school. Het Nieuwsblad, 1 december 2006. Elektronische bronnen Actieprogramma ?geweld tegen werknemers met een publieke taak?. Internet, 16 november 2006. (http://www.minbzk.nl/aspx/get.aspx?xdl=/views/bzk/xdl/page&SitIdt=10&VarIdt=1&ItmId t=99696) Agressie in de verschillende vormen. Internet, 2005. (http://www.veiligengezondwerken.nl/renderer.do/clearState/true/menuId/1117/returnPage/1 Agressie en geweld op het werk. Internet, 23 oktober 2002. (http://www.pi.be/piw/piw01.nsf/52b2da8b666e069080256aaa002ab228/0f93d9e1b2a32b71c1 256cbe00511379/$FILE/NON02238.pdf) Agressie. Internet, 18 oktober 2006. (http://nl.wikipedia.org/wiki/Agressie) BATTY, D., £2m to fight violence against social workers. Internet, 2001 (http://society.guardian.co.uk/socialcare/news/0,,426891,00.html) DELCOUR, L., PARDOEN, T., Koppen, TV één, 5 december 2006. (tv-programma) Definitie van het begrip ?geweld?. Internet, 13 september 2002. (http://www.polskaya.be/?p=306) Een gevoelige tik?! Iedereen heeft met agressie te maken. Internet, oktober 2006. (http://www.arduin.nl/Informatie/EenGevoeligeTik.htm) HOFFMANS, J., Lastig gedrag. Voor een veiligere werkplek. Internet, 2005. (http://www.lastiggedrag.nl/risicofactoren%20medewerker.htm) National task force on violence: the department of health. Internet, 2000 (http://www.dh.gov.uk/PolicyAndGuidance/HumanResourcesAndTraining/NationalTaskforce OnViolence/fs/en) OSSAER, K.., (katrijn.ossaer@vspf.org), informatie. E-mail aan AERTS, N., (nadineaerts@hotmail.com), 22 november 2006. STICHTING VREDESEDUCATIE., Geweld en agressie: waar praten we over? Internet. (http://www.vredeseducatie.nl/zinloos/agressie.htm) Systematische en degelijke begeleiding broodnodig. Internet, 15 oktober 2006. (http://www.icoba.be) Agressie tegen de hulpverlener 58 WEST, H., coaching en supervisie. Internet, 2000. (http://utopia.knoware.nl/users/hanswest/DRU/mci/helpdisk/supervis.htm#wat) Mondelinge bronnen GOOR, P., VANDEPERRE, G., Mondelinge mededeling. Eerste stuurgroepbijeenkomst, 16 oktober 2006. GOOR, P., VANDEPERRE, G., Mondelinge mededeling. Tweede stuurgroepbijeenkomst, 11 december 2006. Agressie tegen de hulpverlener	Vander Mierde, Maaike Somers, Arne Boonen, Els Van Beurden, Liesbeth Maes, Inne Aerts, Nadine	2007
3	KHK_ETD	PDF	Agressie tegen de hulpverlener : Individuele bijdragen Social law Psychology Social problems and welfare, national insurance Sociology Social psychology Juridical sciences Social Sciences Bachelor - Bachelor in het sociaal werk Agressie tegen hulpverleners is een vaak voorkomend probleem in onze samenleving. Dit blijkt uit de regelmatige aanwezigheid van agressie-incidenten in de media. Omdat er geen éénduidig begrip bestaat om agressie te omschrijven, gebruiken w ... e enkele kenmerken om agressief gedrag aan te duiden. Bij agressief gedrag wordt er door het overschrijden van een norm schade, letsel of leed veroorzaakt. Dit kan volgens verschillende uitingsvormen, namelijk fysieke en psychische agressie en zelfbeschadiging en agressie gericht op objecten. Deze agressie kan verschillende oorzaken hebben. We kunnen de oorzaak bij verschillende actoren leggen. Cliëntgebonden factoren omvatten bijvoorbeeld omgevingsfactoren en karakterkenmerken van de cliënt. De competentie van de hulpverlener, zijn inlevingsvermogen en mentale staat zijn hulpverlenergebonden kenmerken. Als organisatiegebonden factoren vinden we de visie van de organisatie en de materiële mogelijkheden. Als laatste vermelden we de samenlevingsgebonden factoren. Hier vinden we onder andere de verwachtingen van de maatschappij ten opzichte van hulpverlening terug. Er zijn in België geen specifieke wetten die betrekking hebben op geweld tegen hulpverleners. De antipestwet en de welzijnswet vormen toch enige wettelijke bescherming voor hulpverleners. Het hoofddoel van de antipestwet is werkgevers en werknemers sensibiliseren voor een problematiek die niet alleen ernstige gevolgen kan hebben voor de gezondheid van alle betrokken partijen, maar ook de werking van het bedrijf in het gedrang kan brengen. De welzijnswet geeft een algemeen kader van regelgeving in verband met het welzijn, de preventie en de bescherming van werknemers. De maatregelen hebben onder andere betrekking op de arbeidsveiligheid, de arbeidshygiëne, de psychosociale belasting veroorzaakt door het werk,... Ook wordt er in de wet aandacht besteed aan preventie. Omgaan met agressie vindt zowel op preventief en curatief niveau als op niveau van interventie plaats. Deze verschillende niveaus bieden plaats voor bijvoorbeeld supervisie, intervisie en collegiale ondersteuning op het gebied van interventie, conficthantering op het preventieve gebied en bijscholing en therapie op curatief gebied. Overlapping van verschillende gebieden is hier mogelijk. Als we de Belgische situatie vergelijken met die van bijvoorbeeld Groot-Brittannië, zien we dat we nog werk voor de boeg hebben. In Groot-Brittannië is er immers al een task force opgericht die verschillende voorstellen naar de regering heeft geformuleerd en verschillende werkinstrumenten zoals een employee checklist en een self-audit tool heeft ontwikkeld. Tot slot zien we overal dat agressie-incidenten weinig worden geregistreerd, waardoor het zoeken naar het waarom en naar de frequentie vaak moeizaam verloopt. Een formulier tot registratie zou hier bij kunnen helpen. Ook is een stappenplan voor het handelen tijdens een agressie-incident waardevol. Vooreerst moet en hulpverlener zich bewust worden van een mogelijk incident. Vervolgens moet hij de cliënt benaderen met een open, rustige houding, grenzen stellen en rust creëren. Daarna moet hij samen met de cliënt zoeken naar oplossingen, waarna hij naar deze oplossingen moet handelen. Vervolgens kan een evaluatiegesprek met vervolgafspraken met de cliënt duidelijkheid scheppen. Het incident zou ten slotte ook geregistreerd moeten worden. References Geschreven bronnen AERTS, N., e.a., Agressie tegen de hulpverlener. Seminarie. Geel, Katholieke Hogeschool Kempen, Departement Sociaal Werk, schooljaar 2006-2007. (seminarie) BROECKMANS, C., Ontwikkelingspsychologie: Persoonsmodule. Geel, Katholieke Hogeschool Kempen, Departement Sociaal Werk, schooljaar 2005-2006. (cursus) DE BOCK, S., Dealende leerling steekt directeur neer. De standaard. 23 januari 2007. IVB., Vier steekpartijen in Nederlandse scholen op 3 dagen tijd. De standaard. 22 maart 2007. SCHROOTEN, H., STORMS, B., Onderzoeksmethoden deel 1: Onderzoeksopzet en- uitvoering. Geel, Katholieke Hogeschool Kempen, Departement Sociaal Werk, schooljaar 2005-2006. (cursus) VANDERSMISSEN, C., Major MW Begeleidingswerk Deel 1. Katholieke Hogeschool Kempen, Geel, departement sociaal werk, schooljaar 2006-2007. (cursus) VAN DER SYPE, K. en VAN ROOSBROECK, M., Geweld op scholen. Hoe het toenemende geweld veilig onderwijs bedreigt. Unieboek BV, Houten/ Antwerpen, 2006. Elektronische bronnen Agressie en geweld op het werk. Internet, 23 oktober 2002. (http://www.pi.be/piw/piw01.nsf/52b2da8b666e069080256aaa002ab228/0f93d9e1b2a32b71c1256c be00511379/$FILE/NON02238.pdf) Leerling schiet op leraar in Den Haag. De standaard. 14 januari 2004. (http://www.standaard.be/Artikel/Detail.aspx?artikelId=GOJ38DSB&word=Leerling+schiet+op+l eraar+) VANDEBOSCH, H., e.a., Cyberpesten bij jongeren in Vlaanderen. Brussel, studie in opdracht van het viWTA, 2006. (http://www.viwta.be/files/Eindrapport_cyberpesten_(nw).pdf) WIKIPEDIA, De vrije encyclopedie. Jackass. Verenigde Staten, Wikimedia Foundation, 2007. (http://nl.wikipedia.org/wiki/Jackass) Mondelinge bronnen KEMPEN, G., Mondelinge mededeling. Coach gesprekken. ROZENBERG S.O., Stageperiode. 5 februari 2007 tot en met 1 juni 2007. Agressie tegen de hulpverlener 74	Vander Mierde, Maaike Somers, Arne Van Beurden, Liesbeth Maes, Inne Aerts, Nadine	2007
4	KHK_ETD		Agressie op spoedgevallen, een leidraad	Engels, Johan	2009
5	KHK_ETD		Voorbehandelingen om agressie bij varkens te beperken tijdens het mengen	Verbruggen, Ellen	2008
6	KHK_ETD		Wat als ik even mezelf niet meer ben? : Verpleegkundige benadering van conflicten, agressie en afzondering	Baeten, Sam	2009
7	KHK_ETD		Verpleegkundige interventies bij agressie	Exelmans, Kelly	2009
8	KHK_ETD	Text	Agressie tegen hulpverleners : Individuele bijdrage Bachelor - Bachelor in het sociaal werk Agressie tegen hulpverleners is een vaak voorkomend probleem in onze samenleving. Dit blijkt uit de regelmatige aanwezigheid van agressie-incidenten in de media. Omdat er geen éénduidig begrip bestaat om agressie te omschrijven, gebruiken w ... e enkele kenmerken om agressief gedrag aan te duiden. Bij agressief gedrag wordt er door het overschrijden van een norm schade, letsel of leed veroorzaakt. Dit kan volgens verschillende uitingsvormen, namelijk fysieke en psychische agressie en zelfbeschadiging en agressie gericht op objecten. Deze agressie kan verschillende oorzaken hebben. We kunnen de oorzaak bij verschillende actoren leggen. Cliëntgebonden factoren omvatten bijvoorbeeld omgevingsfactoren en karakterkenmerken van de cliënt. De competentie van de hulpverlener, zijn inlevingsvermogen en mentale staat zijn hulpverlenergebonden kenmerken. Als organisatiegebonden factoren vinden we de visie van de organisatie en de materiële mogelijkheden. Als laatste vermelden we de samenlevingsgebonden factoren. Hier vinden we onder andere de verwachtingen van de maatschappij ten opzichte van hulpverlening terug. Er zijn in België geen specifieke wetten die betrekking hebben op geweld tegen hulpverleners. De antipestwet en de welzijnswet vormen toch enige wettelijke bescherming voor hulpverleners. Het hoofddoel van de antipestwet is werkgevers en werknemers sensibiliseren voor een problematiek die niet alleen ernstige gevolgen kan hebben voor de gezondheid van alle betrokken partijen, maar ook de werking van het bedrijf in het gedrang kan brengen. De welzijnswet geeft een algemeen kader van regelgeving in verband met het welzijn, de preventie en de bescherming van werknemers. De maatregelen hebben onder andere betrekking op de arbeidsveiligheid, de arbeidshygiëne, de psychosociale belasting veroorzaakt door het werk,... Ook wordt er in de wet aandacht besteed aan preventie. Omgaan met agressie vindt zowel op preventief en curatief niveau als op niveau van interventie plaats. Deze verschillende niveaus bieden plaats voor bijvoorbeeld supervisie, intervisie en collegiale ondersteuning op het gebied van interventie, conficthantering op het preventieve gebied en bijscholing en therapie op curatief gebied. Overlapping van verschillende gebieden is hier mogelijk. Als we de Belgische situatie vergelijken met die van bijvoorbeeld Groot-Brittannië, zien we dat we nog werk voor de boeg hebben. In Groot-Brittannië is er immers al een task force opgericht die verschillende voorstellen naar de regering heeft geformuleerd en verschillende werkinstrumenten zoals een employee checklist en een self-audit tool heeft ontwikkeld. Tot slot zien we overal dat agressie-incidenten weinig worden geregistreerd, waardoor het zoeken naar het waarom en naar de frequentie vaak moeizaam verloopt. Een formulier tot registratie zou hier bij kunnen helpen. Ook is een stappenplan voor het handelen tijdens een agressie-incident waardevol. Vooreerst moet en hulpverlener zich bewust worden van een mogelijk incident. Vervolgens moet hij de cliënt benaderen met een open, rustige houding, grenzen stellen en rust creëren. Daarna moet hij samen met de cliënt zoeken naar oplossingen, waarna hij naar deze oplossingen moet handelen. Vervolgens kan een evaluatiegesprek met vervolgafspraken met de cliënt duidelijkheid scheppen. Het incident zou ten slotte ook geregistreerd moeten worden.	Boonen, Els	2008
9	KHK_ETD		Voorkomen van agressie bij honden Bachelor - Gegradueerde in Landbouw en Biotechnologie Agressie bij honden is een belangrijk probleem in onze hedendaagse maatschappij. Vermits hond en mens nauw met elkaar samenleven, kunnen er nogal eens problemen optreden. De laatste jaren kwamen gevaarlijke honden en hondenbeten nogal vaa ... k voor in de media. De vraag luidt: Hoe moeten we omgaan met agressieve honden en hoe kunnen we dergelijke problemen in de toekomst voorkomen? Om dit te weten te komen heb ik een literatuurstudie verricht. Om vervolgens tot een beter inzicht te komen over wat de gemiddelde persoon denkt over agressie bij honden heb ik enquêtes uitgedeeld onder verschillende hondeneigenaars. Wanneer men beslist om een hond toe te laten in het gezin, moet men goed weten hoe dit dier leeft en denkt. Men moet zijn uitdrukkingen en lichaamstaal begrijpen, daaraan kan men zien hoe de hond zich voelt en hoe hij zal reageren. Vaak loopt het hier reeds fout en ontstaan er gedragsproblemen ten gevolge van het verkeerd begrijpen van elkaar. De oorzaken van agressie zijn vrij uiteenlopend, maar velen kunnen voorkomen worden door een verstandige omgang met de hond. Preventie van agressie begint alvorens de hond ter wereld komt. De fokker draagt de verantwoordelijkheid om niet enkel te selecteren op basis van bepaalde uiterlijke kenmerken, maar ook op basis van karaktereigenschappen. Verder kan men met een goed gesocialiseerde puppy tal van problemen voorkomen. References Boeken Gaus, M. (2003a). Uw hond gehoorzaam in 10 lessen. (18de dr.). Baarn: Tirion Uitgevers BV. Gaus, M. (2003b). Nog beter omgaan met je hond. (5de dr.). Baarn: Tirion Uitgevers Sannen, E. (2002). Uw hond opvoeden zonder training. (4de dr.). Warffum: Welzo Media Productions. Cursussen De Meester, R. (2004). De agressieve patiënt, hoe een geval van agressie aanpakken in de praktijk? Cursus van de Limburgse dierenartsenvereniging Hasselt. Vanherle, M., Leenen, H., Lenaerts, G., Roels, G. (1997). K.K.U.S.H. Cursus voor instructeurs gehoorzaamheidsprogramma. Brochures Federale Overheidsdienst Volksgezondheid, Veiligheid van de voedselketen en Leefmilieu. (2006). Een hond? ja! die bijt? neen! Informatiebrochure. Internet Boone, A., Decock, I., De Keuster, T., De meester, R., De Prins, M., Desmet, B., Geerts, G., Halsberghe, C., Lafort, C., Leysen, E., Orban, F., Proesmans, B., Vangheluwe, L., Westhovens, M. Agressie bij honden. Gevonden op 25 november 2005 op het internet: http://www.vdwe.info Coopman, F. (2005). Gedrag: genetisch component? Gevonden op 7 februari 2006 op het internet: http://www.el-minjas.com/hondengedrag.html De vrolijke viervoeters. (2006). Kynologische en medische termen en uitdrukkingen. Gevonden op 12 april 2006 op het internet: http://www.devrolijkeviervoeters.org Dierenbescherming. (2006). Probleemgedrag. Gevonden op 5 april 2006 op het internet: http://www.dierenasiel.hoekschewaard.nl/alhondprobleemgedrag.htm Hondengedrag. (2005). Hond-hond agressie. Gevonden op 4 april 2006 op het internet: http://hondengedrag.be Hondentips. Hondentaal, gedrag en houdingen. Gevonden op 9 februari 2006 op het internet: http://www.hondentips.be HOS Hondenschool en adviescentrum. Agressie bij honden. Gevonden op 1 februari 2006 op het internet: http://www.dogweb.nl/gedrag/agressie.html HOS Hondenschool en adviescentrum. Het kopen van een hond: advies en informatie. Gevonden op 27 november 2005 op het internet: http://www.dogweb.nl/gedrag/inhoud.html Invisible Fence. Invisible Fencing Systeem. Gevonden op 3 maart 2006 op het internet: http://www.invisiblefence.nl/IFnlhoewerkt.htm Penta, A. (2005). Hoe ga ik om met de agressie van mijn hond. Gevonden op 1 februari 2006 op het internet: http://www.dogmountain.be/info Planta, D. Gedrag van honden. Gevonden op 4 april 2006 op het internet: http://www.mysticalshadows.nl Puck en co. (2006). Problemen met agressie. Gevonden op 4 april 2006 op het internet: http://www.puckenco.com Wikipedia. (2006). Inteelt. Gevonden op 5 april 2006 op het internet: http://nl.wikipedia.org/wiki/Inteelt World Explorer. (2006). Lichaamstaal van de hond. Gevonden op 17 maart 2006 op het internet: http://www.worldexplorer.be/lichaamstaal_hond.htm	Kerselaers, Sara	2006
10	KHK_ETD	PDF	Werken rond agressie : Onderzoek naar een geschikte werkvorm bij maatschappelijk kwetsbare jongeren Bachelor - Bachelor in de ergotherapie De jeugd van tegenwoordig, probleemjongeren, jonge criminelen,... Deze begrippen zijn een fenomeen van deze tijd. Als je als tiener binnen onze maatschappij een fout maakt dan krijg je al snel een negatief etiket opgeplakt en deze stempel ... draag je vaak heel lang mee. Ook ik had vooroordelen ten opzichte van deze jongeren. Tijdens mijn stage merkte ik dat het gaat om jongeren die vaak met minder kansen in het leven staan en fouten maken. Maar ook zij verdienen een tweede kans! Er zijn nog veel vragen naar de juiste begeleiding van deze jongeren. Er werken reeds verschillende disciplines samen in de gemeenschapsinstelling en na mijn stage denk ik dat je ook als ergotherapeut iets kan betekenen voor deze jongeren. Dit heb ik tijdens mijn stage onderzocht. Ik heb dit gedaan door gedurende tien weken rond één thema 'agressie' te werken. Hierbij heb ik elke week een andere werkvorm gehanteerd, om zo te weten te komen welke werkvormen wel en welke niet geschikt zijn bij deze doelgroep. Groeps- of individuele activiteiten Omdat ik mijn stage binnen het onderwijs heb gedaan, heb ik enkel gebruik kunnen maken van groepsactiviteiten omdat dit de meest gebruikte werkvorm is. Ik denk dat het in deze omstandigheden bij deze doelgroep ook een goede manier van werken is, rond een thema zoals agressie. Er zijn namelijk heel wat voordelen verbonden aan het werken in groepen. Een eerste belangrijk voordeel is dat door het uitvoeren van activiteiten in groep, de sociale en communicatieve vaardigheden van de jongeren worden geoefend. Vaak zijn deze vaardigheden bij deze doelgroep minder goed ontwikkeld. Het gebrek aan deze vaardigheden leidt dan ook vaak tot andere problemen in het leven van deze jongeren. Door samen activiteiten uit te voeren krijgen de jongeren een gevoel van samenhorigheid. Dit kan ervoor zorgen dat de jongeren elkaar steunen en stimuleren. Doordat één van de jongens een verhaal vertelde rond agressie, werden de anderen gestimuleerd om ook hun verhalen te vertellen. Ze gingen ook goed in op wat de anderen zeiden. Er is ook het voordeel dat in groep de verantwoordelijkheid gedeeld kan worden. Dit kwam ook naar boven tijdens de gesprekken rond agressie. Wanneer iemand het niet eens was met een jongen, dan verdedigde deze zich door ook naar de andere jongeren te verwijzen. Dit brengt dan ook weer meteen een nadeel met zich mee. De rustige, stille jongeren hebben bij groepsactiviteiten de mogelijkheid om de verantwoordelijkheid uit handen te geven en zo verdwijnen ze vaak nog meer naar de achtergrond. Ik heb tijdens mijn activiteiten gemerkt dat er ook één groot nadeel verbonden is aan het werken met deze jongeren in groep. Deze jongens hebben voortdurend het gevoel dat ze hun 'imago' hoog moeten houden. Zeker tijdens de activiteiten rond agressie werd er heel wat opgeschept. Dit deden ze vooral om 'stoer te doen'. Hierdoor zullen ze zich tijdens groepsactiviteiten nooit volledig bloot geven. Daarom stel ik vast dat het gebruik van individuele activiteiten niet zou mogen ontbreken. Tijdens deze individuele activiteiten zou je dan dieper kunnen ingaan op de individuele agressie van deze jongere. Korte activiteiten Ik heb vaak activiteiten gedaan die bestonden uit korte deelactiviteiten. Hierbij kregen de jongens telkens pas de opdracht wanneer ze met de vorige opdracht klaar waren. Elke opdracht nam hierbij maximum tien minuten in beslag. Dit is een werkvorm die volgens mij het meest aangewezen is bij deze doelgroep, omdat veel van deze jongens concentratieproblemen hebben. Door korte, duidelijke opdrachten te geven, blijven de jongens beter geconcentreerd op die bepaalde opdracht. Ook zeker voor een thema zoals agressie zijn korte opdrachten het meest geschikt, zo voorkom je dat er hevige discussies ontstaan. Je moet dan als begeleider wel de situatie in de gaten houden, zodat je een deelactiviteit op tijd en grondig kan afronden. Activiteiten waarbij de begeleider aan het begin van de activiteit al de verschillende opdrachten geeft en zich dan op de achtergrond gaat houden, zijn niet zo geschikt. De jongens zijn dan snel afgeleid. Wanneer de begeleider geen sturing geeft, kan de situatie snel uit de hand lopen. Tijdens één van mijn activiteiten moesten de jongens een lange vragenlijst invullen over agressie. Dit was een activiteit waarbij de jongens gedurende lange tijd individueel moesten werken. Aan de houding van de jongens (zuchten en blazen) heb ik gemerkt dat dit geen goede werkvorm is. Verder zag ik dat hun concentratie hierbij al snel zoek was. Een vragenlijst kan voor de hulpverlener wel een handig hulpmiddel zijn om iets over de jongens te weten te komen. Je kan dit beter tijdens een individuele sessie te doen zodat je de jongen hier eventueel bij kan begeleiden. Op deze manier zal hij minder snel afgeleid zijn. Het is natuurlijk ook nodig dat de jongeren leren om zelfstandig te werken, maar dit soort activiteiten moeten stilaan opgebouwd worden. Structuur en afwisseling Structuur is tijdens het werken met deze jongeren een erg belangrijk aandachtspunt. Structuur bieden wil niet zeggen dat je altijd dezelfde opdrachten geeft. Elke dag, altijd opnieuw, werkblaadjes invullen, wordt saai en voorspelbaar. Omdat 'saai en voorspelbaar' leidt tot concentratieverlies en verlies aan motivatie en inzet, is het brengen van afwisseling in je activiteiten van belang. Ik heb elke week een andere werkvorm gebruikt. Creatieve activiteiten, activiteiten met woorden, activiteiten met beelden,... Ook binnen 1 activiteit kan je afwisseling brengen door verschillende korte activiteiten aan te bieden. Confronterende activiteiten Doorheen hun leven hebben deze jongeren geleerd om zichzelf en hun ideeën te verdedigen. Hoewel ik vind dat je altijd voor jezelf en je mening moet opkomen, blijft de manier waarop je dit doet belangrijk. Dit is vaak hetgeen dat bij de jongens problemen veroorzaakt. Een gevecht is in hun ogen vaak de enige manier om een ruzie op te lossen. Als je bij deze doelgroep wil komen tot gedragsverandering, dan kan je de jongens best zelf laten ervaren dat dit nodig is. Indien ze zelf het nut van de verandering niet inzien, waarom zouden ze dit dan doen! Hierbij kan het werken in groep voordelen en nadelen hebben. Een voordeel kan zijn dat verschillende jongeren een verschillende mening hebben en dat ze zo de anderen kunnen overtuigen van de verandering. Een nadeel kan zijn dat de groep zich tegen de begeleider keert. Daarom is het belangrijk dat de begeleider erop let dat hij zijn mening niet opdringt aan de jongeren. Ik heb vaak zelfinzichtelijke activiteiten gedaan, waarbij het de bedoeling was dat de jongens nadenken over hun eigen 'agressieve' gedrag. Deze activiteiten leidden soms tot discussies tussen de jongens onderling. Hier kan je dan uit concluderen dat er inderdaad verschillende meningen zijn. Mijn doel was hierbij om een denkproces rond het eigen gedrag op gang te brengen. Doen Volgens Kolb (1984) bestaan er vier leerstijlen. Als eerste heb je mensen die leren door te doen en door te ervaren, dit noemt Kolb de doeners. Daarnaast heb je de bezinners/dromers, deze mensen leren door waar te nemen en door te overdenken. Als derde zijn er de denkers, deze leren door te analyseren en na te denken. Als laatste zijn er nog de mensen die leren door actief te experimenteren en dit noemen we de beslissers. Door te observeren is het mij opgevallen dat het hier niet gaat om jongens die een hele dag braaf op hun stoel kunnen zitten en notities kunnen nemen. Dus we hebben hier niet te maken met denkers. (Er zijn natuurlijk altijd wel uitzonderingen.)Ik denk dat de meeste jongens hier doeners of beslissers zijn. Als leerkracht is het belangrijk dat je je lessen hieraan aanpast. De hele dag theorieën uitleggen heeft geen zin, want hier onthouden ze waarschijnlijk niets van. Deze theorieën uittesten zal bij deze doelgroep vaak effectiever zijn. Als ergotherapeut ben je hier dan natuurlijk op je plaats, aangezien het tijdens ergotherapie draait rond het DOEN. Ik heb meestal wel activiteiten gedaan waarbij de jongeren zelf op zoek gingen naar de oplossing, maar ik heb denk ik nog te weinig gebruik gemaakt van echte DOEactiviteiten. Besluit Mijn doelstelling tijdens deze 10 weken was, om bij maatschappelijk kwetsbare jongeren een denkproces op gang te brengen rond hun eigen 'agressieve' gedrag, door op verschillende manieren rond agressie te werken. Tijdens de activiteiten werd er door de jongens zelf veel verteld en veel nagedacht. Ik zou dus kunnen besluiten dat mijn doel bereikt is. Maar zo ervaar ik het zelf niet. Er is bij de jongens geen proces op gang gebracht waardoor ze nu nog steeds bewust nadenken over hun gedrag. Ik kan ook niet besluiten dat er 1 bepaalde werkvorm is die wel geschikt is en de andere werkvormen niet. Tijdens het werken rond agressie, heb ik ondervonden dat er heel wat verschillende activiteiten zijn die geschikt kunnen zijn voor deze doelgroep. Je kan natuurlijk niet zomaar 'iets' doen. Het is wel van belang dat de activiteiten op de juiste manier worden aangeboden. Bij activiteiten voor maatschappelijk kwetsbare jongeren dient er rekening gehouden te worden met enkele belangrijke aandachtspunten: -Zorg voor structuur tijdens het werken met deze jongeren, maar breng wel afwisseling in je activiteiten -Gebruik hoofdzakelijk doeactiviteiten waarbij de jongens moeten leren door zelf te doen en te experimenteren -Geef korte en duidelijke opdrachten -Hou toezicht Bovenstaande aandachtspunten gelden niet alleen voor het werken rond agressie. Ze kunnen dienen voor alle activiteiten die met maatschappelijk kwetsbare jongeren worden gedaan. De manier waarop jij als ergotherapeut met de jongens omgaat is ook erg bepalend voor je therapieën. References Geschreven bronnen - Durrant, M. (2001) Creatieve oplossingen bij gedragsproblemen op school. Leuven-Kessel-Lo: Garant. - Van Tilburg, E. (2003) Agressie: praktijkboek voor hulpverleners, begeleiders en leerkrachten. Antwerpen-Apeldoorn: Garant. - Vervoort, M., van Doremalen, H. (2005) Effectief omgaan met agressie en zinloos geweld: Calamiteiten en de verwerking ervan. Maarssen: Elsevier gezondheidszorg. - Schuur, G. (1987) Omgaan met agressie: Geweldloosheid als antwoord op een psychiatrisch probleem. Brussel: Samsom Stafleu Alphen aan den Rijn. - Nijmanting, M. (2007) Handboek kindercounseling. Amsterdam: SWP. - Portman, R. (1998) Speels omgaan met agressie: 134 spelletjes en oefeningen om op een creatieve manier conflicten op te lossen. Katwijk: Panta Rhei. - Miller, W.,Rollnick, S. (2005) Motiverende gespreksvoering. Ekklesia. - Cuyvers, G. (2005) Gedrag als menselijke ervaring: inleiding tot de psychologie. Wolters Plantyn. - Schoofs, L. et al (2006-2007). Cursus communicatie 2 ERGO : Omgaan met agressie van cliënten. - Schoofs, L. (2006-2007). Cursus psychiatrie 2 ERGO: Alcohol en drugsstoornissen: 2.3. ergotherapeutische behandeling. P. 29/42 Elektronische bronnen - Wollstein, J.B. (april/mei 1985). De Vrijbrief: oorzaken van agressie (I) Gevonden op 1 november 2007 op het internet: http://www.libertarian.nl/vrijbrief/archives/001384.php - Deckers, T. (2006) Agentschap jongerenwelzijn: gemeenschapsinstellingen. De Kempen. Gevonden op 25 oktober 2007 op het internet: http://www.wvc.vlaanderen.be/jongerenwelzijn/gemeenschapsinstellingen/ dekempen.htm - Vzw Ondersteuningsstructuur Bijzondere Jeugdzorg. Werking bijzonder jeugdzorg. Gevonden op 5 november 2007 op het internet: www.osbj.be/osbj/files/File/osbj/Communicatie/D061005perswerking%20B JZ.pdf - Peeters, J. (1998). Gedraag je of ... Antisociaal gedrag: een overzicht en enkele voorstellen. Gevonden op 13 november 2007 op het internet: http://www.caleidoscoop.be/inhouden/inhouden10/art10_5_04.html - Universiteit Gent. Psychologie en pedagogische wetenschappen. Hoofdstuk 11: agressie. Gevonden op 6 januari 2007 op het internet: http://users.ugent.be/~ivanmerv/socpsy/transparanten/h11_kleur.pdf - Van Oel, G. Thomas & Kilmann test. Gevonden op 26 januari 2008 op het internet: http://www.testjegedrag.nl/tjg/conflict/index.html - (2002) Responses to frustration. Gevonden op 14 december op het internet: http://hcil.cs.umd.edu/trs/2002-19/2002-19.html - kind en gezin. Opvoeding. Gevonden op 26 januari 2008 op het internet: http://www.kindengezin.be/KG/Themas/Opvoeding/default.jsp - Salilus. (2008) leerstijlen-de leercyclus van Kolb. Gevonden op 16 februari 2008 op het internet: http://mens-en-samenleving.infonu.nl/onderwijs/4982-leerstijlen-de- leercyclus-van-kolb.html	Mariën, Nathalie	2008
11	KHK_ETD	PDF	Met een gesocialiseerde pup op consult : Zonder angst naar de dierenarts Development biology, growth (animal), ontogeny, embryology Biomedical sciences Zoology Bachelor - Gegradueerde in Landbouw en Biotechnologie Om een pup te socialiseren met een dierenarts, is het van belang om eerst inzicht te krijgen in de gedragsleer van de hond. Ik heb mij verdiept in de ontwikkelingsfasen, de leerprincipes en de communicatie van de hond. Door deze literatuurs ... tudie, heb ik mijn eigen onderzoek kunnen opbouwen. In het specifiek deel heb ik mij de vraag gesteld waarom een pup op consultatie komt en in welke ontwikkelingsfasen dit is. Door hiermee rekening te houden, kunnen we de pup optimaal begeleiden. Bij deze begeleiding zijn drie personen van belang: de eigenaar, de dierenarts en de assistente. Zij kunnen zorgen dat de pup een positieve ervaring overhoudt aan zijn bezoek. Verder heb ik mij ook afgevraagd hoe je met een pup moet omgaan die reeds bang of agressief is. De pup een alternatief gedrag aanbieden, kan een uitkomst bieden. Verder moet de dierenarts via lichaamshoudingen, gebruik maken van de communicatie tussen honden onderling, om zo een conflict te vermijden. Als laatste heb ik een antwoord proberen te formuleren waarom het van groot belang is om al deze moeite te doen. Een goede begeleiding van de pup zijn opvoeding is een vorm van klantenservice. De dierenartsassistente kan hierbij een meerwaarde aan de kliniek geven. References Boeken Dierenambulance Amsterdam (2006). Cursus EHBO Doedee, (2005). Cursus Barneveld ethologie. Fennel, (2002). De vrouw die naar honden luisterd. Tirion Foggle, (1997). Leer uw hond gehoorzamen. Van Reemst Uitgeverij B.V. Gaus, (2003). Nog beter omgaan met je hond. Tirion natuur Jochems, (2006). Cursus hondentrimster: ethologie VDWE, (2004). Een goede start. Uitgegeven door VDWE, intervet en eukanuba. Elektronische publicaties De Boer. Ontstaan van probleemgedrag Gevonden op 16 maart 2006 op het internet: http://www.dapschagen.nl De Bolster. Opvoeding Gevonden op 25 november 2005 op het internet: www.debolster.be/html/opvoeding/htm Dierenkliniek VvD. Het hoe en waarom van vaccinatie bij uw huisdier Gevonden op 8 maart 2006 op het internet: www.vvd-dierenkliniek.be Doorneveld. De MAG-test (maatschappelijk aanvaardbaar gedrag) Gevonden op 30 april 2006 op het internet: http://www.astch.nl/ASTCH_bestanden/magtest.html Hurkmans. Positieve versterking , Straf een nuttig middel met veel valkuilen Gevonden op 17 februari 2006 op het internet: http://www.kc-delft.nl/artikels.html Met een gesocialiseerde pup op consult _______________________________________________________________________________ ?t HOS (hondenschool en adviescentrum). De socialisatiefases bij pups; Angst bij honden, oorzaken, trainingtips; Agressie bij honden, oorzaken, achtergrond, soorten agressie Gevonden op 6 januari 2006 op het internet: http://www.dogweb.nl/gedrag/html VDWE (vlaamse diergeneeskundige werkgroep ethologie). Agressie Gevonden op 25 november op het internet: http://www.vdweinfo.be	Van Dyck, Cindy	2006
12	KHK_ETD	PDF	'Schrijfdansen' in Curaçao : De methode 'Schrijfdans' aanpassen voor kinderen met faalangst, agressie en autisme Pedagogy and didactics Orthopedagogy Social Sciences Bachelor - Gegradueerde in Ergotherapie Mijn eindwerk handelt over de schrijfmethode 'Schrijfdans'. In eerste instantie was het mijn bedoeling om de methode te introduceren in de 'Schroederschool' op de Nederlandse Antillen, Curaçao. Om dit doel te realiseren was het nodig mij ... verder te verdiepen in de theoretische achtergronden betreffende het basisonderwijs. Een zicht krijgen op de werking en de gebruikte methodieken in de 'Schroederschool' was hierbij nodig. De link met de ergotherapie werd hier gelegd door een mogelijke functieomschrijving van de ergotherapeut in een basisschool weer te geven. Niet alleen het introduceren van de methode, ook het aanpassen van de methode bij kinderen met faalangst, agressie en autisme was een grote uitdaging. Ook hier was theoretisch onderzoek aangewezen. Ik heb mij gedurende mijn eindwerkstage vooral gericht op de praktijkgerichte omgang met de drie kinderen en niet zozeer op de theorie van de bovengenoemde problematieken. In de 'Schroederschool' waren er veel kinderen met fijnmotorische problemen. De meeste van deze problemen heb ik dmv 'Schrijfdans' opgemerkt. Omdat ik hierin verandering wou brengen, heb ik gebruik gemaakt van een 'Snoezelruimte' die gericht was op het aanbieden van fijnmotorische activiteiten. Deze snoezelruimte heb ik zelf gecreëerd. De methode 'Schrijfdans' in de 'Schroederschool' op Curaçao is sinds januari 2006 een feit. De methode is opgenomen in het lessenpakket voor de leerlingen van groepen 2 en 3. Het aanpassen van de methode 'Schrijfdans' aan de noden van de 3 kinderen was niet altijd even gemakkelijk. Elke kind had nood aan een individuele aanpak. De moeilijkheid hieraan is dat je deze aanpak continu voor ogen moet houden. Ik kan vanuit de praktijk zeggen dat de methode het makkelijkste aanpasbaar is voor kinderen met autisme omdat je met een minimum aan materialen veel kan bereiken. Door het aanbieden van pictogrammen en structuur in de lessen kan je bij een iemand met Autisme al veel verduidelijken. Bij kinderen met faalangst en agressie ligt dit anders.Daar maak je meer gebruik van externe hulpmiddelen om gedragsverandering te voorkomen. References HANKE B., HUBER GL., MAND H., 1998. Agressief en onoplettend. Wolters Noordhoff, Groningen. HERMANS HJM., BERGEN CM, 1996. Van faalangst tot verantwoordelijkheid. Eijsen, Swets en Zeitlinger, Amsterdam. JENINGA J., 2000. Tel dan eerst even tot 10, voorkomen van agressief gedrag. Printpartners BV, Enschede. MOSSEVELDE VAN E., 1996. De klas in de hand, remidiëringstechnieken voor lastig gedrag. Acco Leuven, Amersfoort, P. 220 VAN RANSBEECK A., 1996. De klas in de hand. Acco, Leuven, Amersfoort,p.220 MOSSEVELDE VAN E. , 1996. De klas in de hand. Acco, Leuven, Amersfoort, p.220 WILLINK T.,SAMSON HD. 1997 In de klas. Alphen aan de Rijn, Kluwen bv., HAMERS JHM., RUYSSENAARS AJJM., Leerproblemen op school, Leuven, ACCO, 1992, p.14) NIEUWENBROEK A., Faalangst op school, Nijmegen, KPC Schoolpers, 1996, p.12 NIEUWENBROEK A., RUIGROK J., Faalangst de baas, Utrecht, Kosmos, 1996,p.12 DAEMS Jo, 2004. Ontwikkelingsproblematiek. Schrijfproblemen. Cursus Katholieke hogeschool Kempen, Geel. DAEMS Jo, 2004. Ontwikkelingsproblematiek. Autisme Spectrum Stoornis. Cursus Katholieke Hogeschool Kempen, Geel. p. 102 VAN DALEN JGT.,Juni 1994. Autisme van binnenuit bekeken. VAN ONNES, 1996. Spel en autisme: een contradictio in terminis. Autisme, p. 2. WERKGROEP ?Ergotherapie in BO,GON en zorgcoördinatie? . Taak van de ergotherapeut in het onderwijs. Mei 2003 MIELLET,Marcella,2005.Docent ?Schroederschool? (Curaçao),?Didactisch model?, 8 September 2005. Websites www.klasse.be http://www.handschrift.nl/html/vragen/vragen.htm http://www.vaneisden.nl/html/body_schrijflinks.html www.schroederschool.com http://nl.wikipedia.org/wiki/Basisschool http://www.minocw.nl/onderwijs/	Van Vyve, Nathalie	2006
13	KHK_ETD	PDF	Potentiële gedragsproblemen bij dementerenden Bachelor - Bachelor in de verpleegkunde: geriatrische verpleegkunde In dit afstudeerproject wordt toegelicht wat dementie is. Ook de meest voorkomende dementievormen worden kort weergegeven. Dit project gaat over mogelijke gedragsproblemen die kunnen voorkomen bij dementerenden. De hoofdstukken die i ... n dit werk besproken worden zijn de volgende: · Het normale verouderingsproces. · Dementie. · Gedragsproblemen begrijpen en aanpakken (in het algemeen). Volgende gedragsproblemen worden uitgebreid besproken: · Angst bij dementerenden. · Agitatie en agressief gedrag bij dementerenden. · Dwaalgedrag bij dementerenden. · Roepgedrag bij dementerenden. · Pijn bij dementerenden. · Kwaliteitsvolle zorg voor dementerende mensen. · Activiteiten voor dementerenden / afleidingen voor pijn (algemeen). Dit werk is vooral gebaseerd op de niet-farmacologische behandeling om de storende gedragingen te beïnvloeden. References Krekelbergh, D. (2008). De oudere zorgvrager: Geriatrische pathologie. Lier. Vandenbon, C. (2007). Gedragsproblemen bij dementie. Kortrijk. Gevonden op het internet op 19/03/2009 van Verdult Rien. Omgaan met gedragsstoornissen bij RVT bewoners: Niet farmacologische oplossingen voor de storende gedragingen: http://www.hvg.be/projekten/cragt/BPSD%20niet%20farmacologische%20oplossing.pdf Van De Plaats, A., & Verbraeck, B. (2008). De wondere wereld van dementie: Vanuit nieuwe inzichten omgevingszorg bieden aan dementerenden. Elsevier: Gezondheidszorg. Miesen, B., & Hoogeveen, F. (2007). Psychogeriatrie een vak om van te houden. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum. Keirse, M. (2005). Patiëntenzorg en ?begeleiding. Leuven: Acco. Van Genechten, W. (2009). Fixatie-arm beleid: Zorg voor passiviteit. Lier. Van Keymeulen, A. (2002). Het dementiecafé. Berchem: EPO vzw. Gevonden op het internet op 6/02/2009: http://web.mac.com/freddy.ingels/Dementiecafe/Welkom.html De Vleeschouwer, F. (2006). Het dementeringsproces: Niet meer weten dat je vergeet! Lier. Milisen, K., De Maesschalck, L., & Abraham, I. (2002). VERPLEEGKUNDIGE ZORGASPECTEN bij ouderen. Maarssen: Elsevier. Verdult, R. (2003). Pijn van dement zijn: De belevingsgerichte aanpak van probleemgedrag. Groningen: HBuitgevers. De Maesschalck, L. (2008). Concepten in de geriatrische verpleegkunde: Geriatrisch zorgconcept. Lier. Vink, W. (2007). Het monster dat angst heet: Meer grip krijgen op je angsten. Tielt: Lannoo Lerner, H. (2004). Angst en andere ongewenste gasten: Omgaan met de emoties die ons leven vergallen, waardoor we niet genoeg van anderen kunnen houden. Amsterdam: Anthos. Schuur, G. (2005). Omgaan met agressie. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum. Engelborghs, S. (2009). Omgaan met agressie bij demente bejaarden. Lier. Stokes, G. (1996). Probleemgedrag bij demente ouderen 4: Dolen en dwalen. Baar: Intro. Venema, N., Koedoot, P., & van der Stelt, I. (2008). Het verbetertraject Probleemgedrag: Een samen gedragen verantwoordelijkheid. Denkbeeld, 20, 14-17. Potentiële gedragsproblemen bij dementerenden 91 __________________________________________________________________________________________ Nancy Vertommen Mei 2009 Van Blanken, M. (2008). Dolende dementerenden traceren met GPS. Nursing zorgvisie special, 59, 29. Maseland, A. (2005). Dwaalbeveiliging laat dementerenden vrij. Nursing, 56, 17. Van Waarde, H. (2009). Langer zelfstandig met behulp van GPS. Denkbeeld, 21, 2-5. Gevonden op het internet op 1 mei 2009: http://www.portablegear.nl/nieuws/1/146/4092/Burgers_kunnen_elkaar_opsporen_via_mobiel e_nummer.html Lorent, G. (2008). Roepen bij dementerenden. Bierbeek. Jaspers, L. (1989). Zieken en zorgen: Psychosociale begeleiding van patiënten en hun familie. Leuven: Acco. Scherder, E.J.A., Oosterman, J.M., Ooms, M.E., Ribbe, M.W., & Swaab, D.F. (2005). Chronische pijn bij dementie en bij aandoeningen met een verhoogd risico op cognitieve achteruitgang. Tijdschrift Gerontologie Geriatrie, 36, 116-121. Miller, L., Nelson, L.L., & Mezey, M. (2005). Comfort en pijnbestrijding bij dementie: oproep tot een nieuwe weldadigheid. Verpleegkundig Perspectief, 26, 100-111. Zwakhalen, S., Hamers, J., Peijnenburg, R., & Berger, M. (2007). Misvattingen over pijn bij dementerenden: Meer weten, beter meten. Nursing, 58, 14-15. Rodenburg, D. (2006). Pijnmeting bij dementerende patiënten: Vragen, luisteren, scoren. Nursing, 54, 36-38. Van Hoof, J., & Kort, H. (2007). Aangepast wonen voor mensen met dementie: Een veilige haven. Denkbeeld, 19, 22-25. Info van de site gekregen van mevr. Leysens op 8/11/2008: www.painvision.be. Bloemendal, G. (2006). Demente ouderen: Activiteiten en omgang. Amsterdam: HBuitgevers. Vanherck, A. (2008). De oudere zorgvrager: geriatrische verpleegkunde. Lier. De Maesschalck, L. (2009). Geriatrische topics. Lier. Potentiële gedragsproblemen bij dementerenden 92 __________________________________________________________________________________________ Nancy Vertommen Mei 2009	Vertommen, Nancy	2009
14	KHK_ETD	PDF	Pijn op een schaal van honderd : Studie naar de klinische bruikbaarheid van pijnschalen bij dementerenden Bachelor - Bachelor in de verpleegkunde: ziekenhuisverpleegkunde Mijn doelstelling was om de klinische bruikbaarheid van pijnobservatie schalen bij dementerenden na te gaan. Pijn bij dementerenden is een complex probleem dat nog te weinig aandacht krijgt. Ik vind het belangrijk dat hierin verandering ... zou komen, want dementerenden zijn zo al snel een groep die minder aandacht krijgen, omdat ze de aandacht van het verzorgend personeel niet kunnen krijgen, doordat ze meestal beperkt zijn in hun communicatie. Ik heb dan opzoekwerk gedaan naar de al verrichtte onderzoeken naar pijn bij dementerenden. Er zijn zo'n tiental observeerbare pijnschalen ontwikkeld, specifiek voor dementerenden. De onderzoeken wijzen uit dat er enkele pijnschalen goed in de praktijk kunnen gebruikt worden, maar ze zijn nog niet valide en betrouwbaar genoeg. Ik heb ook meer inzicht gekregen in het pijngedrag bij dementerenden. Men gaat naar het gezicht kijken, naar onwillekeurige bewegingen,... Voor het verzorgend personeel is dit een goede aanwinst, omdat ze een handleiding bij de hand hebben. De geïnterviewden zijn allemaal geïnteresseerd in het gebruik van pijnschalen, maar ze motiveren ook de pijnbehandeling. Ze willen een belangrijke rol spelen in het observeren van pijngedrag, zodat ze voor een betere pijnbehandeling kunnen zorgen. Het multidisciplinair werken in team is ook belangrijk, omdat iedereen een speciale rol vervuld in de observaties.	Van Orshaegen, Dorien	2008
15	KHK_ETD	PDF	Bemiddelen bij personen in (kans)armoede : Eindwerk Bachelor - Bachelor in het sociaal werk Bemiddeling is een relatief recent begrip in de hulpverlening. Hoewel over dit onderwerp al verscheidene literatuurstudies verschenen zijn, is er zeer weinig informatie terug te vinden over bemiddelen met en tussen (kans)armen. Omdat maatsc ... happelijk werkers en andere hulpverleners regelmatig met deze doelgroep geconfronteerd worden, gaan we in deze literatuurstudie dieper in op bemiddelen bij deze specifieke doelgroep. Als maatschappelijk werker is het belangrijk inzicht te hebben in wat bemiddelen is. Bovendien moeten maatschappelijk werkers ook inzicht hebben in het begrip (kans)armoede. De termen kansarmoede en armoede worden in de praktijk vaak door elkaar gebruikt. Armoede heeft uitsluitend met de financiële situatie te maken, terwijl kansarmoede veel ruimer is. Kansarmoede verwijst naar de volledige leefsituatie. Ondanks de heterogeniteit binnen de groep van personen in (kans)armoede, blijkt dat ze een aantal gemeenschappelijke kenmerken hebben die een invloed hebben op het bemiddelingsproces. Deze nauw met elkaar verweven kenmerken zijn: de multicomplexe problematiek, de gevoelens van machteloosheid en wantrouwen alsook een gestoorde communicatie. Naast deze kenmerken zijn er ook psychologische aspecten die het bemiddelingsproces kunnen beïnvloeden. Allereerst moet de bemiddelaar een laag gevoel van eigenwaarde bij de (kans)arme versterken, daarna moet hij de innerlijke motivatie vergroten. Deze innerlijke drijfveer zal echter de slaagkans van de bemiddeling sterk vergroten. Om die drijfveer te vergroten moet de bemiddelaar rekening houden met de behoeften van de (kans)armen. Ook zijn de gedachten, gevoelens en de wil bepalend voor de motivatie. Daarnaast spelen angst- en machtsgevoelens een rol in de opstelling van de 2 partijen tijdens het bemiddelingsgesprek. De verschillende partijen van het conflict zijn de belangrijkste gesprekspartners tijdens een bemiddelingsproces. De psychologische aspecten beïnvloeden echter de communicatie en kunnen leiden tot een stoornis in deze communicatie. Tenslotte is het essentieel dat de cliënt zich veilig en vertrouwd voelt bij de bemiddelaar. Niet alleen bij de (kans)arme, maar ook bij de bemiddelaar, spelen er psychologische aspecten waar de bemiddelaar zicht op moet hebben om goed te kunnen bemiddelen. Zijn betekeniskader is bepalend voor zijn visie over (kans)armen. Hij moet er zich dan ook bewust van zijn en het kunnen loslaten. Enkel zo kan de bemiddelaar meester blijven over zijn eigen handelen. Verder moet hij vertrekken vanuit een gezonde grondhouding en ethische principes geldend voor elke hulpverleningsrelatie aangevuld met kennis en vaardigheden specifiek voor de bemiddelingscontext. Een bemiddelingsproces vraagt veel van de verschillende partijen en het vlot laten verlopen is dus niet zo evident. De reeds besproken kenmerken van (kans)armoede kunnen de kans op stagnatie vergroten. Het is dan ook heel belangrijk dat de bemiddelaar de bovengenoemde grondhoudingen, specifieke vaardigheden en ethische principes in acht neemt. Stagnatie kan enerzijds optreden omdat de twee partijen niet tot een constructieve werkrelatie komen. Anderzijds kunnen spanningen tussen de bemiddelaar en de cliënten een reden zijn waarom het bemiddelingsproces stagneert. Om uit deze impasse te geraken, kan de bemiddelaar een ervaringsdeskundige inschakelen. Al deze inzichten bundelen we tenslotte in een stappenplan. Met dit stappenplan willen we aan de slag op onze stageplaatsen om ook daar bemiddelen met (kans)armen onder de aandacht te brengen. References http://www.schaarbeek.lokaaal.be/statistiek/ http:// www.sociaaltolkenenvertalers.be PIRON, mondeling, informeel gesprek, 20 April 2009 Kinderwijs begeleiding & advies. (2009). Onderhandelen in het Harvard-model. Gevonden op 27 maart 2009 op het internet: http://www.kinderwijs.nl/artikelen.asp?postid=163 OCMW Zandhoven Jaarverslag, 2007 Organieke wet van 8 juli 1976 betreffende de Openbare Centra voor Maatschappelijk Welzijn (gecoördineerd met alle wijzigende akten). (1976, 5 augustus). Belgisch Staatsblad. www.cawmetropool.be CAW Metropool, onthaalmap nieuwe medewerkers, februari 2007 Functieprofiel hulpverlener De Vaart Gesprek met Luc Muraille, Coördinator De Vaart, vrijdag 20 februari 2009 Janssens, H. (2008), Agressie en infrastructuur, Antwerpen: dep Welzijn, onderwijs en veiligheid Stynen, P. (2000), Agressie : Oorzaken, soorten, aanpak, opvang en preventie, Plantijn Hogeschool van de provincie Antwerpen, departement B.O. Traumaprotocol CAW Metropool Teamvergadering, donderdag 19 februari 2009 Teamvergadering, vrijdag 6 maart 2009 Teamvergadering, maandag 30 maart 2009 Teamvergadering, maandag 6 april 2009 Vandersmissen, C. (2005). Persoonsgecentreerd werken. Onuitgegeven cursus voor het eerste jaar van de opleiding Graduaat Maatschappelijk Werk, Hoger Instituut der Kempen, Centrum voor Volwassen Onderwijs. Vandersmissen, C. (2009). Psychosociale hulpverlening. Onuitgegeven cursus voor het tweede jaar van de opleiding Graduaat Maatschappelijk Werk, Hoger Instituut der Kempen, Centrum voor Volwassen Onderwijs. Cuyvers, G. & Mertens, J.(2000). Organisatiekunde: Praktijktheorie voor non-profit organisaties. Mechelen: Wolters Plantyn. Cuyvers, G. (2001). Psychopathologie. Mechelen: Wolters Plantyn. Droës, J. & van Diepen, P.(1991). Het maken van rehabilitatie-plannen. Houtem: Bohn Stafleu Van Loghum. Geens, C., & Sleurs, A. (2008). Minor MAD: Methodiek. Onuitgegeven cursus bij de cursus voor het derde jaar van de opleiding Sociaal Werk, Katholieke Hogeschool Kempen, Departement Sociaal Werk Geel. Lisssens, G. (2004). Beschut wonen in de Geestelijke Gezondheidszorg - een uitgave van het Verbond der Verzorgingsinstellingen (VVI) en de Federatie Beschut Wonen Huys, R. (2000). Beroepsprofiel Begeleider Beschut Wonen. Leuven/Gent: HIVA/vzw zagan. Lievens, P.(2008). Structuurgericht Werken. Onuitgegeven cursus bij de cursus voor het derde jaar van de opleiding Sociaal Werk, Katholieke Hogeschool Kempen, Departement Sociaal Werk Geel. Vandersmissen, C. (2004). Maatschappelijk werker als beroep. Onuitgegeven cursus voor het eerste jaar van de opleiding Graduaat Maatschappelijk Werk, Hoger Instituut der Kempen, Centrum voor Volwassen Onderwijs. Vandersmissen, C. (2005). Persoonsgecentreerd werken. Onuitgegeven cursus voor het tweede jaar van de opleiding Graduaat Maatschappelijk Werk, Hoger Instituut der Kempen, Centrum voor Volwassen Onderwijs. Vandersmissen, C. (2006). Psychosociale hulpverlening. Onuitgegeven cursus voor het derde jaar van de opleiding Graduaat Maatschappelijk Werk, Hoger Instituut der Kempen, Centrum voor Volwassen Onderwijs. VVSH. (2001). Leren en werken als maatschappelijk assistent. Leuven: Garant. Wilken, J.P & den Hollander, D.(2003). Psychosociale Rehabilitatie: een integrale benadering. Amsterdam: Uitgeverij SWP. http://www.zorg-en-gezondheid.be/mentale_gezondheid.aspx	Van Ham, Sofie Peeters, Nadja De Rycke, Miriam Coremans, Wendy Cooninx, Arlette	2009
16	KHK_ETD	PDF	Omgang met kliniekpaarden Bachelor - Gegradueerde in Landbouw en Biotechnologie In de paardenkliniek zijn de dierenartsassistenten een groot deel van de tijd bezig met de paarden. Ze zijn verantwoordelijk voor de opname van de dieren, ze assisteren tijdens onderzoeken en operaties en verzorgen de paarden. In dit werk w ... orden de aspecten besproken waar de dierenartsassistent rekening mee moet houden tijdens de omgang met de paarden in de praktijk. Het gedrag, de huisvesting en het hanteren van paarden komen aan bod. De uitwerking is gericht naar de toepassing in de kliniek. References Blom, I. (2004). Anatomie en fysiologie van de huisdieren: deel 1. Cursus, Katholieke Hogeschool Kempen, Departement industrieel ingenieur en biotechniek. Brockötter, F., Seine, R., Wagenaar, I. (2004). Bit?s strooiseltest: Slapen op een wolk. Bit, 113, 31-37. Budiansky, S. (2002). De aard van het paard: een onderzoek naar de evolutie, de intelligentie en het gedrag van paarden. Utrecht: uitgeverij Het Spectrum B.V. Coumbe, K. (2001). Equine veterinary nursing manual. Oxford: Blackwell publishing. Geeroms, A. (2002). Beestig africhten: Positief omgaan en werken met paard en mens. Erpe-Mere: André Geeroms BVBA. Gerweck, G. (1998). Het gedrag van uw paard: leer uw paard beter begrijpen. De Bilt: Uitgeverij Bosch & Keuning. Green, L. (1994). De jonge ruiter. Baarn: Bosch & Keuning. Hamoen, A.F., Peeters, J.W.M., Verwer, N.J.Th. (2003). Lesstof opleiding juryleden dressuur. KNHS Afdeling opleidingen. Hermsen, J. (1997). Paarden encyclopedie. Lisse: Rebo productions. Houpt, K.A. (2005). Domestic animal behavior. Iowa: Blackwell publishing. McBane, S. (2003). Anatomie en gedrag van het paard. Utrecht: Veltman. McEwen, J. (2005). Wat mankeert mijn paard? ?s Graveland: Fontaine Uitgevers. McGreevy, P. (2004). Equine Behavior: A guide for Veterinarians and Equine Scientists. Edinburg: Elsevier, Saunders. Middel Elma, Coverdale Marike (1999). Het paard als partner: zes visies op Natural Horsemanship. Baarn: Tirion Uitgevers bv., Bosch & Keuning. Mills, D., Nankervis, K. (1999). Equine behaviour: Principles & practice. Oxford: Blackwell Publishing. Pickeral, T. (2003). Paarden & pony?s: rassen, verzorging, geschiedenis. UK: Parragon. Strauch, S. (2002). Denken met paarden. Utrecht: Forte uitgevers bv. Van Tichelen, I. (2005). Assistentie: paard, herkauwers, varken. Cursus, Katholieke Hogeschool Kempen, Departement industrieel ingenieur en biotechniek. Wheeler, E.F. (2006). Horse stable and riding arena design. Oxford: Blackwell Publishing Ltd. Zeitler-Feicht, M.H. (2004). Horse behaviour explained: origins, treatment, and prevention of problems. London: Manson Publishing Ltd. Zoller, K. (2001). Problemen met het paard: Stap voor stap naar een harmonische samenwerking. Baarn: Bosch & Keuning.	Michielsen, Liesbet	2006
17	KHK_ETD	PDF	De aanschaf van een tweede hond : Gids voor eigenaars en dierenartsassistenten Bachelor - Bachelor in agro- en biotechnologie Als hondeneigenaar moet men goed nadenken over de aanschaf van een tweede hond. Door ondoordacht te werk te gaan, stellen er zich soms problemen na de aanschaf van de hond. Deze wordt vaak omwille van verkeerde redenen aangeschaft. Een twee ... de vaak voorkomend probleem is dat de eigenaar er niet of onvoldoende bij stilgestaan heeft of de hond wel bij zijn huidige hond past en hoe deze op de komst van een nieuwe hond zal reageren. De eigenaar moet heel wat zaken bekijken vooraleer hij overgaat tot de aanschaf van een tweede hond, als hij problemen in de toekomst wil vermijden. Hij mag zich zeker niet enkel door het uiterlijk van de hond laten leiden. Tijdens het uitkiezen van een tweede hond moet hij rekening houden met het geslacht, de leeftijd, het ras en het karakter van zijn huidige hond. Het is de bedoeling dat er een hond wordt gekozen die bij de huidige hond past. De eigenaar heeft de keuze uit een pup of een volwassen hond. Er bestaan verschillende mogelijkheden waar men deze kan aanschaffen. Het is echter belangrijk om bepaalde aandachtspunten in het achterhoofd te houden. De eerste kennismaking is van cruciaal belang. Een goede begeleiding tijdens de kennismaking en de thuiskomst voorkomt veel frustraties. De communicatie tussen honden staat centraal in dit eindwerk. Door de taal van de honden te begrijpen, zal de eerste ontmoeting vlotter verlopen en ook probleemgedrag in de toekomst kan voorkomen worden. Een eigenaar die zijn honden begrijpt, merkt immers de eerste signalen van frustratie of ontevredenheid op. Bij de aanschaf van een asielhond dient er rekening te worden gehouden met het feit dat deze hond misschien een traumatisch verleden achter de rug heeft. Het grootste probleem bij deze honden is dan ook verlatingsangst. Dit probleem komt ook regelmatig voor bij honden die een slechte socialisatieperiode hebben doorgemaakt. Verlatingsangst kan mits een goede begeleiding meestal door de eigenaar zelf opgelost worden. Indien er goed wordt nagedacht over de keuze van de tweede hond en men weet hoe men in probleemsituaties moet handelen, zal de aanschaf van een tweede hond uitdraaien op een succes. References Boeken Bailey, G. (2001). Toepoels gids voor de volwassen hond. Bloemendaal: Gottmer. Bailey, G. (1996). Toepoels puppywijzer. Bloemendaal: Gottmer. Coren, S. (2000). De taal van je hond. Amsterdam: Balans. Diamond Davis, K. (2002). Therapy dogs: Training your dog to reach others. Wenatchee: Dogwise Publishing. Dudok van Heel, M. (2004). Een hond is een hond. Amsterdam: De Driehoek. Fisher, J. (2000). Waarom doet mijn hond zo? Rijswijk: Elmar. Fogle, B. (2006). Als mijn hond kon praten?: Begrijp de lichaamstaal van uw hond. Baarn: Tirion. Gaus, M. (2001). Nog beter omgaan met je hond. Baarn: Tirion. Gaus, M. (1984). Hondenmanieren. Baarn: Tirion. Gaus, S., & Gootjes, N. (2005). Begrijp ik mijn hond? ?s Graveland: Fontaine. Hondenbescherming Nederland. (2002). Ik wil een hond! Maar hoe pak ik dat aan? ?s- Gravenhage: BZZTôH. Mulder, E. (2007). Volg. s.l.: s.n. Penta, A. (2004). Praktische hulpgids voor de hondenbezitter. Baarn: Tirion. Sannen, E. (2001). Hondenproblemen oplossen. Welzo Media Productions: Warffum. Elektronische publicaties Humane Society Silicon Valley. (2003). Before you bring a second dog into your home. Gevonden op 2 november 2007 op het internet: http://www.hssv.org/docs/behaviour/ dog_beforeseconddog.pfd Yawoof! (s.a.). Kennelhoest. Gevonden op 4 februari 2008 op het internet: http://www.yawoof.com/kennelhoest.html Bennett P.C., Marston L.C. (2003). Reforging the bond towards successfull canine adoption. Applied Animal Behaviour Science, 83, 227-245. Hepper P.G., Wells D.L. (2000). Prevalence of behaviour problems reported bij owners of dogs purchased from an animal rescue shelter. Applied Animal Behaviour Science, 69, 55-65. Jorgensen M., Lund J. (1999). Behaviour patterns and time course of activity in dogs with seperation problems. Applied Animal Behaviour Science, 63, 219-236. Mondelinge bronnen Vrancken, T. (2008). Asielmedewerkster Unco Jerry vzw. Doedee, G. (2008). Hondengedragstherapeute.	Mols, Joke	2008
18	KHK_ETD	PDF	Boze of broze ouderen? : Methodische aanpak van probleemgedrag bij ouderen Bachelor - Bachelor in de ergotherapie " Hey juffrouw, die koffie is koud en niet zoet genoeg en geef me nog eens een zakdoek want ik heb er geen". Zo gaat het de hele dag zucht een verpleegster " ik weet niet meer wat doen, maar zolang ze de koffiemok niet naar mijn hoofd slin ... gert zullen we maar niet klagen zeker?". Zulke taferelen komen regelmatig voor in het WZC De Dennen. Probleemgedrag bij ouderen is een vaak voorkomend probleem waar relatief weinig rond geweten is. Iedereen weet dat het er is, maar weinige weten hoe ze hier correct mee moeten omgaan. Vooral de verschillende vormen maken het moeilijk. Verder zijn niet alle probleemgedragingen even duidelijk. Wanneer men dan eindelijk een aanpak denkt gevonden te hebben blijkt deze niet bij iedereen het gewenste effect te hebben. Ik ben op zoek gegaan of een, éénvoudig in te vullen, observatielijst hulp kan bieden bij deze ingewikkelde problematiek. Waarom ? Voor mij zijn er 2 voorname redenen waarom ik voor dit onderwerp gekozen heb. Ten eerste was het voor mij van belang dat het gekozen thema een uitdaging zou bieden. Ik wou zeker en vast geen onderwerp uitwerken waar er al 13 van in een dozijn zijn. Een 2de reden is dat ik tijdens mijn stage in het tweede jaar zelf te maken heb gehad met probleemgedrag. Ik heb dus aan den lijve kunnen ondervinden dat het moeilijk was om hier op gepaste manier mee om te gaan en op te reageren. Ook de meeste personeelsleden vinden het moeilijk om hier mee om te gaan. Iedereen reageerde hier op zijn manier op, de ene met al wat meer succes dan de andere. Bepaalde probleemgedragingen konden dan ook leiden tot ergernis bij het personeel en/of bij andere bewoners. Vraag : Zoals eerder vermeld stelde ik me de vraag of een observatielijst hulp kon bieden bij het aanpakken van probleemgedrag? Ik heb geen onderscheid gemaakt tussen dementerende en niet ? dementerende bewoners. Op deze manier is het onderzoek toepasbaar voor al de bewoners van een RVT afdeling, wat zowel een voordeel geeft voor de bewoners als voor het personeel. Methode : Uit de verschillende bronnen heb ik eerst en vooral een definitie opgesteld zodat er geen misverstand ontstaat omtrent wat men verstaat onder probleemgedrag. De meeste onderzoeken die verricht zijn omtrent probleemgedrag zijn afkomstig van Nederland. Vaak wordt er een onderscheidt gemaakt tussen dementerende en niet ? dementerende bewoners. Het vinden van informatie die relevant is voor de door mij gekozen doelgroep was niet éénvoudig. Een 2de moeilijkheid is het maken van een verdeling. De verschillende bronnen hanteren verschillende verdelingen en daarom heb ik ervoor gekozen om een combinatie te gebruiken. Om een algemeen beeld te schetsen en informatie te verschaffen aan de lezer en gebruiker heb ik het volgende besproken : de meest voorkomende vormen van probleemgedrag, de mogelijke oorzaken en de daarbij horende omgangsadviezen. Deze informatie geeft een algemeen beeld van wat men kan tegenkomen in het werkveld, maar was niet voldoende om aan de slag te gaan. Om me een specifieker beeld te vormen heb ik eerst en vooral heb een vragenlijst afgenomen bij het personeel. Op deze manier kon ik me een eerste beeld schetsen van de situatie in het WZC De Dennen. De vragenlijst bracht cruciale informatie naar boven zoals : krijgen de personeelsleden vaak te maken met probleemgedrag? Is er reeds een beleid rond probleemgedrag? En als belangrijkste : beschikken ze over voldoende informatie om op adequate wijze om te gaan met probleemgedrag? Het verwerken van de vragenlijsten maakte het mogelijk om me een ruw beeld voor de ogen te halen van hoe de situatie op dit moment was. Natuurlijk was dit niet voldoende en was het tijd voor de 2de stap : het vinden van een methode om het probleemgedrag te registreren. Ik heb ervoor gekozen om eigenhandig een observatielijst op te stellen met daarin enkel die vragen die me de nodige informatie gaven. Om dit correct in te schatten was het van belang dat ik al een stap verder dacht en ik heb ervoor gekozen om de volgende aspecten te bevragen: Welk soort probleemgedrag stelde de bewoner? Waar en wanneer vond dit gedrag plaats? Tegen wie was het gedrag bedoeld ? Wat is de oorzaak van dit gedrag (indien gekend) ? Hoe heb je als hulpverlener gereageerd ? Hoe reageerde de bewoner op deze aanpak en hoe voel je je hier zelf bij als hulpverlener ? Een goede observatielijst geeft een maximaal aan informatie door een minimaal aan tijd en inspanning. Dit was dan ook het meest belangrijke criteria. Het personeel moet de indruk hebben dat ze geen extra inspanningen moeten leveren en toch resultaten boeken. Een 2de criteria was dat deze lijst zowel toepasbaar was voor dementerende als niet ? dementerende bewoners. In afwachting van de volgende stap was de medewerking van de personeelsleden van cruciaal belang. Na een onderzoeksperiode van enkele weken volgde de 3de en belangrijkste stap: het analyseren van de observatielijsten. Op basis hiervan heb ik een gerichte aanpak naar voren gebracht. Niet enkel moest deze aanpak correct zijn, maar hij moest ook nog op gepaste wijze aangebracht worden. Het voorstellen van de aanpak moet op een dusdanige manieren gebeuren dat het personeel niet de indruk heeft dat het op de vingers getikt wordt, maar dat het tips aangereikt krijgt waardoor het mogelijks makkelijk wordt om met probleemgedrag om te gaan. Voor mij was het dan ook een logische keuze om dit te doen via een vormingssessie. Om de sessie zo goed mogelijk te laten aansluiten op de praktijksituaties zijn de casussen enkel gebaseerd op de ingevulde observatieformulieren. De personeelsleden zijn in kleine groep op zoek gegaan naar de mogelijke oplossingen. Deze heb ik verder aangevuld met omgangsadviezen uit de literatuur. De observatielijsten worden geïntegreerd in een 6 stappenplan. Dit is een éénvoudig schema dat het op zoek gaan naar een oplossing voor probleemgedrag mogelijk maakt. Resultaten : Uit het literatuuronderzoek blijkt dat probleemgedrag vele oorzaken kan hebben. Ik heb ervoor gekozen om de oorzaken op te splitsen in lichamelijke-, persoonlijke- en omgevingsfactoren. Hierbij heb ik vooral de lichamelijke factoren(Drewel A., Hazelhof T (1998)) en de omgevingsfactoren ( Drewel A., Hazelhof T.(1998) en Richtlijn probleemgedrag NVVA, (januari 2002)) verder uitgeschreven. Verder heb ik de meest voorkomende vormen van probleemgedrag uitgeschreven : claimen ( Drs. E.J. van der Jag, Van Straaten(2003)), dwalen (LSHTM,2003), verzamelwoede (Richtlijn Probleemgedrag NVVA /januari 2002), agressie (Krook K. , Van Straaten G.(2003)), en seksueel overschrijdend gedrag (Krook K. en Van Straaten G. (2003)). Hierbij heb ik ook de omgangsadviezen besproken. De grootste moeilijkheid voor het praktische gedeelte was het motiveren van het personeel. Het is van belang om het personeel te blijven motiveren om een extra inspanning te laten doen om het gewenste resultaat te bekomen. Hen duidelijk maken dat het vermijden of verminderen van probleemgedrag de beloning is van hun inspanning is hierbij een mogelijkheid. Uit de praktijkstudie, meer bepaald uit de afgenomen vragenlijsten, is vooral gebleken dat er heel wat personeelsleden zijn die over onvoldoende informatie beschikken om op een correcte manier om te gaan met probleemgedrag. Dit geeft voor enkelen onder hen ook problemen tijdens de werksituaties. Dit kan tot vervelende situaties leiden: ze worden er slecht gehumeurd van, ze zien de persoon enkel als een last en in het ergste geval gaan ze deze persoon zelfs vermijden. Deze resultaten hebben ervoor gezorgd dat ik de personeelsleden eerst meer informatie wou geven over probleemgedrag vooraleer ik verdere stappen heb ondernomen. Gedurende een periode van 10 weken heb ik de observatieformulieren verzameld en geanalyseerd. Uit deze formulieren bleek dat de waaier van probleemgedragingen inderdaad zeer uitgebreid kan zijn. Deze lijsten gaven me ook de mogelijkheid om te kijken welke aanpak er gebruikt werd en of deze een gunstig resultaat hadden. Er bleek een duidelijk tekort te zijn aan informatie rond probleemgedrag en een vormingsessie geven aan de personeelsleden was een logische volgende stap. De gebruikte casussen zijn opgesteld aan de hand van de observatielijsten. Op deze manier sluiten de situaties aan op de praktijksituaties binnen het WZC. Op het einde van de vormingssessie heb ik het stappenplan voorgesteld dat je hierboven afgebeeld ziet op figuur 1. Het schema bevat enkele stappen die het mogelijk maken om op een duidelijke en adequate manier om te gaan met probleemgedrag. Ook hier blijven de observatieformulieren hun dienst doen. Ze vervangen in het schema als het ware stap 2. Besluit : Het antwoord op de vraag of een observatielijst een meerwaarde heeft in het aanpakken van probleemgedrag is kort : JA !!Op de vraag of de observatielijsten een kant en klare oplossing bieden : NEE !! De observatielijsten geven op een korte en duidelijke manier weer waar en wanneer er welk gedrag wordt gesteld, maar dit is slechts het begin van een lang en intensief proces. Daarom is het van groot belang dat het 6 stappenplan de observatielijst aanvult of dat het observatieformulier het stappenplan aanvult, het is maar hoe men het ziet. Het invullen van de observatielijst is als het ware stap 2 in het stappenplan. Van hieruit kan men dan de volgende stappen opvolgen om zo tot het gewenste resultaat te komen. Dit is althans de bedoeling want men moet realistisch zijn dat niet al het probleemgedrag vermeden en/of aangepakt kan worden. Het verminderen of het aanpakken van de negatieve gevolgen is een evenwaardig doel. Een belangrijke voorwaarde is dat men de aanpak consequent toepast en denk eraan : Ook boze mensen hebben jou nodig ook al lijkt het soms van niet !!! References Buijssen, H., Razenburg, T. (1987). Dementie: Een praktische handreiking voor de omgang met dementerende ouderen(2 dr.). Amsterdam: Boom. Continue educatie en accreditatie route. (2006). Richtlijnen, protocollen en verpleegplannen. Gevonden op 14 september 2007 op het internet: http://www.cedar.nu/index.php?p=30585 Departement psychiatrie, Universitair Ziekenhuis Antwerpen. ( 2005 ). Roepgedrag bij dementie: Epidemiologie, pathofysiologie en behandeling. Gevonden op 12 januari 2008 op het internet : http://www.vvnvvp.be/library/documents/vvp/abstracts_lentevergadering_vvp_2005.d Geelen, R. (1999). Omgaan met agressie . Uitgeverij: Elsevier. Geelen, R (2002). De leefomgeving van opgenomen ouderen. In: Handboek Huisvesting Verzorging & Ouderen, IV, 2.9 1-39, pg 73-112. Amsterdam: Elsevier. Geelen, R. (2004, juli/augustus). Ouderen met gedragsproblemen. Tijdschrift voor Verzorgenden. Hazelhof, T., Drewel, A. (1998). Methodisch begeleiden van ouderen met gedragsproblemen. Rotterdam: Lemniscaat. Katho. ( 2007 ). Omgaan met probleemgedrag bij dementerende ouderen. Gevonden op 26 november 2007 op het internet: http://www.katho.be/phv/detail.asp?ID=51 Krook, K., Van Straaten, G. (2003). Hoezo lastig! : omgaan met probleemgedrag van ouderen. Baarn: HB uitgevers. Laurentius Ziekenhuis Roermond. (2006). Gedragsproblemen bij dementie: dwalen en slaapstoornissen. Gevonden op 17 oktober 2007 op het internet: http://www.lzr.nl/%7B55e4ad92-9731-4c4e-8cf6-becfbc9e523f%7D Pinkston, E.M., Linsk, N.L. ( 1987 ). Gedragsproblemen bij ouderen: Sociaal leren met ouderen in hun verzorgingsomgeving. Nijmegen : Dekker en van de Vegt. Ypma-Bakker, MEM., Glas, ER., Hagens, JHAM., Hensels, JGH., Rondas, AALM., Saltet, ML. et al. (2002). Richtlijn probleemgedrag NVVA. Gevonden op 25 september 2007 op het internet: http://nvva.artsennet.nl/uri/?uri=AMGATE_6059_113_TICH_R19766695453702 Desmidt S., Heene A. ( 2005). Strategie en organisatie van publieke organisaties. Tielt: Lannoo. Dr. Oosterhuis-Geers J. (2004). Interactieve Website Projectvaardigheden: SMART doelen stellen. Gevonden op 9 juli 2008 op het internet: http://www.carrieretijger.nl/functioneren/management/leidinggeven/doelen- stellen/smart	Vreys, Dennis	2008
19	KHK_ETD	PDF	Ongewenst plasgedrag bij de kat in huis : Medische en gedragsgerelateerde oorzaken Bachelor - Bachelor in agro- en biotechnologie Prijs Ceva Santé Animale Eigenaars van katten die in huis plassen weten vaak geen raad met het ongewenste plasgedrag van hun kat. Dierenartsassistenten kunnen deze klanten vaak verder helpen zonder hulp van de dierenarts. Deze bundel bevat informatie die de assiste ... nten kunnen raadplegen om klanten te helpen met het oplossen van het probleem. Het is belangrijk dat de assistenten weten dat er twee oorzaken kunnen zijn waarom de kat urine achterlaat in huis. Zodra ze de oorzaak van het probleem gevonden hebben, kunnen ze starten met de behandeling. In dit eindwerk worden de oorzaken van het ongewenste plasgedrag van de kat besproken en de eventuele oplossingen voor dit probleem. Vaak straffen eigenaars de kat voor het binnenhuis plassen, maar op die manier versterken ze het probleem. Katteneigenaars moeten zoeken naar de oorzaak van het probleem. De oorzaak kan men vinden in de pathologie of in de gedragswereld. Eerst moeten medische oorzaken uitgesloten worden voor men de oorzaak bij het gedrag van de kat gaat zoeken. Aandoeningen van de lagere urinewegen genaamd FLUTD, en dan in het bijzonder urolithiasis en idiopathische cystitis zijn de meest voorkomende oorzaken van het in huis plassen op medisch gebied. Klinische symptomen zoals bloed in de urine, vaak naar de kattenbak gaan, pijnlijk of moeizaam urineren en op ongewenste plaatsen urineren in huis zijn kenmerken van FLUTD. Bij idiopathische cystitis is de onderliggende oorzaak/oorzaken onbekend waardoor de behandeling noodzakelijkerwijs gebaseerd is op het experimenteren. Katheterisatie, dieetvoeding, reductie van stressfactoren en chirurgie zijn afhankelijk van de situatie mogelijkheden om urolithiasis te behandelen. Problemen met de kattenbak, territoriumgedrag, seksueel markeren, stress en agressie zijn de voornaamste voorbeelden van oorzaken die gekoppeld worden aan het gedrag van de kat. Ten slotte kan men voor de behandeling van het sproeien of urineren in huis 5 stappen hanteren namelijk: - Medische oorzaken uitsluiten - De gewoonte verbreken - De behoefte van het sproeien of urineren verwijderen - Stoppen met straffen - Hulp van specialisten indien voorgaande stappen niet hebben geholpen References Tijdschriftartikel Bénet, J., Lamarche, M. (2007). Voeding en urinewegaandoeningen bij gecastreerde katten. Waltham Focus 17 (1): Aandoeningen van de lagere urinewegen, 18-21. Buffington, T. (2003). WSAVA State of the Art Lecture: Aandoeningen van de lagere urinewegen en steriele cystitis bij de kat. Waltham Focus 13 (2): De urinewegen, 21-22. Dethioux, F., Marniquet, P., Petit, P., Weber, M. (2005). How can we protect against both struvites and calcium oxalates? Waltham Focus special edition: preventative nutrition for major health risks in cats, 19-27. Elliott, D. (2003). Het geval van ? De kat met strangurie. Waltham Focus 13 (2): De urinewegen, 16-20. Hosgood, G. (2003). Chirurgie van de urineblaas. Waltham Focus 13 (2): De urinewegen, 11-15. Houston, D. (2007). Epidemiologie van urolithiasis bij de kat. Waltham Focus 17 (1): Aandoeningen van de lagere urinewegen, 4-9. Moore, A. (2007). Kwantitatieve analyse van blaasstenen bij de hond en de kat. Waltham Focus 17 (1): Aandoeningen van de lagere urinewegen, 22-27 Westropp, J. (2007). De benadering van ? Katten met symptomen van LUTD. Waltham Focus 17 (1): Aandoeningen van de lagere urinewegen, 10-17. Elektronische publicatie American Association of Feline Practitioner. (2004). Feline behavior guidelines (pp.15) Gevonden op 17 februari 2008 op het internet: http://www.aafponline.org/resources/guidelines/Feline_Behavior_Guidelines.pdf Case, L.P. (2003). The Cat: Its Behavior, Nutrition and Health (pp.143-144). .S.A.: Blackwell publishing Gevonden op 4 februari 2008 op het internet: http://books.google.nl/books?id=mdg0R6nDWgoC&pg=PA149&dq=group+discrimination +on+the+basis+of+urine+in+a+farm+cat+colony&sig=unLo153EP4OcqiQyqNsS_hlOQCk #PPR9,M1 Ceva. (2002). Feliway® spray Gevonden op 8 november 2007 op het internet: http://www.feliway.nl/feliway_nl.nsf/Page?OpenForm&DocID=61&POS=31&Key=null Ceva.Santé Animale. (2002). Feliway® verdamper Gevonden op 8 november 2007 op het internet: http://www.feliway.nl/feliway_nl.nsf/Page?OpenForm&DocID=60&POS=32&Key=null Ceva. (s.a.). Feliway® het geheim van gelukkige katten. Gevonden op 8 november 2007 op het internet: http://www.ceva.nl/corporate_nld.nsf/FO_Menu/951685F1DCA98416C12570880049139D ?OpenDocument&Expand=3.1.1 Pharma. (s.a.). Diergeneeskundig compendium on line Gevonden op 22 maart op het internet: http://pharmavet.microsite.be/frameset.asp?language=NL Maxhouse. (s.a.). Vomeronasaal orgaan bij de kat. Gevonden op 6 maart 2008: hhtp://maxshouse.com//Illustrations/vomeronasal.jpg Royal Canin. (s.a.). Eigenschappen van dieetvoeding Gevonden op 7 maart 2008 op het internet: http://www.royalcanin.nl/docs/vet/consf-urinary.pdf The Ohio State University College Of Veterinary Medicine. (2008). Problem solving Gevonden op 2 april 2008 op het internet: http://www.vet.ohio-state.edu/indoorcat The Ohio State University College Of Veterinary Medicine. (2008). Life Stressors of Cats:How to Make Your Cat More Comfortable When Stress Occurs. Gevonden op 2 april 2008 op het internet: http://www.vet.ohio-state.edu/indoorcat Boeken Fogle, B. (2003). Katten vraagbaak. S.a.: Fontaine uitgevers. O? Farrell, V., & Neville; P. (1994). Manual of feline behaviour p. 57-64. Cheltenhan: British Small Animal Veterinary Association Overall Karen L. (1997). Clinical behavioral medicine for small animals. Missouri.: Mosby Onuitgegeven materiaal Dehasse , J. (2000). Behavioural problems in small animal practice: Normal behaviours in pet cats. Onuitgegeven nota?s van een bijscholing voor dierenartsen, Savab Flanders Weekend S.A. (1999). Problems solving in multicat households. Onuitgegeven nota?s van een bijscholing voor dierenartsen, Post Universitair Onderwijs Merelbeke. Brochure Hill?s Pet Nutrition. (2002). Hoe u FLUTD kunt helpen behandelen. Sanofi Santé Animale. (s.a.). Urine Sproeien behoort tot het natuurlijke gedrag van alle katten: Feliway® is het natuurlijke antwoord. Folder Hill?s Pet Nutrition. (2006). Aandoeningen van de lagere urinewegen bij de katten. Compendium Tennant Bryn. (2005). BSAVA SMALL ANIMAL FORMULARY. Quedgeley: British Small Animal Veterinary Association.	Janssens, Silke	2008
20	KHK_ETD	PDF	Weerbaarheidstraining aan psychiatrische cliënten in deeltijdbehandeling : Via zelfverdediging naar zelfbewustzijn Bachelor - Gegradueerde in Ergotherapie Genomineerd voor de Bachelor.be-prijs Voor heel wat psychiatrische cliënten binnen deeltijdbehandeling of ambulante therapie is het pad des levens vaak bezaaid met hindernissen. Ze worden (terug) depressief, gebruiken drugs, automutileren, ontwikkelen eetstoornissen, worden agr ... essiever en zijn vaak heel onzeker. Ze proberen te 'overleven' in een voor hen drukke en materialistische samenleving. Vanuit een fundamenteel gebrek aan zelfrespect, eigenwaarde, zelfvertrouwen en verbondenheid met anderen, hebben ze vaak nauwelijks controle over emoties als angst, kwaadheid, verdriet en psychische pijn. Soms worden ze geïntimideerd, gestigmatiseerd, gepest, of misbruikt. Anderen gaan zelfs over tot intimidatie en misbruik. Door met psychiatrische cliënten te werken aan weerbaarheid, zelfverdediging, zelfrespect, controle van emoties en afbakenen van grenzen trachten we te bekomen dat ze zich beter gecentreerd gaan voelen en vertrouwen gaan krijgen in hun eigen mogelijkheden. Dit kan een remmend effect op hun stijgende frustraties en zogenaamd antisociaal gedrag hebben. De thesis is opgebouwd uit een theoretisch en praktisch gedeelte, bestaande uit de nodige informatie over de stageplaats (Psycho-Sociaal Centrum te Leuven), doelgroep, methodiek en ergotherapeutische omkadering van de weerbaarheidsessies. Er wordt algemeen aangenomen dat het domein van de bewegingstherapie exclusief behoort aan de psychomotorische therapeut. Dit hoeft echter niet zo gelimiteerd te worden benaderd. Ook de ergotherapeut kan actief zijn op dit vlak mits de nodige kennis en ervaring. References Aertgeerts, A., Bollens, L., Claes, A., De Winter, G., Di Frischia, C., Raeymaekers, R., Smet, J., Vandereyken, S. Agaat: Ervaringsgerichte psychotherapiegroep. Onuitgegeven infobrochure voor cliënten en belangstellenden. Ariadne. (2005). Ariadne spint verder aan haar draad: Een werking voor jongere chronische zieken uit de middenleeftijd (25-65 jaar). Gevonden op 20 februari 2006 op het internet: http:// www.ariadne.antwerpen.cm.be/midden.htm Bachrach, L.L. (1992). Psychosocial rehabilitation and psychiatry in the care of long term patients: American Journal of Psychiatry, 149, 1455-1463. Bachrach, L.L. (1993). Organizational issues and expertise in care innovation: applying the priciples of continuity of care. In: Wolf, J. & van Weeghel,J. (eds.) Changing community psychiatry. Care innovation for persons with long-term mental illness in the Netherlands. Utrecht: NcGV. Bollens, L., Claes, A., Di Frischia, C., Peremans, M., Raeymaekers, R., Smet, J., Van Kerckhove, I., Mouton, C. Koraal: Revagroep. Onuitgegeven infobrochure voor cliënten en belangstellenden, Psycho-Sociaal Centrum Leuven. Bordie.nl. (2006). Borderline is? Gevonden op 6 januari 2006 op het internet: http:// www.bordie.nl/borderlineis.htm Breakwell, G.M. (2000). Omgaan met agressief gedrag. Handleiding voor de beroepspraktijk. Baarn: Intro. Cautaert, S., Dupont, V. & Ideler, I. (2001). Weerbaarheid van jongeren: een denk ? en doeboek. Leuven-Apeldoorn: Garant. Coppens, M.(2005). Praktische zelfverdediging. Onuitgegeven nota?s horend bij zelfverdedigingstraining. Cuyt, M., Adams, B., Dhamani, F., Defourny, V., Mertens, C., Wampers, M., Vanhorenbeek, C., Rombauts, S., Vandereyken, S., Staes, K., Van Landeghem, S., Werelds, K. Onyx: Avond ? en nachthospitalisatie als deeltijdbehandeling. Onuitgegeven infobrochure voor cliënten en belangstellenden, Psycho-Sociaal Centrum Leuven. Cuyvers,G.(2001). Psychopathologie. Deurne: Wolters-Plantyn. de Gelaen, T. (2005). Verhoog uw mentale weerbaarheid en assertiviteit. Roeselare: Roularta Books NV. De Clerck, L., De Rijck, L., Deroo, R., De Winter, G., Staes, K., Van Grunderbeek, W. Opaal: Observatie ? en oriëntatiegroep. Onuitgegeven infobrochure voor cliënten en belangstellenden, Psycho-Sociaal Centrum Leuven. De Clerck, L., Deroo,R., Moens, T., Mouton, C., Schoolmeesters, K., Smet, J., Smout,O., Van Kerckhove, I., Van Espen, S., Volckaert, M. Deel 1: Historische achtergrond van de ateliergroep en drie pijlers van de werking. Onuitgegeven nota?s bij de werking van de ateliergroep, Psycho-Sociaal Centrum Leuven. De Clerck, L., Deroo, R., Moens, T., Mouton,C., Schoolmeesters, K., Smet, J., Smout, O., Van Kerckhove, I., Van Espen, S., Volckaert, M. Saffier: Ateliergroep. Onuitgegeven infobrochure voor cliënten en belangstellenden, Psycho-Sociaal Centrum Leuven. Farkas, M. (1993). Care innovation projects: issues in rehabillitation. In: Wolf, J. & van Weeghel, J. (eds.). Changing community psychiatry. Care innovation for persons with long-term mental illness in the Netherlands. Utrecht: NcGV. Fraser, T., (2003). Yoga werkboek: Basiscursus voor thuis en leren zonder leraar. Vianen/Antwerpen: The house of Books. Giesen-Bloo,J.(2005). Leven met borderline persoonlijkheidsstoornis. Houten: Bohn Stafleu van Loghum. Het angstcentrum. (2005). Depressie en angst. Gevonden op 12 november 2005 op het internet: http:// www.angstcentrum.be Jochems, A.A.F. & Joosten, F.W.M.G. (2000). Coëlho. Zakwoordenboek Der Geneeskunde. Arnhem: Elsevier. J. ter Keurs instituut voor therapie. (2003). Bewegingstherapie. Gevonden op 06 september 2005 Op het internet: http://www.terkeurs.nl/ Magits, V. (2003). Algemeen concept: Stress. Gevonden op 17 maart 2006 op het internet: http://www.uvv.be/uvv5/pub/cinfo/stress/pdf/concept.pdf Mitchell, D. (1986). Alles over zelfverdediging: praktische methoden en technieken. Utrecht /Antwerpen: Kosmos. O?Connor, J. (2005). Free yourself from fears: Overcoming anxiety and living without fear. London & Boston: Nicholas Brealey Publishing. Open the doors. (2005). How can we decrease stigma associated with schizophrenia? Gevonden op 06 september 2005 op het internet: http://www.openthedoors.com/english/02_05.html Mertens, E., (2004). Participatie en betrokkenheid in een ontmoetingshuis voor patiënten met ernstige en langdurige psychische problemen. Gevonden op 20 december 2005 op het internet: http://www.kuleuven.ac.be/lucas/PDF/Thesisverhandelingen/2004Participatie_en_betro kkenheid_ontmoetingshuis.pdf Pieters, G. & Peuskens, J. (Eds.) (1995). Rehabilitatie van de chronische psychiatrische patiënt: Op weg naar een gemeenschapspsychiatrie. Leuven: Garant. Probst, M & Bosscher, R.J. (2001). Ontwikkelingen in de psychomotorische therapie. Zeist: Cure & Care publischers. Sensoa. (2005). Feiten en cijfers: Seksueel misbruik volwassenen. Gevonden op 18 februari 2006 op het internet: http://www.sensoa.be/pdf/feiten_en_cijfers/feiten_en_cijfers_seksueel_misbruik_bij_v olwassenen.pdf Similes. (2005). Psychose. Gevonden op 12 november 2005 op het internet: http:// www.similes.org/nl/psychose.php Shoto, T. (Instructor) (1990). Code 1078: Police weapons tactics. Kuden Series Goshin- Jitsu. [Video]. Mineola, NY: Taiyo Productions. Slachtoffershulp. (2006). Zelverdediging. Gevonden op 5 mei 2006 op het internet: http://users.skynet.be/slachtofferhulp.Antwerpen/criminaliteit/voorkomen/zelfverd.htm Stad Leuven. (2006). Welzijn en sociale zaken. Gevonden op 6 januari 2006 op het internet: http://www.leuven.be/showpage.asp?iPageID=84 Tanghe,A & de Keyzer,H. (2000). Schizofrenie en andere psychosen. Leuven - Apeldoom:Garant. Thompson, G. (2004). Dead or alive: The choice is yours. The definitive self-protection handbook. West Sussex: Summersdale Publishers. Van Delft F., Rooijendijk L. en Sjerps N. (2005). Agressie in het sociaal pedagogisch werk. Gevonden op 5 mei 2006 op het internet: http://www.vspf.org/www/backend/klantfiles/19%20Poster%20Verloop%20van%20ee n%20agressie%20incident.pdf Van Doremalen, H. & Vervoort, M. (2005). Effectief omgaan met agressie en zinloos geweld: Calamiteiten en de verwerking ervan. Maarssen: Elsevier Gezondheidszorg. Van Wel, T.F. (1994). Chronische psychiatrische patiënten en rehabilitatie. Voorstellen voor definities. Tijdschrift voor psychiatrie, 36, 64-69. Ykema, F. (2004). Het ?Rots en Water?-perspectief: Een psychofysieke training voor jongens. Basisboek. Amsterdam: SWP. Ykema, F. (2006). Rots en Water: Een psychofysieke training voor jongens. Praktijkboek. Amsterdam: SWP. Yoga & tantra. (2003). Geschiedenis en symboliek van de zonnegroet. Gevonden op 22 december 2005 op het internet: http:// users. pandora.be/yoga/index.08.html Yoga & tantra. (2003). Zonnegroet: Opwarmingsoefening. Gevonden op 22 december 2005 op het internet: http://users.pandora.be/yoga/index.07.html Zinkstok, R. (2002). Ergotherapie in de psychiatrie. Maarssen: Elsevier gezondheidszorg.	Druppel, Leen	2006
21	KHK_ETD	PDF	Onrust en agressie bij dementerende bejaarden : Relaxatie als mogelijke oplossing Social changes, theory of social work Sociology Social Sciences Bachelor - Bachelor in de ergotherapie Ik merkte op stage dat het moeilijk is om echt contact te maken met dementerende bejaarden die onrustig of agressief gedrag vertonen. Ik vroeg me daarom af of er geen manieren waren waardoor men met deze doelgroep in contact kon treden en w ... aardoor men een betere vertrouwensrelatie kon opbouwen. Hiermee hoopte ik ook de onrust en de agressie te kunnen verminderen. Ik had al gemerkt dat ik bij sommige dementerende bejaarden een rustgevend effect ondervond bij een handmassage of een voetbadje. Daarom leek het me een goed idee om eens verder te gaan onderzoeken of relaxatie nu echt een gunstig effect heeft op alle dementerende bejaarden met onrustig gedrag en of ik ook effecten op lange termijn kon merken. Ik besloot mij te beperken tot een aantal vormen van relaxatie, zodat ik voldoende tijd had om elke techniek nader te onderzoeken. Ten eerste zorgde ik ervoor dat de relaxatie plaatsvond in een aangename, aangepaste omgeving. De vormen van relaxatie die ik gekozen heb zijn handmassages, gezichtsmassages en voetbadjes en ? massages. Bijkomend deed ik dan ook nog relaxatiebaden. Hiervoor heb ik de kans gekregen om zelf een oningerichte badkamer in het RVT in te richten naar eigen smaak. Voor de uitwerking van mijn praktijk, koos ik voor vier dementerende bejaarden. Deze bevonden zich allemaal in een ander stadium van dementie en vertoonden ook allemaal andere onaangepaste gedragingen, van angst en waanbeelden tot roepen en dolen. Ik heb ervoor gekozen personen met een uiteenlopende problematiek te onderzoeken, zodat ik ook kon vergelijken. Doordat er zoveel verschillende uitingen zijn van het onaangepast gedrag, leek het me ook logisch dat ik verschillende effecten zou waarnemen. Dit bleek inderdaad te kloppen. Elke bejaarde reageerde anders op een relaxatietechniek. Ik merkte veel positieve effecten, maar natuurlijk had niet alles de gewenste gevolgen Ik kan na het uitvoeren van mijn stage besluiten dat relaxatietechnieken zeker een meerwaarde kunnen zijn in de benadering van dementerende bejaarden met onaangepast gedrag. Ik merkte vaak tijdens een sessie dat er een afname was van onrust of agressie. Ook na de sessies bleef het effect soms nog enige tijd merkbaar. Wat wel een belangrijke bemerking hierbij is, is dat men pas echt zichtbare resultaten op lange termijn zal kunnen bereiken, als er een degelijke nazorg is. Zo niet, gaan de resultaten weer allemaal verloren. References BOEKEN ? Kors, B., & Seunke, W. (1997). Psychiatrische verpleegkunde (4de dr.). Utrecht: De Tijdstroom. ? Stokes, G. (1986). Probleemgedrag bij demente ouderen 2: Schreeuwen en gillen. Baarn: Intro. ? Stokes, G. (1986). Probleemgedrag bij demente ouderen 4: Dolen en dwalen. Baarn: Intro. ? Thomas, S. (1989). Massage voor veel voorkomende aandoeningen. Haarlem: H.J.W. Becht. ? Huyser, A. (1999). Klankschalen en hun therapeutische toepassingen. Havelte: Binkey Kok Publications. ? Wilson, P. (1995). Het grote boek van de rust: Meer dan 100 succesvolle technieken voor ontspanning van lichaam en geest. Amsterdam/Antwerpen: Archipel. ? Rowen, B., (2002). Massage: De perfecte ontspanningskuur voor lichaam en geest. Aartselaar: Deltas. ONUITGEGEVEN MATERIAAL ? De Jonghe, C. (s.a.). Intern document met ethische richtlijnen voor HSW. Onuitgegeven projectvoorstelling van Huize De Sterrewijzer Olen. ? De Jonghe, C. (1998). Projectvoorstelling ?Huize De Sterrewijzer?. Onuitgegeven projectvoorstelling van Huize De Sterrewijzer Olen. ? Bijscholing over dementie, A. Heesen. ? Janssen, G., Vanuytsel, A., Geenen, K. (2005). Geriatrie, Onuitgegeven cursus voor het tweede jaar van de opleiding Ergotherapie, Katholieke Hogeschool Kempen, Departement Gezondheidszorg en Chemie Geel. SITES ? SBU Scientific Assessment of Health Technology. (2002). Touch massage for dementia. Gevonden op 23 augustus 2006 op het internet: http://www.sbu.se/www/Report.asp?ReportID=652&langId=1&typeId=3 ? Oregon Health & Science University. (2005). OHSU Researchers Reveal Genetic Ties To Anxiety. Gevonden op 17 augustus 2006 op het internet: http://www.ohsu.edu/ohsuedu/newspub/releases/052405anxiety.cfm ? Madison Institute of Medicine. (2006). Facts for health: Frequently asked questions. Gevonden op 17 augustus 2006 op het internet: http://www.alzheimers.factsforhealth.org/what/faq.asp ? Internet Health Library. (2000). Dementia Research: Diet & Lifestyle. Gevonden op 23 augustus 2006 op het internet: http://www.internethealthlibrary.com/Health-problems/Dementia%20- %20researchDiet&Lifestyle.htm ? Ellwood, J. (2004). Massage with the elderly or inactive person. Aromacaring: Working for special needs. Gevonden op 23 augustus 2006 op het internet:http://www.aromacaring.co.uk/massage_with_the_elderly_or_inac.htm ? Healthworld. (1996). Massage Therapy and Bodywork: Healing Through Touch Gevonden op 23 augustus 2006 op het internet: http://www.healthy.net/scr/Article.asp?Id=1946#v ? Jansen-Lahnemann, A. (2006). Hoofdmassage. De massagepraktijk. Gevonden op 26 september 2006 op het internet: http://www.massagepraktijk.com/hoofdmassage.htm ? Leijssen, M. (2001). Lichaamsgerichte interventies in de psychotherapeutische hulpverlening: Waardevol en ethisch verantwoord?. Katholieke Universiteit Leuven. Gevonden op 26 september 2006 op het internet: http://perswww.kuleuven.be/~u0004551/Artikels%20web/Lichaam2001.pdf ? Dementia.nl. (2005). Aromatherapie en dementie. Gevonden op 1 november 2006 op het internet: http://www.dementia.nl/benadering/aroma.htm ? Hamer, T. (2003). Belevingsgerichte praktijk in de zorg: gewoon doen!. Wetenschap en praktijk. Gevonden op 1 november 2006 op het internet: http://www.dementie.be/images/beleving.pdf ? Geestelijke gezondheid. (2006). Dementie. Gevonden op 1 november 2006 op het internet: http://www.geestelijke-gezondheid.nl/dementie.htm ? Nederlands Kenniscentrum Ouderenpsychiatrie. (2006). Neuropsychiatric Inventory. Gevonden op 1 november 2006 op het internet: http://www.ouderenpsychiatrie.nl/sjablonen/1/infotype/news/newsitem/view.asp? objectID=558 ? Massagepraktijk, ontspannings- en therapeutische massage. (2006). Voetmassage. Gevonden op 1 november 2006 op het internet: http://www.patriziagalli.nl/Massage/Voetmassage/voetmassage.html ? Dementia.nl. (2005). Warme zorg. Gevonden op 27 december 2006 op het internet: http://www.dementia.nl/benadering/warme.htm ? Weleda. (2006). Producten. Gevonden op 20 februari 2007 op het internet: http://www.weleda.be/ ? Weleda. (2006). Massage. Gevonden op 20 februari 2007 op het internet: http://www.weleda.be/ ? Fibromyalgie Liga. (2007). De helende kracht van muziek. Gevonden op 20 februari 2007 op het internet: http://www.fibromyalgie.be/content/view/24/29/ ? Antroposofica. (2006). Antroposofische geneeskunde. Gevonden op 20 februari 2007 op het internet: http://www.antroposofica.nl/antoposofische_geneeskunde.htm ? The Healing Music Organization. (2006). Gevonden op 20 februari 2007 op het internet: www.healingmusic.org	Leysen, Hanne	2007
22	KHK_ETD	PDF	Van hulpeloos kitten tot zelfstandige kat Ecology Development biology, growth (animal), ontogeny, embryology Biomedical sciences Animal ecology Zoology Animal anatomy, animal morphology Bachelor - Bachelor in agro- en biotechnologie Het opvoeden van moederloze kittens vraagt veel tijd en geduld van de verzorger. Bij het eerste bezoek aan de dierenarts zal er genoeg geweten zijn over het kitten: het geslacht, de leeftijd en de gezondheidstoestand. De extra informat ... ie die de verzorger meekrijgt, kan bij latere bezoeken aan de dierenarts en tijdens de verzorgingsperiode nog van pas komen. Nadien zal het echte werk beginnen. Dit wil zeggen op zoek gaan naar een geschikte huisvesting en naar de juiste voeding en toediening. Maar ook de kittens leren begrijpen en hen aan de hand van deze kennis op te voeden en te socialiseren. Dit alles mag niet onderschat worden. Inzicht in de verschillende levensfasen van een kitten zijn ook een must om hen beter te kunnen opvolgen tijdens hun groei en ontwikkeling. Enkele praktische tips over de kattenbak, speeltjes, en dergelijke kunnen ook van pas komen tijdens de opvoeding. References Boeken Bowen, J., Heath, S. (2005) Behaviour problems in small animals: practical advice for the veterinary team. Philadelphia: Elsevier Saunders Case, L.P. (2003) The cat: It?s behaviour, nutrition and health. Iowa: the state Iowa press Dr. Fogle, B. (2003) Kattenvraagbaak. London: Fonteine uitgevers Halls, V. (2006) Wat uw kat u vertelt: meer kattengeheimen. Amsterdam: De boekerij bv Müller, U. (1984) Het nieuwe kattenboek: aanschaf, verzorging, voeding, ziekten en fokken. Amsterdam: Elsevier Royal Canin (2001) Encyclopedie van de kat. Parijs: Aniwa Onuitgegeven materiaal Blom, I. (2006). Dieetvoeding. Onuitgegeven nota?s bij een cursus voor het derde jaar van de opleiding Dierenzorg, Katholieke Hogeschool Kempen, Departement IIBT Geel. Thielemans, S. (2006) Pathologie. Onuitgegeven nota?s bij een cursus voor het derde jaar van de opleiding Dierenzorg, Katholieke Hogeschool Kempen, Departement IIBT Geel. Elektronische publicaties http://www.deblauweark.be http://www.fabcats.org http://www.kattengedragstherapie.nl http://www.kittenrescue.org/handbook.html http://www.kruimelhuis.nl http://www.purrfectcatbehaviour.com http://www.tinley.nl/katten/kat1.html http://www.veterinaircentrum.nl Contacten via mail Het Kruimelhuis (Karien) Het kattengedragsadviesbureau (Z. Sambrink) Het kattengedragsadviesbureau (Stolting Marcellina) Ervaringen Ik heb geciteerd vanuit mijn eigen ervaring met het grootbrengen van mijn moederloze kittens. Ook heb ik vanuit mijn stage een zekere know-how meegekregen die ook voor dit eindwerk kon verwerkt worden. DAP De blauwe ark Oud-turnhout DAP De blauwe ark Turnhout Literatuurlijst van de illustraties Boeken Bowen, J. , Heath, S. (2005) Behaviour problems in small animals: practical advice for the veterinary team. Philadelphia: Elsevier Saunders Case, L.P. (2003) The cat: It?s behaviour, nutrition and health. Iowa: the state Iowa press Royal Canin (2001) Encyclopedie van de kat. Parijs: Aniwa	Hemelaers, Muriel	2007
23	KHK_ETD	PDF	Het abc voor leerkrachten : Psycho-educatie over gedragsproblemen binnen de jeugdpsychiatrie Bachelor - Bachelor in de ergotherapie "Teachers open the door, but you must enter by yourself." - Chinees spreekwoord "Leerkrachten educatie aanbieden? Waar ga ik in godsnaam aan beginnen?" Dat was het eerste dat in me opkwam toen het eindwerk een basisvorm aannam. Het lee ... k wel een omgekeerde wereld: een student die leerkrachten uitleg ging geven over enkele pathologieën, met name agressiestoornis, autisme spectrum stoornis, ADHD en seksueel grensoverschrijdend gedrag. Ergens voelde het wel raar aan, al hield me dat niet tegen. De vraag of psycho-educatie aan leerkrachten effect zou hebben op de band leerkracht-leerling, sprak me te veel aan om het niet uit te proberen. Jeugdpsychiatrie Psychiatrie is het terrein dat er voornamelijk voor gezorgd heeft dat ik ergotherapie ben gaan studeren. Doorheen de jaren sprak jeugdpsychiatrie me steeds meer aan, meer specifiek de zogenaamde 'probleemjongeren' van de maatschappij. Hierdoor kwam ik terecht in het onderwijsgedeelte van een jeugdinstelling. Dat er gedragsproblemen en agressie zou voorkomen, had ik verwacht. Dat ze zo frequent voorkwamen, tot wel vijf afzonderingen en een vijftiental conflictsituaties per dag, had ik daarentegen niet verwacht. De heersende spanning en conflicten zorgden ervoor dat er duidelijk stress voelbaar was bij zowel de leerkrachten als de leerlingen. Ook op het einde van elke week leken beide partijen opgelucht dat het weekend was. Door veel te observeren en veel met de leerkrachten te praten over de conflictsituaties, werd duidelijk dat dezen veel vragen hadden omtrent de aanpak van enkele van de aanwezige pathologieën. Omdat psycho-educatie binnen het takenpakket van de ergotherapeut valt, besloot ik me erop te gooien en het uit te proberen. Onderzoeken naar vraag Om naar een concreet antwoord te zoeken, werd de vraag als volgt geformuleerd: "Is psycho-educatieve vorming over de voorkomende stoornissen binnen een onderwijsproject van een gemeenschapsinstelling een meerwaarde voor zowel de jongeren als de leerkrachten?". Wel hoort hierbij gezegd te worden dat de educatie enkel aangeboden werd aan de leerkrachten. De jongeren kregen binnen de instelling een persoonlijk aangepaste vorm van educatie. Leren uit psycho-educatie Om een duidelijk en afgebakend beeld te verkrijgen omtrent psycho-educatie, werd eerst een literatuuronderzoek gedaan om antwoorden te krijgen op de nood en effectiviteit ervan. Psycho-educatie wordt in de literatuur in elke setting aangeraden, al is deze oorspronkelijk ontstaan binnen de setting psychiatrie. Het wordt in het Zakwoordenboek van de psychiatrie (2006) omschreven als "Een georganiseerde vorm van voorlichting, informatie over de ziekte, de verschijnselen en de effecten van medicijnen, het ondersteunen bij verwerken van verlies van functies en een training van coping gedrag met het doel de cliënt en andere betrokkenen hierin meer inzicht te geven, zodat ze adequater met de ziekte kunnen omgaan." . Na verdere studie voegen onderzoekers Hoencamp & Haffmans (2008) hieraan toe dat het een onderdeel is van de therapie binnen de psychiatrie. Dit onderdeel kan enkel door hulpverleners gestart worden wanneer er voldoende kennis en weet is omtrent het ziektebeeld waarmee gewerkt wordt. De basis van psycho-educatie wordt gelegd op basis van drie grote punten, met name: kennis, acceptatie en handelen. De kennis omvat het geheel van het ziektebeeld. Hiermee wordt zowel de oorzaak, als de inhoud, de symptomen, de mogelijke medicatie, en dergelijke zaken meer bedoeld. Het tweede punt binnen de basis is de acceptatie. Zonder acceptatie van de ziekte, zijn uitingsvormen en de mogelijke benaderingswijzen, zal er geen begrip getoond kunnen worden. Zonder begrip, kan er niet behandeld worden. Hieraan hangt meteen het laatste principe vast. Zonder kennis en acceptatie kan er niet adequaat gehandeld worden in functie van het ziektebeeld, wat noodzakelijk is ter bevordering van de therapie. (Hoencamp & Haffmans, 2008; Vermeulen, 2003) Wanneer naar effectiviteit gekeken wordt, zijn er verscheidene studies uitgevoerd. Elke studie had zijn eigen doelpubliek en eigen methode. Wel werd er binnen elk onderzoek gebruik gemaakt van de drie bovenstaande basisprincipes als leidraad. Het resultaat was bij alle onderzoeken gelijkaardig, met een hoge waarde aan positieve effecten. Bij elk onderzoek verbeterde de relatie tussen hulpverlener en cliënt, omdat deze met elkaar werkten; er waren duidelijk minder spanningen en stresssituaties, doordat ze elkaar begrepen en accepteerden; en de effecten binnen de therapie verbeterden hierdoor. Het nut van psycho-educatie werd verscheidene keren bewezen. (van der Stel, 2004; Verbeek, 2006; New York State Psychiatric Instituut, 1991) Uit de literatuurstudie blijkt dat psycho-educatie naar hulpverleners toe, even belangrijk is als de psycho-educatie naar de cliënten toe. Doordat beiden afzonderlijk positieve resultaten bereiken, wordt verwacht dat een combinatie van beiden een nog sterker resultaat heeft. Gedragsproblemen Omdat de psycho-educatie voornamelijk rond gedragsproblemen, dewelke stresssituaties uitlokken, draait, werd via literatuurstudie onderzocht waar de grens tussen 'normaal'en 'problematisch' gedrag ligt. Uit het bronnenonderzoek blijkt dat de grens tussen 'normaal' en 'problematisch' enorm subjectief is. Elke persoon heeft zijn eigen waarden en normen, dewelke ontwikkelen en doorheen de jaren en ervaringen, waaruit hij vertrekt om gedrag van anderen te beoordelen. Zo kunnen twee personen naar eenzelfde handeling kijken van iemand en de grens van het al dan niet acceptabele geheel verschillend leggen. Daarnaast blijkt dat ook de status en het voorkomen van de persoon die de handeling uitvoert, een rol speelt. (Van der Ploeg etal, 1997; Gielen; 1998) Manier Doordat de grens van 'gedragsprobleem of niet' enorm subjectief is, werd er aan de hand van het ABC-model gewerkt. Dit model bestaat uit een observatiekaart en een veranderingskaart. De observatiekaart wordt gebruikt om het gedrag, dat als storend ervaren wordt, in beeld te brengen en te evalueren. Op deze manier kan gekeken worden naar mogelijke triggers aan de oorzaak van het gedrag. Daarnaast kan hier ook een oplossing voor gezocht worden aan de hand van de veranderingskaart. Binnen het eindwerk werd er niet gewerkt met meerdere veranderingskaarten, maar slechts met een. Omdat de educatie voornamelijk draaide om de aanpak van de leerkrachten, werd voor hen een algemene kaart opgesteld met aandachtspunten omtrent aanpak en benadering. Op deze punten werd een extra nadruk gelegd tijdens de educatiesessies, zodat de noodzaak ervan gekoppeld kon worden aan de pathologieën. Om de educatie een vorm te geven, werden er twee onderdelen voorzien. Allereerst werd er een bundel opgemaakt. De basis van deze bundel werd gelegd door middel van een literatuurstudie. Hieruit kwamen de resultaten omtrent de rode draad doorheen de verscheidene pathologieën, met name een definitie, het klinische beeld en belangrijke aandachtspunten omtrent de benadering van de cliënten. Deze basis werd aangevuld naarmate er vragen voortkwamen vanuit het leerkrachtenteam en ook werden er externe hulpverleners (met ervaring omtrent de stoornissen) geraadpleegd. Een tweede onderdeel was een visuele voorstelling van de gevonden informatie. Omdat uit de literatuur bleek dat een visuele houvast zorgt voor een snellere opname van de informatie, werd de informatie in een PowerPointpresentatie gegoten en voorgesteld. Resultaten Door de observatiekaarten voor en na de presentaties te vergelijken, werden kwalitatieve resultaten verkregen. Er werden enkele opmerkelijke veranderingen opgemerkt binnen de benadering van de leerkrachten naar de leerlingen toe. Er werd duidelijk rekening gehouden met wat er tijdens de presentaties gezegd werd. Een voorbeeld: Meester Luc vraagt Kristof tot bij hem te komen. Deze weigert echter. De meester geeft Kristof zelf de keuze wat hij wil, of luisteren of naar isolatie gebracht worden. Doordat de jongen weerstand blijft bieden, voert meester Luc ook effectief zijn dreigement uit. (Wat hij voordien niet altijd deed.) Daarnaast legt hij ook duidelijk uit, waarom hij de jongere in afzondering heeft geplaatst. In de literatuur wordt beschreven hoe weerstandig gedrag doorbroken hoort te worden, met name door het effectief uitvoeren van de gestelde consequenties. Daarnaast wordt binnen elke theoretische achtergrond geopperd voor duidelijkheid omtrent de consequenties. Na vergelijking van de observaties, bleek dergelijke informatie uit de presentaties toegepast te worden in de praktijk. Daarnaast werd hier ook veel over gecommuniceerd met de leerkrachten, wie de effectiviteit ervan persoonlijk aanvoelden. Er kwamen voornamelijk reacties op het feit dat er minder conflictsituaties en afzonderingen voorkwamen, dat de leerkrachten zich op het einde van de dag minder gestresseerd voelden en ook de jongeren gaven aan dat ze zich rustiger en meer begrepen voelden. De relatie leerkracht-leerling ging er duidelijk op vooruit. Besluit Wanneer wordt terug gekeken naar de hoofdvraag, met name "Is psycho-educatieve vorming over de voorkomende stoornissen binnen een onderwijsproject van een gemeenschapsinstelling een meerwaarde voor zowel de jongeren als de leerkrachten?", kan worden besloten dat psycho-educatie een meerwaarde kan bieden. Zowel de leerkrachten als de leerlingen ervoeren de verandering op een geheel eigen manier. Door de leerkrachten informatie te bieden, kregen ze inzicht in zowel de noodzaak ervan, als in hun eigen handelen. Doordat ze, aan de hand van de veranderingskaart, wisten welke richten ze hoorden uit te gaan, richtten ze zich voornamelijk op de ondersteuning van de theorie om zich praktisch aan te passen. De spanningen waren duidelijk minder, voor zowel de leerkrachten als de leerlingen. "I cannot teach anybody anything, I can only make them think." - Socrates References Psycho-educatie H. van den Berg, B. Meijer. (2006). Zakwoordenboek van de psychiatrie. Elsevier Gezondheidszorg. E. Hoencamp, P.M.J. Haffmans. (2008). Psycho-educatie in de GGz en de verslavingszorg, theorie en praktijk. Assen: Van Gorcum. A. Van Dam, C. Van Tilburg. (2007). Psychotherapie in de praktijk, groepsgedragstherapie bij agressie. (p. 187-193) GA Houten: Bohn Stafleu van Loghum. G. Pitschel-Walz, J. Bäuml, W. Bender, RR. Engel, M. Wagner, W. Kissling. (2006). Psychoeducation and compliance in the treatment op schizophrenia: results of the Munich Psychosis Information Project Study. Gevonden op 26 september 2009 via de databank Pubmed: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16649832 J. Bäuml, T. Froböse, S. Kraemer, M. Rentrop, G. Pitschel-Walz. (2006). Psychoeducation: a basic psychotherapeutic intervention for patients with schizophrenia and their families. Gevonden op 26 september 2009 via de databank Pubmed: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16920788?ordinalpos=1&itool=EntrezSystem2.P Entrez.Pubmed.Pubmed_ResultsPanel.Pubmed_DiscoveryPanel.Pubmed_Discovery_PMC &linkpos=2&log$=citedinpmcreviews&logdbfrom=pubmed JM. Ranz, BT. Horen, WR. McFalane, JM. Zito. (1991). Creating a supportive environment using staff psychoeducation in a supervised residence. Gevonden op 26 september 2009 via de databank Pubmed: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1743645?ordinalpos=1&itool=EntrezSystem2.PE ntrez.Pubmed.Pubmed_ResultsPanel.Pubmed_DefaultReportPanel.Pubmed_RVDocSum S. Hellwig-Brida, S. Mangold, L. Goldbeck. (2009). The parent questionnaire ?ADHD- knowledge and motivation for treatment? ? development and first results. Gevonden op 26 september 2009 via de databank Pubmed: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19739062?ordinalpos=1&itool=EntrezSystem2.P Entrez.Pubmed.Pubmed_ResultsPanel.Pubmed_DefaultReportPanel.Pubmed_RVDocSum AN. Mendenhall, MA. Fristad, TJ. Early. (2009). Factors influencing service utilization and mood symptom severity in children with mood disorders: effects of multifamily psychoeducation groups (MFPGs). Gevonden op 26 september 2009 via de databank Pubmed: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19485588?ordinalpos=2&itool=EntrezSystem2.P Entrez.Pubmed.Pubmed_ResultsPanel.Pubmed_DefaultReportPanel.Pubmed_RVDocSum Cum cura. (2008). Praktijk voor psychosociale begeleiding. Gevonden op 31 januari 2010 via Google Scholar: http://www.cumcura.nl/ADHD.htm E. Vanspranghe, P. Vermeulen. (2004). Psychologische begeleiding van mensen met autisme. Verkrijgbaar via http://scholar.google.be/scholar?q=%22Psycho- educatie%22+AND+%22Autisme%22&hl=nl&um=1&ie=UTF-8&oi=scholart Accare. (2008). Forensische Jeugd- en orthoPsychiatrie Noord-Nederland. Verkrijgbaar via http://www.accare.nl Gedragsproblemen Gevonden in Thesaurus Zorg en Welzijn: http://www.thesauruszorgenwelzijn.nl/probleemgedrag.htm J.D. van der Ploeg. (1997). Gedragsproblemen: ontwikkelingen en risico?s. Rotterdam: Lemniscaat. M. Serruys. (2008). Aan de rand in het midden, probleemgedrag bij mensen met een autismespectrumstoornis en een verstandelijke beperking. Antwerpen: Garant. G. Vaessen. (2008). Gedragsproblemen bij jongeren met psychiatrische stoornissen, best practice handelingsplannen voor de praktijk van alledag. Antwerpen: Garant. Comité voor Bijzondere Jeugdzorg Brugge (Red.). (2000). Probleemgedrag op school. Antwerpen: Garant. J. Gielen. (1998). Human behavior, wangedrag. Verkrijgbaar via: http://library.thinkquest.org/26618/dutch/index.html D. Burssens. (2004). Jeugd en delinquentie. Over daders, slachtoffers, precentie en aanpak. Verkrijgbaar via: http://www.jeugdonderzoeksplatform.be/publicaties/delinquentie.PDF J. Vanacker. (2010). Gedragsproblemen, opvoedingsproblemen, jeugdcriminaliteit, een visie op de wereld. Verkrijgbaar via: http://www.ministrando.org/ ABC- model G. Jacobs. (2008). Rationeel-emotieve therapie. Een praktische gids voor hulpverleners. GA Houten: Bohn Stafleu van Loghum. T. Hamer. (2007). Achtergronden en behandeling van agressief gedrag bij ouderen met dementie. Onuitgegeven cursusmateriaal voor het tweede jaar bachelor geneeskunde, Universiteit Gent. B. Op de Beeck, H. Vints, L. Schoofs. (2009). NAH en cognitieve revalidatie. Onuitgegeven cursusmateriaal voor het derde jaar bachelor ergotherapie, Katholieke Hogeschool Kempen, Departement gezondheidszorg en chemie Geel. H. Nijveld. (2009). ABC?s van gedragsverandering. Verkrijgbaar via: http://www.spottraining.nl	De Dobbelaere, Tanita	2010
24	KHK_ETD	PDF	Verhuizen vind ik niet fijn : Adviezen voor katteneigenaars Ecology Biomedical sciences Animal ecology Bachelor - Bachelor in agro- en biotechnologie In de dierenartsenpraktijk stellen veel klanten uiteenlopende vragen over het gedrag van hun kat. Vaak is het de taak van de dierenartsassistenten om deze vragen te beantwoorden, zij moeten dus goed op de hoogte zijn van het complex gedrag ... van dit populaire huisdier. Dit eindwerk probeert duidelijke informatie te verstrekken voor de dierenartsassistent over het sociale en territoriale gedrag van de huiskat en probeert een antwoord de formuleren op een aantal vaak voorkomende problemen. Het werkstuk is na een grondige literatuurstudie tot stand gekomen en tracht te laten zien dat, hoewel de kat meestal wordt afgeschilderd als een solitair, onafhankelijk dier, het toch steeds duidelijker wordt dat de sociale verhoudingen bij katten meer complex zijn. De kat blijkt volledig in staat om met soortgenoten, andere huisdieren en mensen vreedzaam samen te leven. Toch heeft de huiskat nog vele eigenschappen gemeen met haar wilde soortgenoten. Dit uit zich het meest in een groot scala aan geluiden en lichaamshoudingen. Aan de stand van de ogen, oren, rug en ledematen kunnen we direct en precies de stemming van de kat aflezen. Ook toont het territoriale gedrag van de kat dat ze nog steeds kan fungeren als een onafhankelijk dier. Eens het sociale en territoriale gedrag van de kat duidelijk is, kunnen we hierop inspelen om bepaalde situaties en veranderingen vlot te laten verlopen. References Bateson, P., & Turner, D.C. (1994) De wereld van de kat. Alblasserdam: Offsetdrukkerij Kanters B.V. Budiansky, S. (2002). Het karakter van katten. Herkomst, intelligentie en gedrag van de Felis silvestris catus. Nieuwegein: Hentenaar Boek. Bradshaw, J. (1991). The Behaviour of the domestic cat. C.A.B. International. Bruin, S. (2007) Wat denkt mijn kat van mij. Solo Uitgeverij. Case, L.P. (2003). The cat. Its behaviour, nutrition & health. Iowa: Iowa State Press. Dhooghe, W. Reizen met huisdieren. Gevonden op 17 maart op het internet: http://www.diplomatie.be/nl/travel/petsdetail.asp?TEXTID=4209 Edney, A. (2006). Uw kat in topconditie. Baarn: Tirion. Fields-Babineau, M. (2007). Uw kat trainen en opvoeden. ZNU NV. Flint, E.,& Meadows, G. Complete raadgever katten. Aartselaar: Deltas. Fogle, B. (2003). Kattenvraagbaak. Abcoude: Fontaine Uitgevers bv. Fogle, B. (1997). Het instinct van uw kat. Meppel: Krips bv. Gaus, M. (1997). Kattenmanieren: leer uw kat beter begrijpen. Baarn: Tirion. Katten opvoeden: een vak apart. Gevonden op 25 maart 2007 op het internet: http://www.vvd-dierenkliniek.be/varia/info.cat.conditioning.asp Klinka, C. (2005). Raadgever huisdieren. De beste verzorging voor uw kat. ZNU NV. Leyhausen, P. (1979). Cat behavior: the predatory and social behavior of domestic and wild cats. Garland series in ethology. New York: Garland STPM Press. Masterfoods Veghel bv. (2006). Een kat verhuizen. Gevonden op 4 april 2007 op het internet: http://www.whiskas.nl/content/alles_over_katten/artikel_kat_verhuizen.asp Morris, D. (1993). Waarom spinnen katten. Houten: Unieboek. Müller, U. (1984). Het nieuwe kattenboek: aanschaf, verzorging, voeding, ziekten en fokken. Amsterdam: Elsevier. Tabor, R. K. (1983). The wild life of the domestic cat. London: Arrow Books. Turner, D.,& Bateson, P.P.G. (1988). The Domestic cat: the biology of its behaviour. Cambridge: Cambridge University Press. Vesey-FitzGerald, B. (1969). The domestic cat. London: Pelham. Vigne JD, Guilaine J, Debue K, Haye L, & G?erard P. (2004). Early taming of the cat in Cyprus. Science (New York, N.Y.). 304(5668), 259. Vleesschouwers, K. (1992). Dr. Vleeschouwers? kattenboek. Tielt: Lannoo. Warrlich, A. (2002). Mens en kat: plezier en vriendschap. Baarn: Tirion uitgevers.	Dewinter, Karen	2007
25	KHK_ETD	PDF	Communiceren met paarden Bachelor - Gegradueerde in Landbouw en Biotechnologie Of het nu gaat om een trekpaard of een draver, een troeteldier of werkpaard, alle paarden hebben nog steeds een wild dier in zich. Hun natuurlijke instincten, het gedrag dat in hun genen is opgeslagen en hen in staat heeft gesteld tot op he ... den te overleven, ligt bij elk paard vrij dicht onder de oppervlakte. Het is een bewijs van het enorme aanpassingsvermogen van paarden dat ze zich ook in de wereld van de mens weten te handhaven. Wij vragen immers zoveel vreemde dingen van hen, soms zelfs zonder te bedenken hoe vreemd deze in de ogen van een paard zijn. Vele problemen die de mens ervaart met een paard komen voort uit het feit dat hij de fundamentele verschillen tussen mensen en paarden niet wil zien. De mens is het roofdier en het paard het prooidier. In feite proberen paarden vaak domweg hun leven te redden als ze weigeren een trailer in te gaan of een rivier in te lopen, wegrennen voor een groot voertuig, hun voeten niet laten oppakken, enzovoort. Een paard heeft altijd een goede reden voor zijn gedrag. Paarden kunnen niet anders zijn dan paarden. Ze zullen ten opzichte van de mens en andere diersoorten hun eigen signalen gebruiken om zijn gevoelens over te brengen. Hoe verder de diersoorten van elkaar verwijderd zijn, hoe moeilijker het is om communicatie tussen beide tot stand te brengen. Paarden hebben geen menselijke drijfveren zoals wraaklust en proberen het leven van hun eigenaar niet opzettelijk te verpesten. Het is aan de mens om te ontdekken waarom een paard zich op een bepaalde manier gedraagt en de vele signalen op te vangen die het voortdurend afgeeft. Door onze paarden te observeren en te verstaan, kunnen we een fantastische band met hen opbouwen omdat we hun gedrag begrijpen en onze training aanpassen aan de behoefte van het paard en de manier waarop het leeft. Door een goede omgang met paarden kunnen klachten verdwijnen of voorkomen worden. Wanneer de samenwerking tussen eigenaars en paard echter slecht is zullen de klachten zich vaak naar verloop van tijd weer herhalen. Altijd heeft het paard het gedaan. Mijn ervaring is dat het paard best wel wil samen werken, alleen begrijpt hij onze signalen niet. Wij hebben het paard gekocht en vinden dat hij dus naar ons moet luisteren. Daarbij realiseren zich weinig mensen dat wij in de wereld van het paard zijn gekomen en dat het paard in eerste instantie niet vrijwillig in onze wereld is gekomen. Doen we er dan niet beter aan om de taal van de paarden te spreken in plaats van ze onze taal op te leggen, een taal die ze toch nooit zullen begrijpen? References Geeroms, A. (2002). Beestig africhten. Psychologische basis voor een positief omgaan en werken met paard en mens. Erpe-Mere: André Geeroms. Peace, M., Bayley, L. (2003). Beter omgaan met uw paard. Utrecht: Veltman. Irwin, C. (1999). Een paard liegt niet. De magie van het paardenfluisteren. ?s- Gravenhage: BZZTôH. Vroest, E. (1999). Freestyle training. Fase 1. Ruinerwold: Freestyle Ruitershop. Vroes, E. (2000). Freestyle training. Fase 2. Ruinerwold: Freestyle Ruitershop. Roberts, M. (2001). Gezond verstand. De weg naar een betere communicatie tussen mensen via de taal van het paard. Baarn: Tirion. Mary, R. (2000). Handboek voor de stalmeester. Baarn: Tirion. Edwards, E. (1994). Het mooiste paardenboek. AL Weert: MCMXCII Middel, E., Coverdale, M. (2000). Het paard als partner. Zes visies op Natural Horsemanship. AH Baarn: Bosch en Keuning. Desmond, M. (1990). Hoe lang slapen paarden. Utrecht: Van Holkema en Warendorf. Gohl, C. (1993). Hoe verzorg ik mijn paard? Handigheden, tips en huismiddeltjes voor een optimale verzorging. Baarn: Tirion. Bayley, L., Maxwell, R. (1997). Luister naar uw paard. Lisse: Zuid Boekenprodukties. Ballereau, J., Delaborde, G. (1995). Ons eigen paardenboek. Een paard als vriend. Spanje: Casterman. Von Neumann, I., Nebe, G. (s.a.). Paarden beter begrijpen. Baarn: Tirion. Hempfling, K. F. (2003). Paarden persoonlijkheden. Alle paardentypen beschreven in 26 karaktergroepen. Baarn: Tirion. Blake, H. (1996). Paardentaal: Het denken en communiceren van paarden. s.l.: La Rivière en Voorhoeve. Literary Rights International. (1996). Paardrijden. Het fijnste dat er is. EU: Atlas. Walrond, S. (1984). Probleempaarden en paardeproblemen. Voorkomen en verhelpen van meer dan 50 problemen. s.l.: La Rivière en Voorhoeve. Zoller, K. (2001). Problemen met het paard. Stap voor stap naar een harmonische samenwerking. AH Baarn: Bosch en Keuning. Bartz, J. (1997). Tot de dierenarts komt. Eerste hulp voor paarden. Schoten: Westland. Communiceren met paarden. Tellington-jones, L. (1998). TTeam en TTouch in vraag en antwoord. Schoten: Westland. Bayley, L. (2004). Wat denkt mijn paard? Leer het gedrag van uw lievelingsdier begrijpen. China: Tirion.	Caethoven, Nele	2006
26	KHK_ETD	PDF	Pesten op school, een echte pest! : Bevraging van personeelsleden van de 2de graad in een secundaire school Bachelor - Bachelor in de verpleegkunde: ziekenhuisverpleegkunde Vertrekkende vanuit de principes van gezondheidspromotie zal een aanzet worden gegeven om nieuwe gevallen van pestgedrag te doen verminderen en bestaande problemen op te lossen. Pesten is een vorm van agressief gedrag dat wordt gekenmerkt ... door herhaalde handelingen tegenover een slachtoffer dat zichzelf niet makkelijk kan verdedigen. Pesten kan bestaan uit directe lichamelijk of verbale aantijgingen, maar omvat ook andere vormen van agressie zoals het uitsluiten van anderen of roddelen. In het theoretisch gedeelte wordt een inleiding over het onderwerp pesten gegeven. Een korte geschiedenis over het onderzoek naar pesten wordt beschreven en de frequenties van pestgedrag in verschillende landen wordt weergegeven. De resultaten worden weergegeven over pestgedrag en de betrokkenheid van leerkrachten, ouders, en klasgenoten rondom pestincidenten. De resultaten laten zien dat pestgedrag nog steeds veel voorkomend is op Nederlandse en Belgische scholen. Een aanzet wordt gegeven tot preventieve maatregelen en mogelijk manier van aanpak. In het praktisch gedeelte, wordt getracht de kennis, acties en reacties van leerkrachten en begeleidend personeel van een 2e graad in een secundaire school in kaart te brengen. Verder worden de resultaten besproken en worden enkele suggesties gegeven voor de betrokken school en een mogelijk vervolgproject.	Van Der Auwera, Dennis Vancampfort, Benny Van de Heyning, Hans Van Hoolst, Rob	2008
27	KHK_ETD	PDF	Welzijn bij legkippen : Proeven op verrijkte kooien Biomedical sciences Agronomics Aviculture Bachelor - Gegradueerde in Landbouw en Biotechnologie Kritische consumenten stellen zich meer en meer vragen omtrent productiemethoden, ook over het welzijn van dieren op landbouwbedrijven. Deze kritische ingesteldheid kent een serieuze opmars sinds het begin van de jaren '80 en wordt mee in d ... e hand gewerkt door dierenrechtenorganisaties zoals GAIA. Mede hierdoor ging de Europese commissie op 19 juli 1999 over tot de beslissing om vanaf 1 januari 2012 batterijkooien te verbieden in heel de Europese Unie. In de pluimveesector is men naarstig op zoek naar alternatieven die conform de nieuwe Europese regelgeving zullen zijn. Deze zijn er onder de vorm van volières, vrije uitloopsystemen en scharrelstallen, waarbij de kippen niet meer opgesloten zitten in een kooi. Maar deze systemen zijn duur en kennen een hoop nadelen. Een van de meest veelbelovende alternatieven is de verrijkte kooi. Deze kooi zou het welzijn van de Europese legkip aanzienlijk moeten verbeteren tegenover het meest populaire huisvestingssysteem dat momenteel nog in gebruik is: de batterijkooi. De verrijkte kooi zou de voordelen van de batterijkooi moeten combineren met een aantal welzijnsverbeteringen die moeten instaan voor de minimumvereisten aan welzijnsvoorzieningen. Deze welzijnsvoorzieningen werden wettelijk bepaald in een Europese richtlijn die door elke lidstaat van de EU omgezet dient te worden in een nationale wetgeving. De voornaamste welzijnsverbeteringen zijn de inpassing van een legnest, een zitstok, een scharrelmat en een schuurstrip. Deze welzijnsverbeteringen zijn de meest elementaire voorzieningen die nodig zijn voor de kip om in artificiële omstandigheden te kunnen voldoen in de meeste van hun natuurlijke gedragingen. Er bestaan vele meningen over dierenwelzijn, maar wat belangrijk is, is dat het natuurlijk gedrag van kippen gekend is vooraleer men welzijn gaat beoordelen. En dat is precies wat in dit eindwerk beschreven staat. Om de effecten van deze verrijkingen na te gaan werd een aantal proeven gehouden in twee verschillende kooitypes van de verrijkte kooi. Zo werd gekeken naar het zitstokgebruik, het gebruik van de scharrelmat, de kwaliteit van het vederdek, de nagellengte en de sterfte. Omdat welzijn hoofdzakelijk een vraag is van dierenrechtenorganisaties en de consument, werd ook gekeken naar de effecten voor de pluimveelhouder. Dit vertaalt zich in onderzoekingen naar de eiproductie in relatie met het hengewicht en de voederconversie en ook het aantal buiten nest eieren.	Vanham, Johan	2005
28	KHK_ETD	PDF	Laat plagen geen pest worden : Een integrale en preventieve aanpak van pesten op het Sint-Claracollege Bachelor - Bachelor in onderwijs: secundair onderwijs Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivative Works Pesten op school is een probleem dat de laatste jaren sterk in de belangstelling is komen te staan. Ook de media besteed er meer en meer aandacht aan. Denken we maar aan de film Ben X, de postbode uit Woluwe die na jarenlange terreur ... een einde maakte aan zijn leven, ... . De verhalen maken duidelijk dat pesten niet stopt bij de schoolpoort en dat slachtoffers van pesterijen de gevolgen jarenlang kunnen meedragen. Dit maakt dat het een maatschappelijk probleem is en dat het ook de maatschappij zal zijn die iets aan het probleem kan doen. Omdat ieder van ons deel uitmaakt van die maatschappij kan ieder individu alvast zijn duit in het zakje doen. Ik hoop dan ook met dit eindwerk een gestructureerde samenvatting aan te bieden voor personen die iets tegen pesten willen ondernemen. Het eindwerk is opgebouwd in een tweeledige structuur. In hoofdstuk 1 vindt u een algemeen deel waarin ik het pesten probeer te definiëren en te omschrijven. In het tweede deel spits ik me toe op preventie van pesten door gebruik te maken van de preventiepiramide. Hierbij wordt eerst de theorie van de preventiepiramide onder de loep genomen om zo tot een uitgewerkte preventiepiramide te komen voor mijn stageschool. References Boeken: ? De Bock, W., (2003) Je bereikt niets met alleen maar gele en rode kaarten. Brandpunt, 30, p. 28-29. ? De Bock, W., (2008) Beter voorkomen dan genezen. Brandpunt 35, p. 4-5. ? Deboutte, G., (2000).Pesten wat is het, wat doe je eraan. Mechelen: Bakermat uitgevers. ? Deklerck, J., (2001). Naar een fundamentele criminaliteitspreventie. Welzijnsgids, 40, p. 1-44. ? Deklerck, J., (2005). Verbondenheid: kans tot existentieel leren in onderwijs en jeugdhulpverlening. In L. Lacombe, R. Loosveldt & L. Van der Vorst (Eds.), Grenzen. Begripsvolle grenzen en grenzen aan begrip. Kortrijk: Lemmens & Maes. p. 166-182. ? Dijkstra, J. K., & Veenstra, R. (2005). Jong probleemgedrag als voorspeller voor latere criminaliteit. Tijdschrift voor Criminologie, 47, p. 300-306. ? Emmerechts, S., (2001). Pesten op school. Antwerpen: Manteau uitgeverij. ? Laevers, F., & Verhoeven, A. (2003). Procesgericht Leerlingvolgsysteem voor 12- tot 18-jarigen, Achtergrond en praktijksuggesties. Leuven: CEGO Publishers. ? Leonard, H. (2008) cursus bij nascholing omgaan met pesten in het secundair onderwijs. ? Olweus, D., (1992) treiteren op school, omgaan met pestkoppen en zondebokken in de klas. Amersfoort: College Uitgevers ? Robinson, G., (2003). Een schreeuw om hulp, de No Blame-aanpak bij pesten. Mechelen: Manteau uitgevers. ? Stevens, V., Van Oost, P., (1995). pesten op school een actieprogramma. Leuven: Garant. ? Vanachteren, P., (2006). Werkmap welbevinden op school, samen werk maken van meer welbevinden. Leuven: Cego Publishers ? Vanden Berghe, J. (2006) Koerier Dossiers Pax Christi, peermediation. Sint-Niklaas: Room ? Van der Meer, B., (2002). Kinderen en pesten, wat volwassenen ervan moeten weten en aan kunnen doen. Utrecht: Kosmos-Z&K Uitgevers. ? Van der Meer, B., (1988). De zondebok in de klas. ?s-Hertogenbosch- Nijmegen ? Vettenburg, N., Elchardus, M., & Walgrave, L. (2007). Jongeren in cijfers en letters. Leuven: Lannoo Campus. ? Walgrave, L. (2004). Herstelrecht en de wet. In B. Van Stokkom (Ed.), Straf en herstel: ethische reflecties over sanctiedoeleinden (p. 69-90). Den Haag: Boom Juridische uitgevers. Artikels: ? Graindourze, L. De No Blame-aanpak bij pesten. Afgehaald op 1 mei 2009 http://caleidoscoop.bmgroup.be/index.php?ID=36810 ? Burssens, D. (2004). Jeugd en delinquentie. Over daders, slachtoffers, preventie en aanpak. Afgehaald op 9 april 2009 van http://www.jeugdonderzoeksplatform.be/publicaties/delinquentie.PDF ? Deklerck, J. (n.d.). Existentiële kwetsbaarheid. Over jeugddelinquentie en de postmoderne samenleving. Afgehaald op 9 april 2009 van http://alum.kuleuven.be/3deleeftijd/archief%20lezingen/Samenvatting%2 0Deklerck%202008.doc ? Deboutte, G. (n.d.). Geweld op school: de zoektocht naar een gepast antwoord. Afgehaald op 8 april 2009 van https://cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/portal/frameset.jsp?tab=courses& url=/bin/common/course.pl?course_id=_129853_1 ? Deboutte, G., & Deklerck, J. (2006). Module B, Unit B1. De ?whole school approach?: wat, waarom, waartoe (G. Deboutte, Vert.). Afgehaald op 7 april 2009 van http://www.vista-europe.org/downloads/Flemish/B1f.pdf ? Deboutte, G., Deklerck, J., O?Moore, A. M., & Minton, S. J. (2006). Module B, Unit B3. Verbondenheid als fundament voor een positieve en respectvolle schoolcultuur (G. Deboutte, Vert.). Afgehaald op 8 april 2009 http://www.vista-europe.org/downloads/Flemish/B3f.pd ? Depuydt, A. (2005). Visie van het Project Verbondenheid. Afgehaald op 9 april 2009 van http://www.law.kuleuven.be/PCW/visie.html ? Ertesvag, S. K. (2006). Module E, Unit E5. Samen op één lijn: naar een gedeelde kijk op pesten en geweld (G. Deboutte, Vert.). Afgehaald op 10 april 2009 van http://www.vista-europe.org/downloads/Flemish/E5f.pdf ? Ertesvag, S. K. & Samuelsen, A. S. (2006). Module A, Unit A2. Agressie en geweld op school: wat leren onderzoek en praktijk (G. Deboutte, Vert.). Afgehaald op 9 april 2009 van http://www.vista-europe.org/downloads/Flemish/A2f.pdf ? Patfoort, P. (n.d.). Geweldloos omgaan met elkaar. Afgehaald op 1 mei 2008 van http://www.patpatfoort.be/Tekst%201.pdf ? Ortega, R., Sanchez, V., Van Wassenhoven, L., Deboutte, G. & Deklerck, J. (2006). Module 1, Unit A1. Agressie en geweld op school: definities, situering en achtergrondinformatie (G. Deboutte, Vert.). Afgehaald op 10 april 2009 van http://www.vista-europe.org/downloads/Flemish/A1f.pdf ? VZW zinloos geweld. vlinderslag Informatief spel voor het onderwijs. Afgehaald op 10 april 2009 van http://www.zinloosgeweld.net/content/projecten/informatiefspel.php ? Vandenbroucke, F. (13 november 2007). Leerlingen en leraars betrekken bij uitstippelen preventieve maatregelen tegen geweld. Toespraak van de Vlaamse minister van Werk, Onderwijs en Vorming. Afgehaald op 3 maart 2009 van http://www.ond.vlaanderen.be/beleid/toespraak/071113-geweld.htm	Frederickx, Bert	2009
29	KHK_ETD	PDF	Een vermoeden van kindermishandeling in de verpleegkunde Bachelor - Bachelor in de verpleegkunde: kinderverpleegkunde De doelstelling van mijn AP is dat verpleegkundigen verschillende signalen van kindermishandeling kunnen observeren en herkennen. Ook dienen verpleegkundigen het handelen bij een vermoeden van kindermishandeling te kennen. Voornamelijk ... hoofdstuk 3 beantwoord aan de doelstelling van mijn AP. Het is afgebakend tot een vermoeden van lichamelijke kindermishandeling in de verpleegkunde omdat deze vorm van kindermishandeling het meest voorkomt (Kind & Gezin, 2004). Er wordt uitgebreid aandacht besteed aan de verschillende signalen die zich kunnen voordoen bij een vermoeden van lichamelijke kindermishandeling. Verpleegkundigen dienen immers verschillende signalen van kindermishandeling te kunnen herkennen en observeren. De signalen worden ingedeeld in fysische en psychische signalen. De fysische signalen bestaan uit brandwonden, hematomen en contusies, bijtwonden, steek- en snijwonden, fracturen, abdominale letsels en hoofdletsels. Ze worden elk ingedeeld in accidentele en niet-accidentele letsels. Hierbij is het belangrijk dat verpleegkundigen een kleine nuancering in acht nemen. De indeling volgens accidentele en niet-accidentele letsels is geen absolutie! Een voorbeeld van een uitzondering hierop is dat brandwonden ter hoogte van de handzolen volgens de literatuur veroorzaakt worden door kindermishandeling. Uiteraard kunnen deze ook accidenteel ontstaan. Dit zorgt ervoor dat het onderscheiden van accidentele en niet-accidentele letsels voor verpleegkundigen niet altijd even makkelijk is. Als hulpmiddel hierbij kunnen ze gebruik maken van de richtlijnen om accidentele letsels van niet-accidentele letsels te onderscheiden. Ook multidisciplinair overleg kan hierbij verhelderend werken. De psychische signalen bestaan uit agressie, angst voor lichamelijk contact, depressie en verslaving. Ze worden ingedeeld in vroegtijdige en laattijdige signalen. Ook deze signalen zijn geen absolutie! Een voorbeeld van een uitzondering hierop is dat niet alle lichamelijk mishandelde kinderen agressief gedrag zullen vertonen. Ook de leeftijd, de duur en de ernst van de mishandeling spelen een grote rol bij de ontwikkeling van psychische signalen. Ook dienen verpleegkundigen het handelen bij een vermoeden van kindermishandeling te kennen. Dit bestaat uit een soort stappenplan. Als eerste dient er een anamnese afgenomen te worden. Ten tweede worden de fysische en psychische signalen van lichamelijke kindermishandeling nagegaan. Ten derde is er de diagnosestelling. Een diagnose kindermishandeling wordt altijd gesteld door de verantwoordelijke arts. Verpleegkundigen kunnen de arts hierin wel bijstaan. Als hulpmiddel hierbij kan het sputovamo-formulier gebruikt worden. En als laatste dient er een melding gedaan te worden. In het ziekenhuis gebeurt dit meestal door een sociaal verpleegkundige in samenspraak met de arts. Uiteraard dienen andere verpleegkundigen hiervan ook op de hoogte te zijn. References Tijdschriftartikelen Compernolle, T. (1999). Artsen hebben weinig oog voor kindermishandeling. Kind & Ziekenhuis, 22, 68-70. Lukkassen, I.M.A., Bosschaart, A.N., Markhorst, D.G. (2008). Huis-tuin-en- keukenvalpartijen: doorgaans geen goede verklaring voor ernstig letsel. Tijdschrift kindergeneeskunde, 76, 291-295. Verdouw, R., Bilo, R.A.C. (2007). Een baby met een heetwaterverbranding: accidenteel of niet accidenteel? Tijdschrift geneeskunde, 10, 16-17. Boeken Adriaenssens, P., Eggermont, E., Lampo, A., Lenaerts, M., Marneffe, C., Michiels, M. (1990). Kindermishandeling en ? verwaarlozing in Vlaanderen. Leuven: Acco. Adriaenssens, P., Smeyers, L., Ivens, C., Vanbeckevoort, B. (1998). In vertrouwen genomen. Tielt: Lannoo. Baartman, H.E.M. (1997). Opvoeden kan zeer doen: oorzaken van kindermishandeling, hulpverlening en preventie. Utrecht: Uitgeverij SWP. Bilo, R.A.C. (1990). Vroege signalering van kindermishandeling. Lochem: De Tijdstroom. De Groof, K., De Gendt, T. (2008). Kans op slagen: Een integrale kijk op geweld in gezinnen. Leuven: LannooCampus. Derksen-Lubsen, G., Van Steensell-Mol, H.A., Visser, H.K.A. (1994). Compendium kindergeneeskunde: diagnostiek en behandeling. Houten: Bohn Stafleu van Loghum. Vecht, R. (2000). Munchausen by proxy. Houten: Bohn Stafleu van Loghum. Dillen, A., Burggraeve, R., De Tavernier, J., Hanssens, J., Pollefeyt, D. (2006). Wanneer ?liefde? toeslaat. Leuven: Davidsfonds. Erol, E., Hoes, M. (2009). Op het spoor van kindermishandeling: Een outreachende benadering. Soest: Uitgeverij Nelissen. Jochems, A.A.F., Joosten, F.W.M.G. (2003). Zakwoordenboek der geneeskunde. Doetinchem: Elsevier Gezondheidszorg. Turner, N.M., Bierens, J.J.L.M. (2005). Het vitaal bedreigde kind. Doetinchem: Elsevier Gezondheidszorg. Van Dantzig, A. (2000). Mensen onder elkaar: essays over geestelijke gezondheidszorg. Amsterdam: Uitgeverij Boom. Van den Brande, J.L., Heymans, H.S.A., De Kock, I., Monnens, L.A.H., Den Ridder, K., Ulijn, R. (2003). Kindergeneeskunde voor kinderverpleegkundigen. Doetinchem: Elsevier Gezondheidszorg. Van der Straete, I., Put, J. (2006). Beroepsgeheim en hulpverlening. Brugge: die Keure Vecht, R. (2000). Munchausen by proxy. Gestoord ouderschap ? zieke kinderen. Houten: Bohn Stafleu van Loghum. Internetbronnen Horen, zien en praten. Vormen kindermishandeling. Gevonden op 9 maart 2009 op het internet: http://www.horenzienenpraten.be/vormenkinderen.htm Kinderrechtencommissariaat. Kinderrechteninfo. Gevonden op 22 maart 2009 op het internet: http://www.kinderrechten.be/Content.aspx?PageAction=Detail&pagId=51294&parpagId =51294 Kinderrechtencommissariaat. Kinderrechtenverdrag. Gevonden op 25 maart 2009 op het internet: http://www.kinderrechten.be/Content.aspx?pageAction=Detail&pagId=51477&parpagId= 51294) Kinderrechtencommissariaat. Over ons. Gevonden op 3 juli 2009 op het internet: http://www.kinderrechtencommissariaat.be/Content.aspx?PageAction=Detail&pagId=50 206&parpagId=50206 Kind & Gezin. (2002). Cliëntenregistratie kindermishandeling bij de Vertrouwenscentra Kindermishandeling in Vlaanderen: afkomst van de meldingen uit de gezondheidszorg. Gevonden op 18 maart 2009 op het internet: http://www.kindengezin.be/Images/KindermishandVlaandpr_tcm149-46632.pdf Nederlands Jeugdinstituut. (2008). Gevolgen van kindermishandeling: psychische gevolgen. Gevonden op 22 juli 2009 op het internet: http://www.nederlandsjeugdinstituut.nl/nji/dossierDownloads/Gevolgen_Kindermishande ling.pdf Studiedienst van de Vlaamse regering. Kindermishandeling: aantal meldingen bij de vertrouwenscentra en betrokken kinderen. Gevonden op 13 maart 2009 op het internet: http://www4.vlaanderen.be/dar/svr/Cijfers/Pages/Excel.aspx#Kindermishandeling Vertrouwenscentrum Kindermishandeling. (2004). Evolutie van de meldingen: aantal meldingen en aantal gemelde kinderen. Gevonden op 13 maart 2009 op het internet: http://www.kindermishandeling.org/VK/wat_doen_we/cijfergegevens/index.jsp Vertrouwenscentrum Kindermishandeling. (2004). Signalen: risicofactoren in de gezinssituatie. Gevonden op 5 juli 2009 op het internet: http://www.kindermishandeling.org/VK/volwassenen/signalen/index.jsp Vertrouwenscentrum Kindermishandeling. (2004). Vormen kindermishandeling. Gevonden op 9 maart 2009 op het internet: http://www.kindermishandeling.org/VK/volwassenen/soorten/index.jsp Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Antwerpen. (2004). Wat is kindermishandeling? Gevonden op 5 maart 2009 op het internet: http://www.vkantwerpen.be/kindermishandeling.php Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Brussel. Achtergronden van kindermishandeling: ?kind? factoren. Gevonden op 5 juli 2009 op het internet: http://www.kindinnood.org/index?a=alg&b=achtergronden Wikipedia. (2001). Kind. Gevonden op 22 maart 2009 op het internet: http://nl.wikipedia.org/wiki/Kind	Mariën, Nathalie	2009
30	KHK_ETD	PDF	Leidraad voor puppyklassen gegeven door dierenartsassistenten Bachelor - Bachelor in agro- en biotechnologie Royal Canin prijs Mensen hebben nood aan veel begeleiding en herhaaldelijke uitleg, daar vaak de essentiële achtergrond ontbreekt. Voor de dierenarts is dit vaak tijdrovend en moeilijk om deze mensen verder te begeleiden. Indien een dierenartsassistent(e) de ... mogelijkheid kan aanbieden aan de eigenaars om puppyklassen op afgesproken tijdstippen te volgen, kan dit voor de eigenaars en de pups naar de toekomst toe tot bevredigende resultaten leiden. Dit omdat de tijdspanne beperkt is om de beginnende opvoeding te starten vooraleer de plasticiteit van de hersenen van de pup beëindigd. Het doel van dit eindwerk is om een bruikbare leidraad te maken opdat een dierenartsassistente een puppyklas zou kunnen geven. References Appleby, D. (1999). Ain?t misbehaving: a good behavior guide for family dogs (2 Bristol: Broadcast books. Appleby, D.L., Brandshaw, J.W.S., & Casey R.A. (2002). The relationship between canine aggression and avoidance behaviour by dogs and their experience in the First six months of their life, Veterinary Record, 150, 434-438 Beaumont-Graff, E., & Massal, N. (2008). Guide pratique du comportement du chien dr.). Paris: Eyrolls. Beaver, B.V. (1999). Neurologic Origins of Behaviour. In: Beaver B.V. (editor) A Guide for Veterinarians, p. 69-72. Bloom, F.E. ( 1996). Neurotransmission and the central nervous system. In: Hardman J.G. and Limbird L.E. (editors) Goodman and Gilmman?s The Pharmocological Basis of Therapeutics, McGraw-Hill. New York, p. 267-293. Bowen, J., & Heath, S. (2005). Behaviour problems in small animals, practical advice for the veterinary team (1 dr., 2 dr. in 2008). UK: Elsevier Sauders. Bradshaw, L.W.S, & Lea, A.M. (1993). Dyadic interactions between domestic dogs during exercise. Anthrozoos 5, 234-253. Doedee, G. (2007). Gedragscursus module 1, gedragsherkenning, leerprocessen, gedragsontwikkeling, relatie mens?hond en rassenleer. Onuitgegeven cursus voor het tweede jaar opleiding bachelor in Agro- en Biotechnologie afstudeerrichting dierenarts- assistent, Katholieke Hogeschool Kempen. Heath, S. (1995). Socialising puppies. The veyerinary Record, July 22, 103. Heath, S. (2005). Puppy behavior and training. Europa: Eukanuba Houpt, K.A., & Takeuchi, Y., (2003). Behavior Genetics. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice, 33, 345-363. Seksel, K. (2009). Why are puppy and kitten classes important to your practice. Onuitgegeven congresnota?s NAVC Conference 2009, Sydney Animal Behaviour Service Honorary Associate University of Sydney, University of Sydney, NSW, Australia. Leys, F. (2008). Handleiding voor trainers van socialisatie en gehoorzaamheidsprogramma?s. België. Shepherd, K. (2002), Horwitz, D. (Ed.), & Mills, D. (Ed.), & Heath, S. (Ed.). BSAVA manual of canine and feline behavioural medicine. Gloucester: British small animal veterinary association. P. 8-20. Landsberg, G., & Hunthausen, W., & Ackerman (2003). Handbook of behavior problems of the dog and cat (2 dr.). Woburn: Butterworth-Heinemann. Nelissen, DS (1996). Lexicon van de gedragsbiologie. Garant: Leuven / Apeldoorn, p. 7, p. 77-78. Overall, K.L., (2003). Clinical behavioural medicine for small animals. University of Pennsylvania, Philadelphia. Pageat, P. (1999). L?homme et le chien. Paris: Editions Odile Jacob. Pageat, P. (1998). Pathologie du comportement du chien (2 dr.). Cedex: Collection Médecine vétérinaire Pluijmakers, J (2007). The history of modern dog training and its effects. Onuitgegeven cursus voor het tweede jaar opleiding master in toegepast dierengedrag , Katholieke Hogeschool Sint-Lieven. Scott, J.P., & Fuller, J.L. (1965). Genetics and the social behavior of the dog: The classic study. Chicago: The university of Chicago press. Seksel, K. (1997). Puppy socialisation classes. Veterinary clinics of North America: Small animal practice, 27 (3), 465-477. Simpson, B.S. (1997). Canine communication. The veterinary behavior clinic, Southern Pines, North Carolina, 27 (3), 445-464. Vlaamse Diergeneeskundige Werkgroep Ethologie, & Kabinet van Minister van Volksgezondheid, Consumentenzaken en Leefmilieu (2000). Symposium; Agressieve honden problematiek: Een multifactoriële benadering. Onuitgegeven nota?s bij de bijeenkomst van de V.D.W.E en het Kabinet van Minister van Volksgezondheid, Consumentenzaken en Leefmilieu. Gevonden op 25 november 2008 op het internet: http://www.blauwehond.be/mythe.pdf Gevonden op 29 maart 2009 op het internet: http://www.pfizerah.nl/html/hond/frames/index_hond.htm Gevonden op 29 maart 2009 op het internet: http://www.vetinfo.com/dencyclopedia/deindex.html	Vangheluwe, Elien	2009
31	KHK_ETD	PDF	Invloed van de bezettingsgraad op gedragssynchronisatie bij vleeskuikens Master - Master in de biowetenschappen: landbouwkunde Op 7 mei 2007 heeft de Europese Unie de nieuwe vleeskuikenrichtlijn goedgekeurd. De richtlijn gaat van kracht vanaf 30 juni 2010. De bezettingsgraad speelt een hoofdrol in de nieuwe vleeskuikenrichtlijn. Europa heeft namelijk beslist dat de ... vleeskuikenhouders de bezettingsgraad moeten terugschroeven naar 33 kg/m². Aangezien de bezettingsgraad voor een groot deel het inkomen van de vleeskuikenhouders bepaalt, is deze maatregel een heikel punt. De vleeskuikenrichtlijn is er gekomen om het welzijn van de vleeskuikens te verbeteren. Wanneer vleeskuikens hun natuurlijk gedrag niet kunnen vertonen, is dit nadelig voor het dierenwelzijn. Vaak synchroniseren vleeskuikens hun gedrag. Wanneer de vleeskuikens dit doen bij een hoge bezettingsgraad, bestaat de kans dat er een gebrek aan ruimte ontstaat in het hok. Het doel van dit onderzoek is om na te gaan welke invloed de bezettingsgraad uitoefent op de gedragssynchronisatie bij vleeskuikens. Bij de start van de proef waren er acht hokken met elk een verschillende bezettingsgraad. Na drie weken moest één hok uit de proef gehaald worden door een bacteriële infectie. Een camera legde elke week beelden vast van het gedrag van de vleeskuikens. Nadien kon ik de beelden bekijken en het gedrag van de dieren analyseren. Ik scoorde volgende gedragingen: rusten, staan, lopen, eten, drinken, exploratiegedrag, verzorgingsgedrag en agressie. Verder keek ik ook naar het aantal verstoringen van etende en rustende vleeskuikens. Ik telde per hok het aantal dieren dat een bepaald gedrag vertoonde. Dit aantal deelde ik door het totaal aantal aanwezige vleeskuikens in het hok. Hierdoor bekwam ik een percentage. Ik gebruikte deze percentages in de statistische verwerking. De meest extreme verschillen waren te vinden tussen het hok met de laagste bezettingsgraad en het hok met de hoogste bezettingsgraad. Dit verschil is het gevolg van een ruimtegebrek in het dichtst bezette hok. Verder waren er nog verschillen op te merken tussen de andere hokken. Deze verschillen waren echter niet zo extreem. Het aantal verstoringen van rustende en etende dieren bij een hok met een hoge bezettingsgraad versterkt het beeld van het ruimtetekort. In de hokken met een lage bezettingsgraad is duidelijk te zien dat de vleeskuikens elkaar minder storen omdat er meer ruimte is. In de proef is gebruik gemaakt van verschillende dichtheden. De bezettingsgraden, die het dichtste aanleunen tegen de vooropgestelde bezettingen van de vleeskuikenrichtlijn, geven over het algemeen betere resultaten qua synchronisatiegraad dan de synchronisatiegraad van de hokken met een hogere bezettingsgraad. De vleeskuikens kunnen, bij de door de wet vastgestelde bezettingsgraad, hun natuurlijk gedrag beter synchroniseren. Dit heeft op zich een positief effect op het dierenwelzijn. Dit kan misschien de start zijn om de vleeskuikenrichtlijn ook als iets positiefs te bekijken. Verder onderzoek zou dit echter nog moeten bevestigen. References Andrews, S.M., Omed, H.M., & Phillips, C.J.C. (1997). The influence of a single or repeated period of high stocking density on the behaviour and response to stimuli in broiler chickens. Poultry Science, 76 (12), 1655-1660. Arnould, C., & Faure, J.M. (2003). Use of pen space and activity of broiler chickens reared at two different densities. Applied Animal Behaviour Science, 84 (4), 281-296. Gevonden op 2 juli 2007 in de Science Direct databank. Arnould, C., Bizeray, D., Faure, J.M, & Leterrier, C. (2004). Effects of the addition of sand and string to pens on use of space, activity, tarsal angulations and bone composition in broiler chickens. Animal Welfare, 13 (1), 87-94. Beauchamp, G. (2003). Group-size effects on vigilance: a search for mechanisms. Behavioural Processes, 63 (3), 111-121. Gevonden op 4 september 2007 in de Science Direct databank. Bessei, W. (1992). Das Verhalten von Broilern unter intensiven Haltungsbedingungen. Archiv für Geflügelkunde, 56 (1), 1-7. Bessei, W. (1993). Der Einflu? der Besatzdichte auf Leistung, Verhalten und Gesundheit von Broilern ? Literaturübersicht. Archiv für Geflügelkunde, 57 (3), 97-102. Bessei, W. (2006). Welfare of broilers: a review. World?s Poultry Science Journal, 62 (3), 455-466. Bizeray, D., Leterrier, C., Constantin, P., Picard, M., & Faure, J.M. (2000). Early locomotor behaviour in genetic stocks of chickens with different growth rates. Applied Animal Behaviour Science, 68 (3), 231-242. Gevonden op 3 juli 2007 in de Science Direct databank. Blair, R., Newberry, R.C., & Gardiner, E.E. (1993). Effects of lighting pattern and dietary tryptophan supplementation on growth and mortality in broilers. Poultry Science, 72 (3), 495-502. Blokhuis, H.J. (1983). The relevance of sleep in poultry. World?s Poultry Science Journal, 39 (1), 33-37. Blokhuis, H.J. (1984). Rest in poultry. Applied Animal Behaviour Science, 12 (3), 289- Blokhuis, H. J., & van der Haar, J. W. (1990). The effect of the stocking density on the behaviour of broilers. Archiv für Geflügelkunde. 54 (2), 74?77. Boa-Amponsem, K., Dunnington, E.A., & Siegel, P.B. (1991). Genotype, feeding regimen, and diet interactions in meat chickens. 2. Feeding behaviour. Poultry Science, 70 (4), 689-696. Bokkers, A.M., & Koene, P. (2002). Sex and type of feed effects on motivation and ability to walk for a food reward in fast growing broilers. Applied Animal Behaviour Science, 79 (3), 247-261. Buyse, J., Simons, P.C.M., Boshouwers, F.M.G., & Decuypere, E. (1996). Effect of intermittent lighting, light intensity and source on the performance and welfare of broilers. Poultry Science, 52 (2), 121-130. Byrne, R.W. (2005). Social cognition; imitation, imitation, imitation. Current Biology, 15, 498-500. Cameron, E.Z., & Du Toit, J.T. (2005). Social influences on vigilance behaviour in giraffes, Giraffa camelopardalis. Animal behaviour, 69 (6), 1337-1344 Campbell, A.C., & Reece, J.B. (2005). Biology. San Francisco: Pearson Carmichael, N.L., Walker, A.W., & Hughes, B.O. (1999). Laying hens in large necks in a perchery system: influence of stocking density on location, use of resources and behaviour. British Poultry Science, 40 (2), 165-176. Charles, R.G., Robinson, F.E., Hardin, R.T., & Yu, M.W. (1992). Growth, body composition, and plasma androgen concentration of male broiler chickens subjected to different regimens of photoperiod and light intensity. Poultry Science, 71 (10), 1595- 1605. Classen, H.L., Riddell, C., & Robinson, F.E. (1991). Effects of increasing photoperiod length on performance and health of broiler chickens. British Poultry Science, 32 (1), 21-29. Clayton, D.A. (1978). Socially Facilitated Behaviour. The Quarterly Review of Biology, 53 (4), 373-392. Connor, R.C, Smolker, R., & Bejder, L. (2006). Synchrony, social behaviour and alliance affiliation in Indina Ocean bottlenose dolphins, Tursiops aduncus. Animal Behaviour, 72 (6), 1371-1378. Conradt, L., & Roper, T.J. (2000). Activity synchrony and social cohesion: a fission- fusion model. Proceedings of the Royal Society: Biological Sciences, 267 (1458), 2213- 2218. Gevonden op 3 augustus 2007 op het internet: http://www.pubmedcentral.nih.gov/picrender.fcgi?artid=1690793&blobtype=pdf Cornetto, T., & Estevez, I. (2001). Influence of vertical panels on use of space by domestic fowl. Applied Animal Behaviour Science, 71 (2), 141-153. Gevonden op 16 juli in de Science Direct databank. DEFRA. (2002). Meat chickens and breeding chickens. Code of recommendations for the welfare of livestock, PB7275. Gevonden op 5 september 2007 op het internet: http://www.defra.gov.uk/animalh/welfare/farmed/meatchks/meatchkscode.pdf Docking, C.M., Van de Weerd, H.A., Day, J.E.L., & Edwards, S.A. (2007). The influence of age on the use of potential enrichment objects and synchronisation of behaviour of pigs. Applied Animal Behaviour Science, 2007, doi: 10.1016/j.applanim.2007.05.004 Duncan, I.J.H. (1998). Behaviour and behavioural needs. Poultry Science, 77(12), 1766-1772. Ekstrand, C., & Carpenter, T.E. (1998). Using a tobit regression model to analyse risk factors for foot-pad dermatitis in commercially grown broilers. Preventive Veterinary Medicine, 37 (1-4) ,219-228. Engel, J., & Lamprecht, J. (1997). Doing what everybody does? A procedure for investigating behavioural synchronization. Journal of Theoretical Biology, 185, 255-262. Estevez, I., Andersen, I.L, & Nævdal, E. (2007). Group size, density and social dynamics in farm animals. Applied Animal Behaviour Science, 103 (3-4), 185-204. Gevonden op 4 juli 2007 in de Science Direct databank. Estevez, I., & Christman, M.C. (2006). Analysis of the movement and use of space of animals in confinement: The effect of sampling effort. Applied Animal Behaviour Science, 97 (2-4), 221-240. Gevonden op 2 juli 2007 in de Science Direct databank. Estevez, I., Keeling, L.J., & Newberry, R.C. (2003). Decreasing aggression with increasing group size in joung domestic fowl. Applied Animal Behaviour Science, 84 (3), 2003, 213-218. European Commision. (2000). The welfare of broiler chickens kept for meat production (broilers). Gevonden op 11 juli 2007 op het internet: http://ec.europa.eu/food/fs/sc/scah/out39_en.pdf Europan Union. (2007). COUNCIL DIRECTIVE 2007/43/EC of 28 June 2007: laying down minimum rules for the protection of chickens kept for meat production. Gevonden op 28 maart 2008 op het internet: http://eur- lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2007:182:0019:0028:EN:PDF Fairbanks, B., & Dobson, F.S. (2007). Mechanisms of the group-size effect on vigilance in Columbian ground squirrels: dilution versus detection. Animal Behaviour, 73 (1), 115-123. Febrer, K., Jones, T.A., Donnely, C.A., & Dawkins, M.S. (2006). Forced to crowd or choosing to cluster? Spatial distribution indicates social attraction in broiler chickens. Animal Behaviour, 72 (6), 1291-1300. Gevonden op 2 juli 2007 in Science Direct databank. Feddes, J.J.R., Emmanuel, E.J., & Zuidhof, M.J. (2002). Broiler performance, body weight variance, feed and water intake and carcass quality at different stocking densities. Poultry Science, 81 (6), 774-779. Fernandez-Juricic, E., Beauchamp, G., & Bastain, B. (2007). Group-size and distance- to-neighbour effects on feeding and vigilance in brown-headed cowbirds. Animal Behaviour, 73 (5), 771-778. Freeman, B.M. (1969). The fowl and its physical environment. World?s Poultry Science Journal, 25 (2), 99-111. Gerken, M., Afnan, R., & Dörl, J. (2006). Adaptive behaviour in chickens in relation to thermoregulation. Archive für Geflügelkunde, 70 (5), 199-207. Gordon, S.H. (1992). The effect of broiler stocking density on bird welfare and performance. British Poultry Science, 33(5), 1120-1121. Hall, A.L. (2001). The effect of stocking density on the welfare and behaviour of broiler chickens reared commercially. Animal Welfare, 10 (1), 23-40. Hauser, J., & Huber-Eicher, B. (2004). Do domestic hens discriminate between familiar and unfamiliar conspecifics in the absence of visual cues? Applied Animal Behaviour Science, 85 (1-2), 65-76. Hänninen, S., Mononen, J., Harjunpää, S., Pyykönen, T., Sepponen, J., & Ahola, L. (2007). Effects of family housing on some behavioural and physiological parameters of juvenile farmed mink (Mustela vison). Applied Animal Behaviour Science, Gevonden op 31 augustus 2007 in de Science Direct databank. Heckert, R.A., Estevez, I., Russek-Cohen, E., & Pettit-Riley, R. (2002). Effects of density and perch availability on the immune status of broilers. Poultry Science, 81 (4), 451-457. Heyes, C.M. (1993). Imitation, culture and cognition. Animal Behaviour, 46 (5), 999- 1010. Heyes, C.M., Ray, E.D., Mitchell, C.J., & Nokes, T. (2000). Stimulus enhancement: controls for social facilitation and local enhancement. Learning and motivation, 31 (2), 83-98. Hoerl, E.N. (2004). Foraging strategies, use of space and aggressive behavior of domestic fowl (Gallus gallus domesticus). Gevonden op 16 juli 2007 op het internet: https://drum.umd.edu/dspace/bitstream/1903/1431/1/umi-umd-1474.pdf Hoppitt, W., Blackburn, L., & Laland, K.N. (2007). Response facilitation in the domestic fowl. Animal Behaviour, 73 (2), 229-238. Gevonden op 3 juli 2007 in de Science Direct databank. Hughes, B.O., & Elson, H.A. (1977). The use of perches by broilers in floor pens. British Poultry Science, 18, 715-722. Jensen, A.B., Palme, R., & Forkman, B. (2006). Effect of brooders on feather pecking and cannibalism in domestic fowl (Gallus gallus domesticus). Applied Animal Behaviour Science,. 99 (3-4), 287?300. Gevonden op 8 november 2007 in de Science Direct databank. Jeschke, J.M., & Tollrian, R. (2007). Prey swarming: which predators become confused and why? Animal Behaviour, 74 (3), 387-393. Julian, R.J. (2005). Production and growth related disorders and other metabolic diseases of poultry ? A review. The Veterinary Journal, 169, 350-369. Gevonden op 10 september 2007 in de Science Direct databank. Kristensen, H.H., Aerts, J.M., Leroy, T., Wathes, C.M., & Berckmans, D. (2006). Modelling the dynamic activity of broiler chickens in response to step-wise changes in light intensity. Applied Animal Behaviour Science, 101 (1-2), 125-143 Leone, E.H., Estevez, I., & Christman, M.C. (2007). Environmental complexity and group size: Immediate effects on use of space by domestic fowl. Applied Animal Behaviour Science, 102(1-2), 39-52. Gevonden op 2 juli 2007 in de Science Direct databank Lian, X., Zhang, T., Cao, Y., Su, J., & Thirgood, S. (2007). Group size effects on foraging and vigilance in migratory Tibetan antelope. Behavioural Processes, 76 (3), 192-197. Gevonden op 4 september 2007 in de Science Direct databank. Lewis, N.J., & Hurnik, J.F. (1990). Locomotion of broiler-chickens in floor pens. Poultry Science, 69 (7), 1087-1093. Malleau, A.E., Duncan, I.J.H., Widowski, T.M., & Atkinson, J.L. (2007). The importance of rest in young domestic fowl. 2007, Applied Animal Behaviour Science, 106 (1-3), 52- 69. Gevonden op 2 juli 2007 in de Science Direct databank. Manning, L., Chadd, S.A., & Baines, R.N. (2007). Water consumption in broiler chicken: a welfare indicator. World?s Poultry Science Journal, 63 (1), 63-71 Masic, B., Wood-Gush, D.G.M., Duncan, I.J.H., McCorquodale, C., & Savory, C.J. (1974). A comparison of the feeding behaviour of young broiler and layer males. British Poultry Science, 15 (5), 499-505. Martrenchar, A., Huonnic, D., Cotte, J. P., Boilletot, E., & Morisse, J. P. (2000). Influence of stocking density, artificial dusk and group size on the perching behaviour of broilers. British Poultry Science, 41 (2), 125-130. Mauldin, J.M. (1992). Applications of behaviour to poultry management. Poultry Science, 71 (4), 634-642. Murphy, L.B., & Preston, A.P. (1988). Food availability and the feeding and drinking behaviour of broiler chickens grown commercially. British Poultry Science, 29 (2), 273- Murphy, L.B., & Preston, A.P. (1988). Time-budgeting in meat chickens grown commercially. British Poultry Science, 29 (3), 571-580. Newberry, R.C., Estevez, I., & Keeling, L.J. (2001). Group size and perching behaviour in young domestic fowl. Applied Animal Behaviour Science, 73 (2), 117-129. Gevonden op 3 juli in de Science Direct databank. Newberry, R.C., & Hall, J.W. (1990). Use of pen space by broiler chickens: Effects of age and pen size. Applied Animal Behaviour Science, 25 (1-2), 125-136. Newberry, R.C., Keeling, L.J., Estevez, I., & Bilcik, B. (2007). Behaviour when young as a predictor of severe feather pecking in adult laying hens: The redirected foraging hypothesis revisited. Applied Animal Behaviour Science, 107 (3-4), 262-274. Gevonden op 8 november 2007 in de Science Direct databank. Nicol, C.J. (1995). The social transmission of information and behaviour. Applied Animal Behaviour Science, 44 (2-4), 79-98. Nicol, C. (2006). How animals learn from each other. Applied Animal Behaviour Science, 100 (1-2), 58-63. Nicol, C.J., & Pope, S.J. (1994). Social learning in small flocks of laying hens. Animal Behaviour, 47 (6), 1289-1296. Nielsen, B.L. (2004). Behavioural aspects of feeding constraints: do broilers follow their gut feelings? Applied Animal Behaviour Science, 86 (3-4), 251-260. Gevonden op 2 juli 2007 in de Science Direct databank. Nielsen, B.L., Litherland, M., & Nøddegaard, F. (2003). Effects of qualitative and quantitative feed restriction on the activity of broiler chickens. Applied Animal Behaviour Science, 83 (4), 309-323. Odén, K., Berg, C., Gunnarson, S., & Algers, B. (2004). Male rank order, space use and female attachment in large flocks of laying hens. Applied Animal Behaviour Science, 87 (1-2), 2004, 83-94. Gevonden op 3 juli 2007 in de Science Direct databank. Odén, K., Vestergaard, K.S, & Algers, B. (2000). Space use and agonistic behaviour in relation to sex composition in large flocks of laying hens. Applied Animal Behaviour Science, 67 (4), 307-320. Gevonden op 2 juli 2007 in de Science Direct databank. Olsson, I.A.S., Duncan, I.J.H., Keeling, L.J., & Widowski, T.M. (2002). How important is social facilitation for dustbathing in laying hens? Applied Animal Behaviour Science, 79 (4), 285-297. Palestis, B.G., & Burger, J. (1998). Evidence for social facilitation of preening in the common tern. Animal Behaviour, 56 (5), 1107-1111. Gevonden op 16 juli 2007 in de Science Direct databank. Pays, O., Jarman, P.J., Loisel, P., & Gerard, J.F. (2007). Coordination, independence or synchronization of individual vigilance in the eastern grey kangaroo. Animal Behaviour, 73 (4), 595-604. Perré, Y., Wauters, A.M., & Richard-Yris, M.A. (2002). Influence of mothering on emotional and social reactivity of domestic pullets. Applied Animal Behaviour Science, 75 (2), 133?146. Gevonden op 8 november 2007 in de Science Direct databank. Pettit-Riley, R., & Estevez, I. (2001). Effects of density on perching behaviour of broiler chickens. Applied Animal Behaviour Science, 71 (2), 127-140. Gevonden op 3 juli 2001 in de Science Direct databank. Pettit-Riley, R., Estevez, I., & Russek-Cohen, E. (2002). Effects of crowding and access to perches on aggressive behaviour in broilers. Applied Animal Behaviour Science, 79 (1), 2002, 11-25. Gevonden op 2 juli 2007 in de Science Direct databank. Reiter, K., & Bessei, W. (1999). Das Verhalten von Broilern in Abhängigkeit von Gruppengrö?e und Besatzdichte. Archiv für Geflügelkunde, 64 (3), 93-98. Riber, A.B., Nielsen, B.L., Ritz, C., & Forkman, B. (2007). Diurnal activity cycles and synchrony in layer hen chicks (Gallus gallus domesticus). Applied Animal Behaviour Science, Gevonden op 2 juli 2007 in de Science Direct databank. Roden, C., & Wechsler B. (1998). A comparison of the behaviour of domestic chicks reared with or without a hen in enriched pens.. Applied Animal Behaviour Science, 55 (3-4), 317-326. Gevonden op 3 juli 2007 in de Science Direct databank. Rodenburg, T.B., Komen, H., Ellen, E.D., Uitdehaag, K.A, & van Arendonk, J.A.M. (2007). Selection method and early-life history affect behavioural development, feather pecking and cannibalism in laying hens: A review. Applied Animal Behaviour Science. doi:10.1016/j.applanim.2007.09.009. Gevonden op 7 november 2007 in de Science Direct databank. Rodenburg, T.B., & van Harn, J. (2004). Organic broiler husbandry. Gevonden 27 maart 2008 op het internet: http://library.wur.nl/file/wurpubs/LUWPUBRD_00338808_A502_001.pdf Ross, P.A., & Hurnik, J.F. (1983). Drinking behaviour of broiler chicks. Applied Animal Ethology, 11 (1), 25-31. Rook, A.J., & Penning, P.D. (1991). Synchronisation of eating, ruminating and idling activity by grazing sheep. Applied Animal Behaviour Science, 32 (2-3), 157-166. Ruckstuhl, K.E., & Neuhaus, P. (2001). Behavioral synchrony in ibex groups: effects of age, sex and habitat. Behaviour, 138 (8), 1033-1046. Sanotra, G.S., Damkjer Lund, J., & Vestergaard, K.S. (2002). Influence of light-dark schedules and stocking density on behaviour, risk of leg problems and occurrence of chronic fear in broilers. British Poultry Science. 43 (3), 344-354. Sarova, R., Spinka, M. & Arias Panmama, J.L. (2007). Synchronization and leadership in switches between resting and activity in a beef cattle herd ? A case study. Applied Animal Behaviour Science, 108 (3-4), 327-331. Savory, C.J., Wood-Gush, D.G.M. & Duncan, I.J.H. (1978). Feeding behaviour in a population of domestic fowls in the wild. Applied Animal Ethology, 4 (1), 13-27. Shanawany, M.M. (1988). Broiler performance under high stocking densities. British Poultry Science, 29 (1), 43-52. Souris, A.C., Kaczensky, P., Julliard, R., & Walzer, C. (2006). Time budget-, behavioural synchrony- and body score developments of a newly released Przewalski?s horse group Equus ferus przewalskii, in the Great Gobi B strictly protected area in SW Mongolia. Applied Animal Behaviour Science. Gevonden op 16 juli 2007 in de Science Direct databank. SPSS Inc. (2006). SPSS Advanced Models? 15.0. Gevonden op 25 maart 2008 op het internet: http://gsic.syr.edu/manuals/spss/SPSS%20Advanced%20Models%2015.0.pdf Stricklin, W.R., Graves, H.B., & Wilson, L.L. (1979). Some theoretical and observed relationships of fixed and portable spacing behaviour of animals. Applied Animal Ethology, 5 (3), 201-214. Su, G., Sørensen, P., & Kestin, S.C. (1999). Meal feeding is more effective than early feed restriction at reducing the prevalence of leg weakness in broiler chickens. Poultry Science, 78 (7), 949-955. Tolman, C.W. (1964). Social facilitation of feeding behaviour in the domestic chick. Animal Behaviour, 12 (2-3), 245-251. Van de Weerdhof, A.M. (1995). NH3-emissie in relatie tot bezettingsdichheid. Studiemiddagen vermeerdering en broederij, pelsdierenhouderij, vleeskuikenshouderij en konijnenhouderij, 36, 44-45. Gevonden op 3 augustus 2007 op het internet: http://www.veehouderij.nl/index.asp?producten/boeken/index.asp?Reeks=Publicatie Voeten, A.C. (1987). Gezond pluimvee. Warnsveld: Terra Zutphen. Wauters, A.M., Richard-Yris, M.A., & Talec, N. (2002). Maternal influences on feeding and general activity in domestic chicks. Ethology, 108 (6), 529?540. Ward, J.M., Houston, D.C., Ruxton, G.D., McCafferty, D.J., & Cook, P. (2001). Thermal resistance of chicken (Gallus domesticus) plumage: a comparison between broiler and free-range birds. British Poultry Science, 42 (5), 558-563. Wathes, C.M., & Clarke, J.A. (1981). Sensible heat transfer from the fowl: radiative and convective heat losses from a flock of broiler chickens. British Poultry Science, 22 (2) 185-196. Weeks, C.A., Danbury, T.D. , Davies, H.C., Hunt, P., & Kestin, S.C. (2000). Behaviour of broiler chickens and its modification by lameness. Applied Animal Behaviour Science, 67 (1) , 111-125. gevonden op 2 juli 2007 in Science Direct databank. Weeks, C.A., Nicol, C.J., Sherwin, C.M., & Kestin, S.C. (1994). Comparison of the behaviour of broiler chickens in indoor and free-range environments. Animal Welfare, 3, 179-192. Wiers, W.J., Kiezerbrink, M., & van Middelkoop, K. (2001). Zitstokgebruik en beweeglijkheid, Praktijkonderzoek Veehouderij, 15 (1), 17-20. Gevonden op 4 april 2007 op het internet: http://www.pv.wageningen- ur.nl/index.asp?producten/boeken/praktijkonderzoek/pnk/200104017020.asp Woodcock, M.B., Pajor, E.A., & Latour, M.A. (2004). The effects of hen vocalizations on chick feeding behaviour. Poultry Science, 83 (12), 1940-1943. Yahav, S. (2004). Ammonia affects performance and thermoregulation of male broiler chickens. Animal Research, 53 (4), 289-293. Yu, M.W., Robinson, F.E., Clandinin, M.T., & Bodnar, L. (1990). Growth and body composition of broiler chickens in response to different regimens of feed restriction. Poultry Science, 69 (12), 2074-2081. Zajonc, R.B. (1965). Social facilitation, Science, 149, 269-274. Zentall, T.R. (2007). Imitation: definitions, evidence, and mechanisms. Animal Cognition, 9 (4), 335-353.	De Vrij, Koen	2008
32	KHK_ETD	PDF	Welzijn en gezondheid bij varkens : Effecten van de huisvesting bij dragende zeugen en vleesvarkens Master - Master in de biowetenschappen: landbouwkunde Het eindwerk bestaat uit 2 grote delen. Als eerste deel heb ik de stress die groepshuisvesting op de zeugen met zich meebrengt besproken. In het 2e deel werden de biggen opgevolgd van geboorte tot slacht, waarbij verschillende invloedsfacto ... ren in rekening gebracht werden. De reden waarom in koos voor het eerste thema is voor mij voor de hand liggend. Sinds 2005 is ook op ons gesloten varkensbedrijf thuis, groepshuisvesting in voege. De ervaring die ik hiermee opgebouwd had leerde me dat de zeugen weliswaar nu konden rondlopen en meer beweegruimte hadden. Maar dat dit toch zeker niet voor alle zeugen een verbetering was, wetend dat je in elke groep steeds dominante en zwakke individuen hebt. Wat ervoor zorgt dat er steeds enkele zeugen verstoten worden in een groep. Door de vele urinestalen die genomen en onderzocht werden was dan ook duidelijk te zien dat er stress pieken aanwezig waren bij de zeugen in het begin van de groepshuisvesting, deze daalden in de loop van de tijd. Alle externe factoren die een invloed zouden kunnen hebben op de stress, o.a. temperatuur en wind, werden mee in rekening gebracht. Ook werd gekeken of een groep die minder vierkantenmeters ter beschikking had, meer of minder stress had dan een groep die wel aan de wettelijke eisen voldeed. Uit onze proeven blijkt immers van niet? Bij het tweede thema werd nagegaan hoe op het eerste zicht vanzelfsprekende parameters grote gevolgen kunnen hebben op de productie van de vleesvarkens. Deze risicofactoren kunnen nochtans vaak eenvoudig gecorrigeerd worden zodat zowel het welzijn van de dieren als het inkomen van de varkenshouder geoptimaliseerd wordt. Het ventilatieniveau, pH van het drinkwater, nies en hoest, temperaturen en het ras werden mee in rekening gebracht. Sommige parameters bleken helemaal geen invloed te hebben op de groei of gezondheid, andere dan weer net wel. Om een echte betrouwbare conclusie te trekken, moet meer onderzoek gebeuren, een diepgaand onderzoek op één bedrijf met een bepaald stalconcept kan geen referentie zijn voor de hele varkenssector waarvoor zovele verschillende stalconcepten bestaan, dit zowel in de zeugen als de vleesvarkenshouderij. References Aarnink A.J.A., van der Hoek K.W., 2004. opties voor de reductie van fijn stof emissie uit de veehouderij. Agrotchnologie & food innovations, Wageningen, December 2004, Agriconstruct, 2006. Berekening mechanische ventilatie varkens. Ilvo Vlaanderen, 2006. Andersen I.L., Naevdal E., Bakken M., Boe K.E., (2004). Aggression and group size in domesticated pigs, sus scrofa:?when the winner takes it all and the loser is standig small?. Animal Behaviour. 68: 965-975 Arey D.S., Edwards S.A. (1998). Factors influecing agression between sows after mixing and the consequences for welfare and production. Livestock Production Science. 56. 61-70. Barnet J.L., Hemsworth P.H., Cronin G.M., (1993). Efects of pen size partial stalls and method of feeding on welfare-related behavioural and physiological responses of group- housed pigs. Animal Behaviour Science. 36:111-112 Barnett J.L., Cronin G.M., McCallum T.H., (1996) Effects of grouping unfamiliar adult pigs after dark, after treatment with amperozide and by using pens with stalls, on agression, skin lesions and plasma cortisol concentrations. Animal Behaviour Science.50:121-133. Barnett J.L., Hemsworth P.H., Cronin G.M. (2001). A review of the welfare issues for sows and piglets in relation to housing. Australië Journal of Agricultural Research. 52.1- Blocks G.H.M., Vernooy J.C.M., Verheijden J.H.M., 1994. Integradted quality control project relationship between pathological findings detected at the slaughterhouse and information gathered in a veterinary health scheme at pig farms. Web of Science, juli 1994. Vol 16. 123-127. Broom D.M., (1991). Animal welfare: concepts and measurements. Journal of Animal Science, 69. 4167-4175. Brouns F., Edwards S.A., (1997) The effect of dieatary inclusion of sugar-beet pulp on feeding behaviour of dry sows. Animal of Sciences 65. 129-133. Cercosoft Ceres, 2007. Varkensprogramma 7.4: kengetallen in de varkenshouderij. Oudernaarde, 2007. Commission Directive 2001/93/EC. Laying down minimum standards for protection of pigs. (91/630/EEG) Conotte G., 2007. Kwaliteit drinkwater in varkensstallen nog niet optimaal. Diergezondheid (Nederland). Dierengezondheid 46. juni 2007. Ekkel E.D., (1997) The impact of farrow-to-finish production on health and welfare of pigs. Institue of Animal Science and Health. News and information, 1997 vol. 18 nr 4. 111-116 Pieter Peeraer 85 Welzijn en gezondheid bij varkens Ekkel E.D., Van Doorn C.E.A., Hessing M.J.C., Tielen M.J.M. (1995). The specific- stress-free housing system has positive effects on productivity, health and welfare of pigs. Journal of Animal Science 73. 1544-1551. Ellen H.H., Aarnink A.J.A., 2006. Processes and factors influencing fine dust emission from livestock production. Animal Sciences Group, Wageningen, oktober 2006. 29. Ellen, H.H., Van Harn J., Veldkamp T.,2005. Desk study on possibilities to reduce ammonia emission from broiler houses. Animal Sciences Group, Wageningen UR, juli 2005. Geers R., Dellaert B., Goedseels V., Hoogerbrugge A., Vranken E., Maes F., Berckmans D.,(1989). An assessment of optimal air temperatures in pig houses by the quantification of behavioural and health-related problems. Britisch Society of Animal Production, 48. 571-578. Geers R., Vranken E., De Laet B., Maes F (1987). Lasting effects of housing conditions after weaning on feed efficiency and carcass grades of growing-finishing pigs, an analysis of field data. Livestock Production Science, 16. 175-186. Gonyou, H.W., (1994). Why the study of animal behaviour is associated with the animal Welfare issue. Journal of Animal Science, 72. 2171-2177. Hay M., Mormède P., (1997). Determination of Catecholamines and methoxycatecholamines excretion patterns in pig and rat urine by ion-exhange liquid chromotography with electrochemical detection. Journal of Chromatography. 703: 15- Hay M., Orgeur P., Levy F., Le Dividich J., Concordet D., Nowak R., Schaal B. (2001). Neuro endocrine consequences of very early weaning in swine. Physiology and behaviour, 72. 263-269. Hendriks H.J.M., Pedersen B.K., Vermeer H.M., Wittmann M., 1998. Pig Housing systems in Europe: current distribuions and trends. Pig News Information 1998 vol 19 nr 4. 97-104. Hessing M.J.C., Tielen M.J.M., (1994). The effect of climatic envrironment and reclocating and mixing on health status and productivity of pigs. Agrarisch Universiteit Wageningen. Animal productions vol. 59. 131-139. Hopsters H., (2003). Krijgen gestresste varkensmoeders probleembiggen? ID-lelystad, april 2003. Janczak A.M., Pedersen L/J/, Rydhmer L. (2003). Relation between early fear- and anxiety-related behaviour and maternal ability in sows. Animal Behaviour Science.90: 21-30. Janczak M.A., Pedersen L.J., Bakken M., (2002) Aggression, fearfulness and coping styles in female pigs. Applied Animal Behaviour Science. 81: 13-28 Jensen A., Blaha T., 1997. relationship between management and hygiëne factors in pig herds and slaughter check results. Web of Science, vol 78, 494. Pieter Peeraer 86 Welzijn en gezondheid bij varkens Kerr C.A., Giles L.R., Jones M.R., Reverter A. (2005). Effects of grouping unfamiliar cohorts, high ambient temperature and stocking density on live performance of growing pigs. American Society of Animal Science, 83. 908-915 Kjaer Bonde M.(2003). Welfare assessment in a commercial sow herd. Danish Institue of Agriculture Sciences, report Animal Husbandry 46.6-98 Krandendonk G., Wiegant V.M., Taverne M.A.M., (2006). Prenatale stress bij varkens. Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek. Lamers J. (2005) Varkenshouders kiezen voor ventilatieplafond. Varkens 4. 20/04/2005, 22-23 Lawrence A.B., Terlouw E.M.C. (1993). A review of behavioral factors involved in the development and continued performance of stereotypic behaviors in pigs. Journal of Animal Science. 71. 2815-1825. Mendl M., Zanella A.J., Broom D.M., (1992). Physioogical and reproductive correlates of behavioural strategies in female domestic pigs. Animal Behaviour Science. 44:1107- 1121. Minkus, D., Schutte, A., Von Mickwitz, G., Beurling, D., 2004. Lungengesundheit, Fleischleistung und Fleischschreifung beim Schwein. Die Fleischwirtschaft. 2005. Mores N., Barioni W., Sobestansky J., Dalla Costa O.A. (2001). Estimating of pneumonia by coughing and atrophic rhinitis by sneezing indices in swine. Arquivo brasileiro medicina veterinaria zootecnia, juni 2001. vol 53. 284-289 Morris C.R., Gardener I.A., Hietala S.K., (1995). Enzootic pneumonia- comparison of cough and lung lesions as predictors of weight- gain in swine. Canadian journal of veterinary research, vol. 59. 197-204. Morrison S.R., Mount L.E., (1971). Adaptation of growing pigs to changes in envoronmental temperature. A.R.C. institue of Animal Physiology, Babraham, Cambridge, 13. 51-57 Morrison S.R., Mount L.E., 1971. Adaption of growning pigs to changes in environmental temperature. Institue of animal physiology. Babraham, Cambridge. 1971, 13: 51-57. Mostl E., Palme R. (2002). Hormones as indicators of stress. Domestic animal Endocrinology, 23. 67-74. Nechelput H.,Coucke D, 2004. Water, elke druppel telt: varkenshouderij. Vlaamse Milieu Maatschappij, afdeling water. 2004, 28. Parmentier, M.T., 1999. Slachtlijnbevindingen en de uitleg der verschillende methodes. Peet-Schwering, C.M.C. en Plagge J.G., 1995. Effect van multifasenvoedering op de technische resultaten en het waterverbruik van borgen en zeugen. Proefverslag Proefstation voor de Varkenshouderij. 1995. Nr. 140, 32. Pol F., Courboulay V., Cote J.P., Martrenchar A. (2001). Urinary cortisol as an additional tool to asses the welfare of pregnant sows kept in two types of housing. INRA EDP Sciences 33. 13-22 Pieter Peeraer 87 Welzijn en gezondheid bij varkens Quiniou N., Dagorn J., Gaudré D. (2002). Variation of piglets? birth weight and consequences on subsequent performance. Livestock Production Science 78. 63-70. Quinton V.M., Wilton J.W., Robinson J.A., Mathur P.K. (2005). Economic weights for sow productivity traits in nucleus pig populations. Livestock Science 2006, nr 99. 69- Rens M. (2007). Département Productions et Nutrition animales: optimiser les modes de conduite des troupeaux, etudier le bien-être et l?ethique en production animale. Centre Wallon de recherces agronomiques. Gembloux 24-04-2007. Rinaldo D., Le Dividich J, Noblet J., 2000. Adverse effects of tropical climate on voluntary feed intake and performance of growning pigs. Livestock Productions Science 66. Jan 2000. 223-234 Rinaldo D., Le Dividich J., Noblet J., (2000). Adverse effects of tropical climate on voluntary feed intake and performance of growing pigs. Live Production Science 66. 223-234. Rivier C., Rivest S. (1991). Effect of stress on the activity of the hypothalamic-pituitary- gonadal axis:peripheral and central mechanism.Biology of Reproduction 45. 523-532. Roelofs P.F.M.M., Binnendijk G.P., 2000. Respiratory health effectsof dust in pig houses and the effect of an adapted ventilation system. Praktijkonderzoek Varkenshouderij, Rosmalen, juni 2000. 47. Schets C., During M., Heijnen L., 2004. Escherichia coli in drinkwater uit zelfstandige eigen winningen. Wageningen. April, 2004. Sleurink D., (2005). Gedrag varkens vertelt veel over klimaat. Varkens 4. 20/04/2005, 20-21 Smits M.C.J., van Duinkerken G., Monteny G.J., 2002. Mogelijkheden van ammoniak emissie beperkende voermaatregelen in de melkveehouderij. Praktijkonderzoek veehouderij, wageningen, juni 2002. Stark K. D.C., 2000. Epidemiological investigation of the influence of environmental risk factors on respiratory diseases in swine. The Veterinary Journal 2000. 159, 37-56. Stark K.D.C. (1999) The role of infectious aerosols in disease transmission in pigs. The veterinary Journal, 158. 164-181 Suls L., Groepsgewijs management systemen in de varkenshouderij. Janssen Animal Health.1-35 Swiergiel A.H., Ingram D.L., 1984. Effect of diet and temperature acclimation on thermoregulatory behaviour in piglets. Physiology and Beavior, Babraham, Cambridge, nov. 1984. Thelosen J., (2005). Lucht ondergronds binnenhalen is de trend. Varkens 4. 30-31 Turner S.P., Farnworth M.J., White I.M.S., (2006). The accumulation of skin lesions and their use as a predictor of individual aggressiveness in pigs. Animal Behaviour Science. 96. 245-259. Pieter Peeraer 88 Welzijn en gezondheid bij varkens Turner, S.P. , Allcroft, D.J., Edwards S.A.(2002). Housing pigs in large social groups a review of implications for performance and other economic traits. Livestock Productions Science, 82: 39-51. Van den Houte W.(2005). Porcode, Groepshuisvesting voor dragende zeugen. Limko Van der Gaag,M.A., Mul M.F., Bokma-baaker M.H., 2003. Checklists to control salmonella at finishing pig farms. Animal Sciences Group,Wageningen UR, juni 2003. Van der Lende T., de Jager D., (1991). Death risk and preweaning growth rate of piglets in relation to the within-litter weight distribution at birth. Livestoch production Science, 28. 73-84 Van Gansbeke S., Vettenburg N., Tylleman S., (2002). Groepshuisvesting van zeugen. Vlaamse Overheid. 151. Van Gansebeke S., 2007. Mestgedrag van varkens sturen? Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, afdeling Landbouwvoorlichting. Van Horen M., (2007). Klimaatregeling in varkensstallen. Dierengezonheidszorg. 16/07/2007, 1-4 Van Horen M., 2002. Klimaatregeling in varkensstallen. Dierengezondheidszorg Vlaanderen. Van Wagenberg A.V., Metz J.H.M., Den Hartog L.A., 2005. Methods for evaluation of the thermal environment in the animal occupied zone for weaned piglets. Transaction of the asae, dec 2005. Vol 48. 2323-2332. Van Wagenberg V., 2001. Microklimaatmetingen geven inzicht in prestaties klimaatsysteem. Praktijkonderzoek Veehouderij, februari 2001. Vandenbosch A.,(2005). Steeds het juiste klimaat nastreven. Landbouw&Techniek 12, 24/06/2005, 4-6 Verstegen M. W. A. , 1970. Influence of environmental Temperature on energy metabolism of growning pigs housed individually and in groups. Departement of animal husbandry, wageningen. 1970. Verstegen M.W.A. (1971). Influence of environmental temperature on energy metabolism of growing pigs housed individually and in groups. Department of animal husbandry, state agricultural university wageningen, 71-2. 4-96 Vlaams Informatiecentrum over Land- en Tuinbouw (2006). Landbouwrapport 2006. Von Borell E., Van den Weghe S. (1998). Criteria for the assessment of pig housing. Pig News and information vol. 19 nr 4. 93N-96N. Wellock I.J., Emmans G.C., Kyriazakis I. (2004). Modeling the effects of stressors on the performance of populations of pigs. American Society of Animal Science, 82. 2442? 2450. Pieter Peeraer 89 Welzijn en gezondheid bij varkens Wolter B.F., Ellis M., Corrigan B.P., Dedecker J.M., (2002). The effect of birth weight and feeding of supplemental milk replacer to piglets during lactation on preweaning and postweaning growth performance and carcass characteristics. Department of Animal Sciences, University of Illinois, 80. 301-308.	Peeraer, Pieter	2008
33	KHK_ETD	PDF	Opvoeding van moederloze pups en kittens Bachelor - Gegradueerde in Landbouw en Biotechnologie Of het nu wegwerpjongen of andere moederloze jongen zijn, hen opvoeden blijft even moeilijk. Het opvoeden van wegwerpjongen of moederloze jongen door mensen is een moeilijke opgave. Daarom dient er een goede overweging aan vooraf te gaa ... n. Naast voldoende tijd en inzet is er ook veel geduld voor nodig. De eigenaar moet zich ook bewust zijn van de financiële zijde van het verhaal. En ondanks al de mogelijke input bestaat altijd het risico dat het slecht afloopt. Na het bepalen van ras, geslacht, leeftijd en gezondheid (uiterlijk en innerlijk) van het jong of de jongen begint het eigenlijke werk pas. Dat wil zeggen op zoek gaan naar een goede huisvesting, de dieren voederen (dag en nacht), hun gewicht controleren, hen socialiseren en bij de dierenarts langsgaan voor de nodige inentingen en dergelijke. En zeker niet te vergeten zijn de extra hygiënische maatregelen die de eigenaar moet treffen.	Sammels, Veerle	2006
34	KHK_ETD	PDF	Alpaca's : Het alternatieve huisdier Bachelor - Bachelor in agro- en biotechnologie Steeds meer mensen tonen interesse in het houden van alpaca's als huisdier. Deze dieren worden dan vergeleken met klassiekere huisdieren zoals schapen, herten,... Veel mensen die op zoek zijn naar informatie over alpaca's, stuiten op een ... probleem. Er is namelijk zeer weinig Nederlandstalige informatie te vinden over alpaca's. Met dit eindwerk wil ik daar verandering in brengen. Mensen die van plan zijn alpaca's te gaan houden, maar ook mensen die al met alpaca's werken, probeer ik zo goed mogelijk te informeren over deze dieren. Hiervoor heb ik zoveel mogelijk informatie uit Engelstalige boeken verzameld en samengebracht. In dit eindwerk worden essentiële dingen besproken zoals het gedrag, de huisvesting en de verzorging van alpaca's. "Hoe zie ik hoe mijn alpaca zich voelt? Wat geef ik mijn alpaca te eten?" zijn vragen die in dit eindwerk beantwoord worden. Het leren begrijpen van het gedrag van alpaca's is van groot belang voor het welzijn van deze dieren. Hoe men alpaca's best kan vasthouden om ze te verzorgen of wanneer de dierenarts moet komen voor de dieren, komt aan bod in dit eindwerk. Als men dacht dat alpaca's moeilijk te huisvesten zijn, dan wordt er in dit eindwerk het tegendeel bewezen. Ook ontworming en vaccinatie worden besproken. Men wist misschien nog niet dat alpaca's ook ontwormd en gevaccineerd moeten worden? Waarom nu juist de alpaca een alternatief huisdier kan zijn wordt besproken in dit eindwerk. References Boeken: Hoffman, E. (2006). The Complete Alpaca Book. Californië: Bonny Doon Press. Fowler, M. E (1998). Medicine and Surgery of South American Camelids. Iowa: Blackwell Publishing. McGee Bennet, M. (2006). The Camelid Companion: Handling and Training Your Alpacas & Llamas. Oregon: Raccoon Press. Klaver, P.S.J. (2006). Zakwoordenboek van de Diergeneeskunde. Doetinchem: Elsevier. Handleiding: Sheets, T. (2006). Alpacas: A Getting Started Guide. Gevonden op 17 oktober 2007 op het internet: http://www.ourheritagefarm.com/GettingStarted.html Websites: Gevonden op 17 oktober 2007 op het internet: http://www.alpaca-international.com/ Gevonden op 17 oktober 2007 op het internet: http://www.alpaca-ranch.nl/ Gevonden op 25 maart 2008 op het internet: http://www.garvo.nl/ Gevonden op 25 maart 2008 op het internet: http://www.suavealpaca.be/ Dierenarts: Dr. Theo Martens Kamperbaan 98 3940 Hechtel-Eksel	Vandermaesen, Nicky	2008
35	KHK_ETD	PDF	Dierenwelzijn in de varkenshouderij : Toepassing op een zeugenbedrijf : Toepassing op een zeugenbedrijf	Mertens, Dolf	2003
36	KHK_ETD	PDF	Socialisatie van honden in laboratoria : De schuwe hond in het bijzonder Bachelor - Gegradueerde in Landbouw en Biotechnologie In dit eindwerk wordt er bekeken of de huidige socialisatie van de honden bij Janssen Pharmaceutica, meer specifiek de schuwe types, verbeterd kan worden. Naast het bespreken van allerlei mogelijke alternatieven/bijdragen, wordt er ook gezo ... cht naar een goede manier om dit allemaal te evalueren. In de loop van het eindwerk zal elk aspect apart besproken worden. References Appleby, D., Bradshaw, J.W.S., Pluijmakers, J. (2005). Does exposing puppies to video images increase behavioural organisationand decrease the potential for the development of fear and inappropiate avoidance behavoir? Onuitgegeven notulen van de 11de jaarlijkse vergadering van de European Society of Veterinary Clinical Ethology, Marseille. Bohnenkamp, G., Dunbar, I. (1985). Behaviour Booklets: Socialisation. Oakland: James & Kenneth Cynopédie Chiens De Race (2006). Test d?Aptitude Naturelle (TAN) Gevonden op 11 augustus 2006 op het internet : http://www.chiensderace.com/doc/manifestations/tan.html Deag, J.M. (1980). The Institute of Biology?s Studies in Biology no. 118 : Social Behaviour of Animals. Londen: Edward Arnold (Publishers) Limited Dejong, M., Sannen, E. (2004). Van clicker tot gehoorzame hond (3 dr.). Warffum: Welzo Media Productions. Dierckx, P. (2002). Karakterbeoordeling van honden en regels voor het omgaan met honden. Onuitgegeven interne werkprocedures, Janssen Pharmaceutica Beerse Dierckx, P. (2004). Omgevingsverrijking, socialisatie/verzorging en trainingsprogramma voor honden. Onuitgegeven interne werkprocedures, Janssen Pharmaceutica Beerse Donaldson, J. (2005). Hondencultuur: Een revolutionair nieuw inzicht in de relatie mens ? hond. Amersfoort: Bloemendal Uitgevers bv. Fogle, B. (2003). Hondenvraagbak. Abcoude: Fontaine Uitgevers bv. Fuller, J. L., Scott, J.P. (1965). Dog Behaviour : The Genetic Basis. Chicago: The university of chicago. Giffroy, J.M. Cursus ethologie. Onuitgegeven cursus voor de 3de kandidatuur in veterinaire geneeskunde, Universitaire faculteiten Notre-Dame de la Paix Namen. Grandjean, D. (2001). Encyclopedie van de hond. Parijs: Aniwa Publishing. Lambrichts, V. (2005). De taal van je hond. Gevonden op 10 oktober 2005 op het internet: http://www.lambrichts.be/08_1VisueleTaal.htm Planta, D. J. U. (2000a). Gedragstest voor honden, mogelijkheden en beperkingen. Gevonden op 11 augustus 2006 op het internet: http://www.leonberger.nl/FSKevaluatie/artikelen/SympBelgischeDierengeneeskunde.PD Planta, D. J. U. (2000b). Wat is de MAG test? Gevonden op 11 augustus 2006 op het internet: http://www.mncn.nl/uitleg%20magtest.htm Sannen, E. (2004). Uw hond opvoeden zonder training (5 dr.). Warffum: Welzo Media Productions. Tielemans, S. (2006). Proefdierkunde. Onuitgegeven nota?s bij een cursus voor het derde jaar van de opleiding Dierenzorg-Dierenartsassistentie, Katholieke Hogeschool Kempen, Departement Industrieel Ingenieur en Biotechnologie Geel. VDWEa. ZINA. Gevonden op 6 augustus 2006 op het internet: http://www.vdwe.info/Tektsen/Zina.htm VDWEb. Twee honden. Gevonden op 6 augustus 2006 op het internet: http://www.vdwe.info/Tektsen/FAQs.htm Van Thielen, J. (2004). Huisdieren: Gedragsontwikkeling pups. Onuitgegeven nota?s bij een cursus voor het eerste jaar van de opleiding Dierenzorg-Dierenartsassistentie, Katholieke Hogeschool Kempen, Departement Industrieel Ingenieur en Biotechnologie Geel.	Dierckx, Lieve	2006
37	KHK_ETD	PDF	Onderzoek aan het lichaam Bachelor - Bachelor in het bedrijfsmanagement Alles begint met een misdrijf. Bij een misdrijf worden er altijd sporen nagelaten. Zowel op het slachtoffer, de dader als op de plaats waar het misdrijf zich heeft voorgedaan, ook wel de "plaats delict" genoemd. In mijn thesis beperk ik m ... ij tot het onderzoek aan het lichaam in ruime zin, en derhalve beperk ik mij tot deze delicten waar er opzettelijk lichamelijke schade werd berokkend. (Doodslag, verkrachting,...). Een onderzoek aan het lichaam wordt gebruikt om referentiestalen te nemen; waarmee men de gevonden stalen of biologische sporen kan vergelijken, dit om meer uitsluitsel te geven. (Het soort van onderzoek dat men doorvoert is belangrijk om te weten welke procedureregels gelden.) In deze thesis behandel ik onderzoek aan het lichaam in ruime zin. Hieronder valt het onderzoek aan het lichaam in strikte zin (hoofdstuk 1), DNA (hoofdstuk 2), Lijkschouwing of autopsie (hoofdstuk 3), Vingerafdrukken (hoofdstuk 4) en de medische analyse (hoofdstuk 5). Tenslotte behandel ik een aantal grondrechten (hoofdstuk6) en eindig ik met een praktisch voorbeeld (hoofdstuk 7). References ? Artikel 44ter en 90undecies SW. ? Europees verdrag van 20 april 1959 aangaande de wederzijdse rechtshulp in strafzaken(BS 23 oktober 1975). ? Interne nota?s van het parket in Turnhout, politie van Brussel en nota?s van het NICC gericht aan het parket. ? Resolutie van 9 juni 1997, Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C193 van 9 juni 1997, 2p. ? Resolutie van 25juni 2001, Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C187 van 25 juni 2001, 1p. ? VERDRAG van 4 november 1950 tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden. Belgisch Staatsblad, 19 augustus 1955. ? WET van 22 maart 1999 betreffende de identificatieprocedure via DNA- analyse in strafzaken. Belgisch Staatsblad, 20 mei 1999. ? BROEDERS, APA, 2005, Ontwikkeling in criminalistiek: van vingerspoor tot DNA-profiel, van zekerheid naar waarschijnlijkheid, Boom, Juridische uitgevers, (P). ? BURG, E., DNA-onderzoek in strafzaken en het recht op onaantastbaarheid van het lichaam. Delikt en Delinkwent, 1993, 343 p. ? CASSIMAN, J., Mogelijkheden en beperkingen van het DNA-onderzoek in het gerechtelijk onderzoek. niet gepubliceerde cursus, Leuven, KU Leuven Centrum voor Menselijke Erfelijkheid, 2002, 17 p. ? DE SMET,B., Vergelijkend DNA-onderzoek in strafzaken. Niet gepubliceerde documentatiemap, Antwerpen, CBR, 2003, 40 p. ? DE SMET,B. en RIMANQUE, K., Het recht op behoorlijke rechtsbedeling. Antwerpen, Maklu, 2000, 111 p. ? GOOSSENS,F., Politiebevoegdheden en mensenrechten, Rechtsleer, p ? HOLTSLAG,H., Sporen onderzocht , Handboek recherchetechniek, Koninklijke vermande B.V. uitgevers Lelystad, 1986 ? LAMMERTS VAN BUEREN, E., En toen was er DNA? Wat moeten we ermee?. Zeist, Indigo, 1998, 236 p. ? Moonen,K., DNA in het gerechtelijk onderzoek. Onuitgegeven verhandeling, Katholieke Hogeschool Kempen, Handelswetenschappen en Bedrijfskunde Geel, 2005 ? MUL, S., De huidige en toekomstige regeling van DNA-onderzoek in strafzaken. Delikt en Delinkwent 1999, 204 p. ? VAN ASCH, L. en VAN WIJK, H., Verplichtingen van verdachten ten aanzien van onderzoek aan het lichaam, Tijdschrift voor strafrecht,1935 ? VAN DE VOORDE, W., GOETHALS, J. en NIEUWDORP, M., Multidisciplinair forensisch onderzoek juridische en wetenschappelijke aspecten (deel 1). Brussel, Politeia, 2003, 544 p. ? VAN PRAET. K., KUL.Faculteit rechtsgeleerdheid.Afdeling strafrecht, strafvordering en criminologie. Instituut voor strafrecht/ DNA-toepassing in het gerechtelijk onderzoek,niet gepubliceerd eindwerk, 1999, 126p. ? VERSTRAETEN. R., handboek strafvordering, 3 bijgewerkte druk, Maklu Antwerpen-Apeldoorn, 2001, 894p. ? http://nl.wikipedia.org/wiki/Autopsie. ? http://www.vingerafdrukken.nl/	Friet, Jill	2009
38	KHK_ETD	PDF	Acute lymfatische leukemie : Verpleegkundige benadering en psychosociale begeleiding Bachelor - Bachelor in de verpleegkunde: ziekenhuisverpleegkunde Acute leukemie houdt in dat er grote hoeveelheden abnormale witte bloedcellen worden geproduceerd. Het is dus een ziekte waarbij de aanmaak, rijping en afgifte van de witte bloedcellen sterk verstoord zijn. Daardoor functioneren de witte ... bloedcellen niet meer zo goed en de aanmaak van de andere bloedcellen wordt verhinderd. Er zijn verschillende vormen van leukemie die kort worden besproken in dit werk, maar ik beperk me tot de uitwerking van acute lymfatische leukemie. Deze ziekte vereist een zeer intensieve behandeling met vooral chemotherapie. Daarom is het belangrijk voor ons als verpleegkundigen om te weten hoe we patiënten met acute leukemie moeten benaderen. Welke adviezen geven we aan de patiënt om complicaties te voorkomen of om goed te kunnen omgaan met de verscheidene nevenwerkingen die chemotherapie met zich meebrengt? Het praktische deel van dit werk handelt over de psychosociale begeleiding van een patiënt met acute lymfatische leukemie. We moeten niet enkel interventies kunnen uitvoeren op verpleegtechnisch vlak, maar we moeten de patiënt psychisch en sociaal ondersteuning kunnen bieden, daar de ziekte een hele wending aan het leven van de patiënt geeft. Het heeft een invloed op de emoties van de patiënt, op de levensvisie van de patiënt en op het sociale leven van de patiënt. Ook wordt er in dit deel kort uitgeweid over de impact die de ziekte kan hebben op mensen uit de directe omgeving van de patiënt. Het praktisch deel is eigenlijk een uitwerking van informatie die ik in literatuur gevonden heb en informatie die ik van een psychologe van het UZ te Leuven gekregen heb. Zij heeft enorm veel ervaring op het gebied van psychosociale begeleiding aan mensen met acute leukemie en daarom heb ik samen met haar dit hoofdstuk uitgewerkt. References Boeken De Haes, J.C.J.M.; e.a. (2001). Psychologische patiëntenzorg in de oncologie: Handboek voor de professional. Assen: Koninklijke van Gorcum. Grundy, M., & Oliver, G. (2000). Nursing in Haematological Oncology. London: Baillière Tindall. Hagens, H.; e.a. (1997). Over kanker. Amsterdam: Contact. Hoffmann, J.J.M.L.; e.a. (1998). Hematologie. Houten/Diegem: Bohn Stafleu Van Loghum. Kübler-Ross, E. (1969) Lessen voor levenden: gesprekken met stervenden. Bilthoven: Ambo Schrameijer, F., & Brunenberg, W. (1992). Psychosociale zorg bij kanker. Utrecht: NcGv. Snykers, M. (1997) Overleven met chemotherapie. Antwerpen: Hadewijch. Toth. Van de Berg, J. (2001). De kankerpatiënt. Houten/Diegem: Bohn Stafleu van Loghum. Voûte, P.A., de Kraker, J., Caron, H.N. (1997). Kinderoncologie. Houten/Diegem: Bohn Stafleu Van Loghum. Artikels Altobello, C., & Ruymen, G. (1998). Het waarom van een multidisciplinaire samenwerking. Oncologisch tijdschrift, 15 (3), 17-19. Berterö, C. (1998). Transition to become a leukemia patiënt: or putting up barrier which increase patient isolation. European Journal of Cancer Care, (7), 40-46. Berterö, C. (1993). Quality of life. Journal of advanced nursing, 18, 1346-1353. Boogaerts M.A. (1999) Milieu en Leukemie. Tijdschrift voor Geneeskunde, 55 (3), 206-211. Denton, S. & Seunke, W. (1992). Kanker en veranderd lichaamsbeeld. Tijdschrift voor ziekenhuisverpleegkunde, (7), 240-243. Fackson, T. (1997). Leukemia: the role of the nurse. Nursing times, 93 (8), 5-8. Heijting- van de Meulengroof, J. (1990). Laat de kankerpatiënt niet in de kou staan. Tijdschrift voor ziekenhuisverpleegkunde, (3), 77-80. Hilgers, A. (1999). Psychosociale problemen bij hematologie patiënten met BMT. Tijdschrift voor ziekenhuisverpleegkunde, (2), 56-59. Maertens, J. en Boogaerts, M.A. (2000) Protectieve isolatie in het nieuwe millennium: zijn er nog indicaties voor de hematoloog. Tijdschrift voor Geneeskunde, 56 (7), 533-536. Persson, L. (1997) Survivers of acute leukaemia and highly malignant lymphomaretrospective views of daily life problems during treatment and when in remission. Journal of advanced nursing, 25, 68-78. Poelaert, D. (1990). De stamcel: Leukemie. Dossier, 5-18. Samwel, H. & Staps, T. (1991). Op zoek naar een nieuw perspectief. Tijdschrift voor ziekenhuisverpleegkunde, (14), 490-495. Selleslag, D. (1997) Allogene beenmergtransplantaties en hun plaats bij de behandeling van leukemieën. Oncologisch tijdschrift, 14 (4), 10-19. Verhoef, G., et al. (1994). Het milieu en leukemie. Tijdschrift voor Geneeskunde, 50 (10), 828-832. White, P. (1999). Changing from person to cancer patiënt. Nursing Times, 95 (6), 61-62. Internetbronnen Andrew, C. National Cancer institute (2009) What you need to know about Leukemia. Gevonden op 28 februari 2009 op het internet: http://www.cancer.gov/cancerinfo/types/leukemia Andrew, C. National Cancer institute (2009). Types of treatment. Gevonden op 28 februari op het internet: http://www.cancer.gov/cancerinfo/types/leukemia Andrew, C. National Cancer institute (2009). Coping with cancer. Gevonden op 5 maart 2009 op het internet: http://www.cancer.gov/cancerinfo/types/leukemia Van Damme, P., et al. Gezondheidswebsite (2009) Wat is leukemie: behandelingsmethoden. Gevonden op 16 januari 2009 op het internet: http://www.gezondheid.be Andere bronnen Paesschierssens, I. (2007). Gezondheidspsychologie. Onuitgegeven nota?s bij een cursus voor het derde jaar van de opleiding Verpleegkunde, Katholieke Hogeschool Kempen, Departement Gezondheidszorg Lier. Sels, K. (2006). Pediatrische basiszorg. Onuitgegeven nota?s bij een cursus voor het tweede jaar van de opleiding Verpleegkunde, Katholieke Hogeschool Kempen, Departement Gezondheidszorg Lier.	Van Lany, Gwenn	2009
39	KHK_ETD	DOC	De houvastdoos op een kinderpsychiatrische dienst : Een ergotherapeutisch middel Bachelor - Gegradueerde in Ergotherapie Dit eindwerk beschrijft een specifiek concept dat in de kinderpsychiatrie kan toegepast worden, namelijk de "houvastdoos". Ik wilde bekijken hoe een houvastdoos in de kinder- en adolescentenpsychiatrie kan gehanteerd worden als therapeutisc ... h middel. De houvastdoos is een gewone kartonnen doos die de jongere zelf uitkiest. Het is een individuele activiteit die kadert binnen de aanpak van de ergotherapie. Hij/zij gaat de binnenkant en de buitenkant een persoonlijk tintje geven, a.d.h.v. kleuren, teksten, gedichten. Dan zal hij/zij op zoek gaan naar positieve krachten, herinneringen uit zijn/haar leven. Op de één of andere manier gaat hij/zij deze voorwerpen verzamelen in de doos bewaren. Voorwerpen die te groot zijn kunnen door andere voorwerpen die deze herinneringen vertegenwoordigen vervangen worden. De jongere krijgt de verantwoordelijkheid om voor de doos te zorgen. Hij/zij geeft de doos een plaats en hij/zij bepaalt wat er in de doos komt en wie de toestemming heeft om in de doos te kijken. Deze methodiek levert een bijdrage aan het werken aan het zelfbeeld en zelfwaardegevoel van de jongere. Hij/zij leert inzicht krijgen in de eigen denk-, voel-, en ervaringswereld. Aangezien mijn praktische uitwerking beperkt bleef bij twee jongeren, kan ik geen verdragende conclusies trekken. Toch kan ik enkele ervaringen meedelen. Ik kan besluiten dat werken met een houvastdoos een goed middel is om de vertrouwensrelatie tussen therapeut en cliënt te verbeteren. Ik leerde de jongere beter kennen, maar vooral op een andere manier. In groep gedraagt men zich anders dan dat men individueel werkt. Ik heb ondervonden dat ook de jongere leert om naar zichzelf te kijken. De doos is een middel waarbij de jongere leert om op een positieve manier naar zichzelf te kijken. Dat is een mooie start om aan het zelfbeeld van de jongere te werken, zeker bij jongeren die hierin erg gekwetst zijn. References BROECKMANS, C., 2000-2001. Ontwikkelingspsychologie, 2e jaar Sociaal Werk. Niet-gepubliceerde cursus KH Kempen Geel, 155 p. BROOS, D., VAN DUN, K., 1997. Hou me (niet) vast: hulpverlening en hechtingsstoornis, Leuven, Garant, 142 p. CONRADI, M., juli-aug. 2003. De Psycholoog, p. 375. CUYVERS, G., 2001. Psychopathologie, Wolters Plantyn, 372 p. DE BOT, LIESBETH, 2000. Algemene psychologie, 1e jaar Ergotherapie. Niet-gepubliceerde cursus KH Kempen Geel. DE BOT, LIESBETH, 2002. Ontwikkelingspsychologie, 2e jaar Ergotherapie. Niet-gepubliceerde cursus KH Kempen, Geel, 171 p. DE FEVER, F., COPPENS M., Kinderen met een depressie. Een orthopedagogische aanpak. Leuven, Acco, 1997. DEWITTE, I., TEN BRINK, S., aug. 2003. Help, ik wil liever dood?Doodswens bij kinderen? Psychopraxis, p.161-164. HEYNS, E., 1985. Automutilatie. Handboek kinderen en adolescenten, 1-12. http://gedragsstoornis.startkabel.nl http://jeugdzorg.startkabel.nl http://kinderpsychiatrie.startkabel.nl http://psychiatrie.startkabel.nl KEIRSE, MANU, 2002. Helpen bij verlies en verdriet. Een gids voor het gezin en de hulpverlener, 280 p. KOPPEN, TV1, sept. 2003. Alcoholisme jongeren KWESTIES, canvas, jan. 2003. Jongeren in psychiatrie; gestoord en ontspoord KWESTIES, canvas, febr. 2003. ADHD NELIS, EMMANUEL, VANDEVELDE, MARTINE, 2002. Houvastdoos en Bouwstenenschrift. Acta ergotherapeutica belgica, p.33-36. NFGV: folder ADHD bij kinderen en volwassenen: als chaos het leven beheerst. NFGV: folder Posttraumatische stress-stoornis: de klap die pijn blijft doen. NFGV: folder Dwangstoornissen: als kiezen niet meer lukt. NFGV: folder Manisch-depressieve stoornis: als stemmingen uit de hand lopen. NFGV: folder Schizofrenie: storing in de hersenen. NFGV: folder Angststoornissen: als angst en paniek het leven beheersen. OUDSHOORN, D.N., BRANS, H.C.M., DUYX, J.H.M., EUSSEN, M.L.J.M. 2002. Kinder- en adolescentenpsychiatrie. Een praktisch leerboek. Diegem, Bohn Stafleu Van Loghum, 403 p. PEETERS, J. 1995. Moeilijke adolescenten. Apeldoorn/ Leuven: Garant. PZ Sancta Maria, 1999, Infofolder Dienst kinder- en jeugdpsychiatrie, 5p. SCHOOFS, LIEVE, 2002. Ergotherapie psychiatrie, 2e jaar Ergotherapie. Niet-gepubliceerde cursus KH Kempen Geel. SMETS, ILSE, stagiaire kinderpsychologie, april 1997. Verslag seminarie, automutilatie, 17p. STEENSELS, MARK, 2000. Algemene ergotherapie, 1e jaar Ergotherapie. Niet-gepubliceerde cursus KH Kempen Geel. STEENSELS, MARK, 2000. Ergotherapie psychiatrie, 1e jaar Ergotherapie. Niet-gepubliceerde cursus KH Kempen Geel. SWETS EN ZEITINGER, DSM-IV, 2000. VAN DETH, R., aug. 2003. Waar vind ik goede informatie over psychische stoornissen? Psychopraxis, p.170-174. VAN DETH, R., febr. 2003. Rouw. Psychopraxis, p.23-27. VAN DROOGENBROEK, FRANKLIN, 2002. Pathologie Ontwikkeling, 2e jaar Ergotherapie. Niet-gepubliceerde cursus KH Kempen Geel. www.centrum45.nl/articles/hulpvr09.htm www.jeugdenhulpverlening.nl www.metlegehanden.be www.opvoedadvies.nl www.psychiatrie.be www.psychopraxis.bsl.nl www.pzsmaria.be www.sabn.nl www.schizofrenieplein.nl/hulp/abc.htm www.uitvaart.nl/regenboog/ ZIT STIL, 2003. ADHD, informatieavond, Turnhout De eerste zes weken dat een jongere opgenomen is gaat men evalueren in een observatiebespreking Een jongere die aangemeld wordt voor een periode van maximum 14 dagen die het op een bepaald moment niet meer aankon om normaal in de maatschappij te functioneren. Centrum voor Geestelijke Gezondheidszorg Attention Deficit Disorder: een aandachtstekortstoornis Opvoedingscentrum leerlingenbegeleiding, pedagogische dienst KUL Secundair Onderwijs Obsessive-compulsive disorder, is obsessieve-compulsieve stoornis, bestaat voornamelijk uit dwangstoornissen (zie bijlagen) Deel van de behandeling dat zowel de patiënt als de omgeving kan steunen bij het leren omgaan met de ziekte. Voor sommigen staat psycho-educatie gelijk aan voorlichting over de ziekte en de werking en bijwerking van medicijnen. Anderen menen dat psycho-educatie veel méér moet inhouden en pas geslaagd is als mensen de controle over zichzelf weer terug hebben. Er bestaan een aantal vragenlijsten om de ernst en frequentie van dissociatieve symptomen bij een patiënt vast te stellen. Ze zijn bedoeld als hulpmiddel voor een professionele hulpverlener en duidelijk niet bedoeld als een diagnostisch instrument. Betrouwbare dissociatievragenlijst met 63 items. Meet dissociatie aan de hand van vier subschalen: Identiteitsverwarring en -fragmentering, Controleverlies, Amnesie, Verhoogde concentratie/absorptie. Anhedonie= nergens nog zin in hebben, nergens plezier in ervaren. Een psychiatrische stoornis gaat gepaard met andere kenmerken, zoals lage zelfwaardering, stemmingslabiliteit, lage frustratietolerantie, vloeken, vroegtijdig gebruik van alcohol, tabak en drugs. Het ontbreken van gedrag dat normaal wel aanwezig is. Bijvoorbeeld: weinig spreken, teruggetrokken gedrag, weinig initiatief tonen, weinig gebaren maken of een vlakke gezichtsuitdrukking hebben. Collocatie = een gedwongen opname. De jongere verliest hierbij zijn rechten en staat onder toezicht van een jeugdrechter. Een psychose uitlokken een programma waar de jongere letterlijk een afstand van 1,5 m bij een begeleider of hulpverlener moet blijven, zodat deze steeds in zicht blijft. Het programma wordt gebruikt bij jongeren met wegloopgedrag, jongeren met seksueel overschrijdend gedrag, promiscue meisjes (= meisjes die zich snel ?bloot? geven) hallo= elke morgen wordt de dag overlopen en kunnen de jongeren hun mening geven. Vb. maandag kunnen ze vertellen wat ze in het weekend gedaan hebben. groei= vergadering waarin de jongeren hun werkpunten opsommen en vertellen hoe ze de afgelopen week hieraan gewerkt hebben. Hier wordt dan feedback op gegeven door de aanwezige therapeuten en leefgroepbegeleiding en eventueel worden werkpunten weggelaten, aangepast of toegevoegd. Anhedonie= nergens nog zin in hebben, nergens plezier in ervaren. Een psychiatrische stoornis gaat gepaard met andere kenmerken, zoals lage zelfwaardering, stemmingslabiliteit, lage frustratietolerantie, vloeken, vroegtijdig gebruik van alcohol, tabak en drugs. Het ontbreken van gedrag dat normaal wel aanwezig is. Bijvoorbeeld: weinig spreken, teruggetrokken gedrag, weinig initiatief tonen, weinig gebaren maken of een vlakke gezichtsuitdrukking hebben. Borderline-persoonlijkheidsstoornis Suïcidepoging ondernemen zonder de intentie te hebben om te doden Externaliserend gedrag = agressief en delinquent gedrag - Internaliserend gedrag = verlegen/teruggetrokken, moedeloos, angstig gedrag. uit-of afreageren van intrapersoonlijke spanningen of conflicten. Dit kan vorm aannemen van volgende grensoverschrijdende gedragingen: alcohol- of medicatie-intoxicatie, agressie: fysiek of verbaal, automutilatie tot zelfdodingspoging 2 ( Eindwerksjabloon	Michiels, Leen	2004
40	KHK_ETD	PDF	Mijn verhaal : Een levensboek als hulpmiddel bij de communicatie tussen matig dementerende ouderen en hun familieleden Bachelor - Bachelor in de ergotherapie Onderzoeksvraag Contact met (matig) dementerende ouderen wordt door verschillende auteurs uitgebreid beschreven. Is deze informatie enkel toegankelijk voor hulpverleners of kan het ook nuttig zijn voor naaste familie van de dementerende ou ... dere? Zijn familieleden geholpen met deze informatie in hun contact met hun dementerend familielid? Hebben zij niet meer nood aan iets concreet om mee te werken, in hun contact met de dementerende oudere? Kunnen we de familie helpen om mee te stappen 'in de wereld / het leven' van de dementerende oudere? Aan de hand van deze vragen kwam ik tot een grotere onderzoeksvraag: "Is het mogelijk om, met behulp van levensboeken, het contact te veranderen (misschien verbeteren) tussen matig dementerende ouderen en hun familie?" Tijdens mijn stageperiode in WZC Zusterhof Campus Hadschot ging ik op zoek naar een antwoord op deze vraag. In de onderzoeksvraag zitten drie grote onderdelen: communicatie met matig dementerende ouderen, reminiscentie en levensboeken. Per onderdeel ben ik op zoek gegaan naar bruikbare informatie. Communicatie met matig dementerende ouderen Communicatie met (matig) dementerende ouderen wordt beschreven door verschillende auteurs. In mijn onderzoek koos ik voor de benaderingswijze van Verdult. Deze vond ik (persoonlijk) het meest interessant en wordt ook gevolgd in WZC Zusterhof Campus Hadschot. Verdult (1993) spreekt vooral over het hanteren van vier verschillende actiepunten: 1. Het behoud van positieve aspecten (door activiteiten gelinkt aan vroeger of een stimulerende omgeving) 2. Psychosociale begeleiding (door een goede vertrouwensrelatie met de dementerende oudere) 3. Ondersteunen van zaken waarin de oudere tekort schiet (het bieden van comfort) 4. Een goede communicatie (communicatie analyseren). Naast de benaderingswijze van Verdult kan men ook gebruik maken van zowel verbale als non ? verbale communicatie. Belangrijk hierbij is te zien wanneer taal precies zijn betekenis verliest voor de dementerende oudere en te weten wanneer men best overschakelt op de non verbale technieken. Reminiscentie Om het levensverhaal van de dementerende ouderen te leren kennen, zou reminiscentie de beste methode zijn. Barendsen en Boonstra (2005), Buijssen (1997) en Doucet (2000) gaven de duidelijkste informatie weer rond reminiscentie. Reminiscentie is letterlijk "terugdenken of zich herinneren". Samen met de oudere gaat men op zoek in het geheel van herinneringen en probeert men op die manier een beeld te krijgen van de belevingswereld. De bedoeling was om echt iets te doen met de verkregen informatie. Daarom moest het aan de hand van een doordachte en gestructureerde aanpak. Levensboek Ook het opstellen van een levensboek is niet iets waar men "zomaar" aan begint. Bloemendal (1997) geeft hiervoor een prima handleiding in zijn boek "Levensboeken, een handleiding voor hulpverleners in de ouderenzorg". Zowel doelstellingen, het samenstellen als aandachtspunten komen er in voor. Praktijkstudie Voor het uitwerken van de praktijkstudie koos ik voor twee bewoners uit het WZC Zusterhof Campus Hadschot. Deze bewoners waren beiden matig dementerend en hadden een duidelijk probleem in communicatie. De aard van het communicatieprobleem was verschillend (vb. verwarring omwille van dementie, spraak ? en gehoorprobleem ten gevolge van CVA, moeilijk te begrijpen door verstoorde motoriek, enz.) Beide bewoners waren erg gehecht aan oude foto's van belangrijke gebeurtenissen, familieleden, enz. Ze koesterden 'hun verleden'. Aan de hand hiervan konden ze zaken die voor hen belangrijk waren, 'hun verleden', duidelijk maken. Deze foto's en bijhorende verhalen werden gebundeld in een handig (levens)boek. Op die manier kon ook de familie op een andere manier communiceren met hun dementerend familielid. In sommige gevallen schrok de familie van het succes van oude foto's. Vaak hadden zij in de loop der jaren wel 'een manier' gevonden om te communiceren met de dementerende oudere, maar door het gebruik van foto's ging er weer een nieuwe wereld (manier van communiceren) open. Toch was het niet altijd even evident. Het probleem in communicatie bleef 'een obstakel' om mee om te werken. Belangrijk was daar een goede omgangsvorm in te vinden. Dit leek in theorie altijd mooi omschreven, maar bleek in praktijk toch individueel bepaald te zijn. Iedere (dementerende) bewoner vraagt namelijk een individuele benaderingswijze. Besluit "Is het mogelijk om, met behulp van levensboeken, het contact te veranderen (misschien verbeteren) tussen matig dementerende ouderen en hun familie?" Ja, voor deze mensen kan het levensboek (mede) een hulpmiddel zijn in het contact met hun familie. Maar er moet wel voldaan worden aan enkele voorwaarden. Een eerste belangrijke voorwaarde is dat de mensen, zowel dementerende oudere als hun (naaste) familie, interesse hebben in het project. Dit is, ten eerste, noodzakelijk voor een goede samenwerking. Maar daarnaast ook om te weten te komen of de dementerende oudere wel behoefte heeft aan een levensboek. Vb. Wat als de dementerende oudere helemaal geen prettige geschiedenis heeft. Wil hij er dan wel aan herinnerd worden? Indien dit toch het geval is, wat is dan de doelstelling van het levensboek? Deze vragen moeten vooraf duidelijk zijn, want een levensboek is per definitie geen oplossing voor iedere (matig) dementerende oudere. De (dementerende) oudere moet altijd nog benaderd worden vanuit een individuele benaderingswijze. Een tweede voorwaarde die voldaan moet zijn, alvorens te starten met het levensboek, is een duidelijk beeld schetsen van het communicatieprobleem. In hoeverre is de communicatie verstoord, kan deze bewoner nog op een bepaald niveau communiceren, kan hij nog inhoud / boodschap geven aan zijn communicatie? Ook dat zijn belangrijke vragen die beantwoord moeten worden alvorens te starten met het project. Familieleden lieten me weten dat het levensboek een goed hulpmiddel kan zijn om oa. onduidelijkheden (vb. geboorte achterkleinkind aan de hand van een stamboom) voor de dementerende oudere te verduidelijken. De dementerende oudere kan ook vertellen over de verschillende foto's. Ze kunnen zaken aanduiden en op die manier weet de familie zeker over wat men het heeft. Op deze manier kan het levensboek een handig hulpmiddel zijn in de communicatie tussen familieleden en de dementerende oudere.	Vermeiren, Gitte	2009
41	KHK_ETD	PDF	Rouwbegeleiding op de NIC : Een gids voor verpleegkundigen Bachelor - Bachelor in de pediatrische gezondheidszorg Als gediplomeerde vroedvrouw en student voor verpleegkunde wist ik erg weinig over rouwbegeleiding. Vanuit onze opleiding wordt er weinig aandacht aan besteed, ook hoe we zelf met bepaalde gevoelens geconfronteerd worden. We kunnen het best ... iemand begeleiden als we weten hoe we het moeten aanpakken. Ook wat de noden zijn van de patiënt. Hoe kunnen we ouders in rouw het best begeleiden? Hoe betrekken we andere kinderen erbij? Wat zijn de aandachtspunten bij een verlies binnen een andere cultuur? Welke gevoelens hebben we zelf als verpleegkundige bij een verlies op dienst? Ik begon heel concreet te zoeken naar rouwbegeleiding in het algemeen, maar ook gericht naar ouders toe. Wat moet ik weten om de rouw te begrijpen? Dat was mijn uitgangspunt. Wie komt er nog allemaal bij een verlies kijken? Zo kwam ik bij andere kinderen en ook jezelf als verpleegkundigen. Ik sprak een aantal mensen aan om informatie te vergaren en dit bracht me een heel eind op weg. Mijn opzoekingen hebben me vooral gedrukt op het feit dat mensen niet alleen door een rouwproces kunnen. Ouders hebben elkaar nodig, maar zeker ook naasten en familie. De kleinste dingen kunnen het voor de ouders écht maken: fysische herinneringen aan hun overleden baby. De praktische aanpak bij een eerste opvang na een overlijden tot en met het ontslag van het kind en moeder, gaf me meer inzicht. Echt alles wat aan hun kind doet herinneren is belangrijk voor de ouders. Verpleegkundigen kunnen door hun band met de patiënt (kind + de ouders) erg geraakt zijn door het verlies, waardoor hun functioneren beperkt kan worden. Hoe kan je je collega helpen die met zijn/haar eigen gevoelens worstelt? Welke rol kan de leidinggevende spelen? Ik vond het daarom belangrijk om ook dit te bespreken. References Artikels Engler, A.J., Cusson, R.M., Brockett, R.T., Cannon-Heinrich, C., Goldberg, M.A., Gorzkowski, M. & Petow, W. (2004). Neonatal Staff and advanced practise nurses? perceptions of bereavement/end-of-life care of families of critically ill and/or dying infants. American Journal of Critical Care, 13 (6), 489 ? 498. Seecharan, G.A., Andresen, E.M., Norris, K. & Toce, S.S. (2004). Parents? assessment of quality of care and grief following a child?s death. Archives of Pediatrics & Adolescent Medicine, 158 , 515 ? 520. Badger, J.M. (2005). Factors that enable or complicate end-of-life transitions in critical care. American Journal of Critical Care, 14 (6), 513 ? 521. Macdonald, M.E., Liben, S., Carnevale, F.A., Rennick, J.E., Wolf, S.L., Meloche, D. & Cohen R. (2005). Parental perspectives on hospital staff members? acts of kindness and commemoration after a child?s death. Pediatrics, 116 (4), 884 ? 890. Sheldon, T. (2005). Killing or caring? British Medical Journal, 330, 560. Beckstrand, R.L. & Kirchhoff, K.T. (2005). Providing end-of-life care to patients: critical care nurses? perceived obstacles and supportive behaviours. American Journal of Critical Care, 14 (5), 395 ? 403. Fowlie, P.W. & McHaffie, H. (2004). Supporting parents in the neonatal unit. British Medical Journal, 329, 1336 ? 1338. Beckstrand, R.L., Callister, L.C. & Kirchhoff, K.T. (2006). Providing a ?good death?: critical care nurses? suggestions for improving end-of-life care. American Journal of Critical Care, 15 (1), 38 ? 45. Yaguchi, A., Truog, R.D., Curtis, R., Luce, J.M., Levy, M.M., Mélot, C. & Vincent, J.-L. (2005). International differences in end-of-life attitudes in the intensive care unit: results of a survey. Archives of Pediatrics & Adolescent Medicine, 165, 1970 ? 1975. Pierucci, R.L., Kirby, R.S. & Leuthner, S.R. (2001). End-of-life care for neonates and infants: the experience and effects of a palliative care cons. Pediatrics, 108 (3), 653 ? Ahrens, T., Yancey, V. & Kollef, M. (2003). Improving family communications at the end of life: Implications for length of stay in the intensive care unit and resource use. American Journal of Critical Care, 12 (4), 317 ? 324. Patrick, D.L., Curtis, J.R., Engelberg, R.A., Nielsen, E. & McCown, E. (2003). Measuring and improving the quality of dying and death. Annals of Internal Medicine, 139 (5, part 2), 410 ? 416. Rouwbegeleiding op een NIC 49 Kopelman, A.E. (2006). Understanding, avoiding and resolving end-of-life conflicts in the NICU. The Mount Sinai Journal of Medicine, 73 (3), 580 ? 586. Rebagliato, M., Cuttini, M., Broggin, L., Berbik, I., de Vonderweid, U., Hansen, G, Kaminski, M., Kollée, L.A.A., Kucinskas, A., Lenoir, S., Levin, A., Persson, J., Reid, M. & Saracci, R. (2000). Neonatal end-of-life decision making. The Journal of the American Medical Association, 284 (19), 2451 ? 2459. Boeken Keirse, M. (1995). Helpen bij verlies en verdriet: een gids voor het gezin en de hulpverlener. Tielt: Lannoo. Van den Berg, M. (2006). Verdriet dat niet verdwijnt: door-leven na de dood van een kind, broer of zus. GA Kampen: Ten Have. Spee, I., Roos, D., Fiddelaers ? Jaspers, R. (2000). Veelkleurig verdriet: afscheid nemen in verschillende culturen. ?s ? Hertogenbosch: KPC Groep. Carpenito, L.J. (2002). Zakboek verpleegkundige diagnosen. Groningen/Houten: Wolters ? Noordhoff B.V. Cuisinier, M. & Hoogduin, K. (1994) De psychosociale zorg rond miskraam en perinatale sterfte. Houten/Zaventem ? Bohn Stafleu Van Loghum. Van den Bout, J, Boelen, P.A. & de Keijser, J. (1998). Behandelingsstrategieën bij gecompliceerde rouw en verliesverwerking. Houten/Diegem 1998 ? Bohn Stafleu Van Loghum. Elektronische publicaties http://www.gmc- uk.org/guidance/current/library/witholding_lifeprolonging_guidance.asp http://www.aacn.nche.edu/Publications/deathfin.htm Onuitgegeven materiaal Mangelschots, A. (2007). Palliatieve zorgen aan pasgeborenen. Onuitgegeven nota?s bij een cursus voor de BanaBa pediatrische gezondheidszorg, Katholieke Hogeschool Kempen, Departement Gezondheidszorg Lier. Peeters, S. (2008). Palliatieve hulpverlening voor kinderen. Onuitgegeven nota?s bij een cursus voor de BanaBa pediatrische gezondheidszorg, Katholieke Hogeschool Kempen, Departement Gezondheidszorg Lier. Rouwbegeleiding op een NIC 50 Overige Gedicht in de inleiding http://www.gedachten-gedichten.nl/overlijden_kind_2.htm Rouwbegeleiding op een NIC 51	Overlaet, Katleen	2008
42	KHK_ETD	PDF	Onderzoek naar de noodzaak aan een selectieorgaan voor hondeneigenaars Bachelor - Bachelor in agro- en biotechnologie In de samenleving komen gedragsproblemen bij honden maar al te vaak in het nieuws omdat er alweer een kind gebeten is of er verwaarloosde honden gevonden zijn, ... Om deze problemen te voorkomen en de hond weer 's mens beste én betrouwbare ... vriend te maken is het nodig om de hond niet enkel te begrijpen, maar ook te doorgronden. Voorkomen is beter dan genezen, en hier draait het in dit eindwerk dan ook om. Gedurende het afgelopen jaar heb ik onderzoek gevoerd naar een aantal veel voorkomende situaties en de tegenstrijdige informatie die hier, veelal op het internet, over wordt verschaft. Het centrale principe in dit eindwerk is dat de hond in zijn eigen waarde blijft en er ook naar behandeld wordt. Uiteindelijk wordt er een antwoord gegeven op de vraag of er nood is aan een selectieorgaan voor hondeneigenaars. Dit antwoord is positief: er is een orgaan nodig, maar deze moet zich niet zozeer richten op de evaluatie van potentiële eigenaars, maar wel op het verschaffen van eenduidige en begrijpbare informatie die ondersteund wordt door de gedragstherapeuten, hondenscholen, ... Dit zal een groot en tijdrovend project zijn, maar als het in de praktijk verder uitgewerkt zou worden, zal het op de lange termijn zijn vruchten afwerpen. References Amnesty International Vlaanderen (s.a.). Universele verklaring van de rechten van de mens: volledige versie. Gevonden op 13 november 2009 op het internet: http://www.aivl.be/subthema/universele-verklaring-van-de-rechten-van-de-mens- volledige-versie/842 ASPCA (s.a.). Reading canine body postures. Gevonden op het internet op 14 maart 2010: http://www.aspca.org/assets/images/behavior-images/canine-body-language/image- 09.jpg ASPCA (s.a.). Virtual pet behaviorist: canine body language. Gevonden op het internet op 14 maart 2010: http://www.aspcabehavior.org/articles/50/Canine-Body-Language.aspx Belgische wetgeving. Wet betreffende het welzijn en bescherming der dieren. Gevonden op het internet op 20 februari 2010: http://www.ejustice.just.fgov.be/cgi_loi/change_lg.pl?language=nl&la=N&cn=1986081 434&table_name=wet Callaway, E., (2009). Pet dogs rival humans for emotional satisfaction. NewScientist, Life, 14 januari 2009. Gevonden op het internet: http://www.newscientist.com/article/dn16412-pet-dogs- rival-humans-for-emotional-satisfaction.html Calleyne, R. (2009). Owning a dog is a similar emotional experience to having children, say scientists. Gevonden op 12 april 2010: http://www.telegraph.co.uk/news/4241224/Owning-a- dog-is-a-similar-emotional-experience-to-having-children-claim-scientists.html Davis, K. D. (2004). The canine behavior series: eye contact. Gevonden op het internet op 10 maart 2010: http://www.veterinarypartner.com/Content.plx?P=A&A=1649&S=1&SourceID=47 De hondeluisteraar (s.a.). Aanschaf: volwassen honden. Gevonden op het internet op 12 april 2010: http://members.chello.nl/~fam.dekok/ De Voorzorg provincie Vlaams-Brabant (s.a.). Huisdieren: de baby en de hond; la belle et la bète? Gevonden op het internet op 1 maart 2010: http://www.reddie- http://www.reddie- teddy.be/in-de-kijker/Pages/Debabyendehond.aspx De Voorzorg provincie Vlaams-Brabant (s.a.). Huisdieren: wat met mijn huisdier als de baby komt? Gevonden op het internet op 1 maart 2010: http://www.reddie- http://www.reddie- teddy.be/opvoeding/baby/huisdieren/Pages/Watmetmijnhuisdieralsdebabykomt.aspx Dibevo-Vakblad (2009). Hond zoekt jasje. Gevonden op het internet op 4 februari 2010: http://www.express.be/money/nl/lifestyle/hond-zoekt-jasje/102595.htm Dierenartsenpraktijk Ter rivieren (2008). Hoe kies en koop ik het best mijn nieuwe hond? Gevonden op het internet op 28 februari 2010: http://www.animaldoctor.be/dierenarts_aankoop_hond.htm Dodman, N. (s.a.). What does your body language say to your dog? Gevonden op het internet op 10 maart 2010: http://www.petplace.com/dogs/what- does-your-body-language-say-to-your-dog/page1.aspx FAVV (2002). K.B. tot regeling van de samenstelling en de werking van de Raad voor Dierenwelzijn. Gevonden op het internet op 5 april 2010: http://www.favv.be/sp/pa-sa/doc/leg- vet/2002-10-07_DV_KB.pdf Federale Overheidsdienst Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu (2010). Raad voor Dierenwelzijn. Gevonden op het internet op 5 april 2010: https://portal.health.fgov.be/portal/page?_pageid=56,16364556&_dad=portal&_schem a=PORTAL FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu ? Dienst Dierenwelzijn en CITES (s.a.). Dierenasielen: statistieken 2008. Gevonden op het internet op 16 februari 2010: http://www.dierenrecht.be/euthanasie.htm Grobbelaar, C. (s.a.). Dogsense behaviour and training: the fall-outs of using positive punishment. Gevonden op het internet op 12 april 2010: http://www.dogsense.co.za/ Honden zonder toekomst (s.a.). Hondengedrag tips & trucs: voorbereiding en aanschaf. Gevonden op het internet op 28 februari 2010: http://www.hondenzondertoekomst.nl/nl/hondengedrag-tips-a-trucs/voorbereiding-a- aanschaf Hondenbescherming (s.a.). Hondeninformatie: kind en hond. Gevonden op het internet op 1 maart 2010: http://www.hondenbescherming.nl/pdf/kind-en-hond.pdf Jackson, J. (2005). Clever Hans: a horse?s tale. Gevonden op het internet op 12 april 2010: http://www.skeptics.org.uk/article.php?dir=articles&article=clever_hans.php Kane, D.B. (2004). Rico?s remarkable ?vocabulary? raises new questions about language learning in animals. Gevonden op het internet op 12 april 2010: http://rp.www.aaas.org/news/releases/2004/0610rico.shtml Koningin Sophia-Vereeniging tot bescherming van dieren (s.a.). Geschiedenis dierenbescherming. Gevonden op het internet op 20 februari 2010: http://www.sophia- vereeniging.nl/nl/pages/sophia-vereeniging/geschiedenis.html Koningin Sophia-vereeniging tot bescherming van dieren (s.a.). Hondenschool. Gevonden op het internet op 2 april 2010: http://www.sophia- vereeniging.nl/nl/pages/huisdier-en-welzijn/honden/hondenschool.html Koninklijke Maatschappij voor Dierenbescherming vzw (s.a.). Adoptieprocedure. Gevonden op het internet op 20 maart 2010: http://www.dierenasielgent.be/info.asp?language=nl&pagina=adoptieprocedure Lindsay, S. R. (2004). Handbook of applied dog behavior and training: Adaptation and learning (Vol. 2). Iowa: Blackwell Publishing. LiveScience Staff (2009). ?Guillty dog? look is a myth. Gevonden op het internet op 3 februari 2010: http://www.livescience.com/animals/090611-guilty-dogs.html Martin Gaus dierentehuis Flevoland (s.a.). Procedure adoptiehond. Gevonden op het internet op18 maart 2010: http://www.martingausdierenasiel.nl/hondenasiel/procedureadoptiehond.html Matola, K. (s.a.). the ABCs of puppy socialization: how to help your puppy grow into a people-friendly dog. Gevonden op het internet op 12 april 2010: http://www.dogchannel.com/puppies/social/article_12688.aspx Hondengedrag.be (2009). Hoe leert een hond, beloning en straf. Gevonden op het internet op 12 april 2010: http://www.hondengedrag.be/index.php?section=8&page=46 Hondenplaza (s.a.). Wat heeft u nodig voordat uw hond komt? Gevonden op het internet op 12 april 2010: http://www.hondenplaza.nl/page/benodigdheden_hond.php Hurkmans, S. (s.a.). Hoe leert een hond? Straf, een nuttig middel met veel valkuilen. Gevonden op het internet op 12 april 2010: http://www.kc-delft.nl/artikel/straf.html Miller, C. (s.a.). The history of dog clothes: how did your dog came to wear clothes? Gevonden op het internet op 12 april 2010: http://ezinearticles.com/?The-History-of- Dog-Clothes---How-Did-Your-Dog-Came-to-Wear-Clothes?&id=1599010 Morrison, M. (s.a.). Do dogs comprehend the English language? Gevonden op het internet op 12 april 2010: http://www.helium.com/items/1543046- do-dogs-understand-english Nussbaum, M., (2006). Een waardig bestaan, over dierenrechten. Wommelgem: Veen Bosch & Keuning uitgevers n.v. Peterson, M. (s.a.). Dog clothes. Gevonden op het internet op 12 april 2010: http://ezinearticles.com/?Dog- Clothes&id=222240 Quaranta A., Siniscalchi M. & Vallortigara G. (2007). Asymmetric tail-wagging responses by dogs to different emotive stimuli. Current Biology, 17 (6), p.199?201. Gevonden op het internet op 11 maart 2010: http://download.cell.com/current- biology/pdf/PIIS0960982207009499.pdf?intermediate=true Renckens, E. (2009). ?Wil je mij even vlooien??: waarom apen niet kunnen spreken. Gevonden op het internet op 12 april 2010: http://www.kennislink.nl/publicaties/wil-je- mij-even-vlooien Rugaas, T. (s.a.). Calming signals: the art of survival. Gevonden op het internet op 10 maart 2010: http://www.canis.no/rugaas/onearticle.php?artid=1 ScienceDaily (2009). What really prompts the dog?s ?guilty look?. Gevonden op het internet op 12 april, 2010: http://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090611065839.htm Scott, J.P., Fuller, J.L. (1965). Genetics and the social behavior of the dog. Chicago: University of Chicago Press. SPA (s.a.) Magda verkozen tot diervriendelijkste schepen. Gevonden op het internet op 25 april 2010: http://www.magdaraemaekers.be/Dieren.htm Sylmar Dogwear (s.a.). Avoid, reduce or eliminate dog health problems and vet bills! Gevonden op het internet op 12 april 2010: http://www.sylmardogwear.com/index.htm Trachet D. (s.a.) Dit beestje blijft mijn kind! Primo tv-gids, 19 (1006), 120-121. Van Burken, P. (s.a.). Zijn de basisemoties universeel? Gevonden op het internet op 12 april: http://www.psychfysio.nl/Excerpts/Ekman1971.asp Verschueren groot geïllustreerd woordenboek (1991). (volume 1, p. 238). Antwerpen: Standaard Uitgeverij nv. Verschuren B. (s.a.). Wat is communicatie? Gevonden op het internet op 30 november 2009: http://www.leerkracht.nl/show?id=7634#_7637_ Vlaamse Vereniging voor Dierenbescherming (s.a.). Je kan een hond op proef adopteren of een optie nemen op een dier. Gevonden op het internet op 20 maart 2010: http://home.scarlet.be/~ds964938/wees%20actief/asiel/proefperiode%20en%20optie. html vzw Animal Trust (s.a.). Één van onze honden adopteren. Gevonden op het internet op 18 maart 2010: http://www.animaltrust.be/ vzw De blauwe hond (s.a.). Communicatie tussen hond en baasje: mythes en misverstanden. Gevonden op het internet op 30 november 2009: http://www.blauwehond.be/mythe.pdf vzw GAIA (2008). Aantal honden en katten nog steeds dramatisch hoog: GAIA en Animeaux en péril eisen actieplan van minister Onkelinx. Gevonden op het internet op 16 februari 2010: http://www.gaia.be/ned/control.php?&topgroupname=&groupname=pb145 vzw GAIA (2006). Antwoorden van de partijvoorzitters 2006. Gevonden op het internet op 25 april 2010: http://www.gaia.be/ned/control.php?&topgroupname=&groupname=antw_partijvoorzit ters_2006 vzw GAIA (2009). In ongeveer kwart van door GAIA bezochte dierenwinkels overtredingen nieuwe wet honden- en kattenverkoop vastgesteld. Gevonden op het internet op 20 februari 2010: http://www.gaia.be/ned/control.php?&topgroupname=&groupname=pb207 vzw GAIA (2006). Verkiezingen 2006. Gevonden op het internet op 25 april 2010: http://www.gaia.be/ned/control.php?&topgroupname=&groupname=verkiezingen_200 Wijffels, H. J. C (s.a.). Gevoelsmatige communicatie tussen mens en dier? Gevonden op 27 november 2009 op het internet: http://74.125.77.132/search?q=cache:B4Mv5y_1jXUJ:www.ua.ac.be/download.aspx% 3Fc%3Dhenk.wijffels%26n%3D51457%26ct%3D51071%26e%3D126330+gevoelsmati ge+communicatie&cd=1&hl=nl&ct=clnk&gl=be&client=firefox-a Wynne, C. (2004). Does your dog understand you? Strong selective pressure has made Fido seem smarter. The Scientist, 18 (24), 18. Gevonden op het internet op 3 februari 2010: http://www.vetscite.org/publish/items/002027/index.html	Heyman, Naomi	2010
43	KHK_ETD	PDF	Het houden en verzorgen van papegaaien Ecology Systematic zoology, taxonomy, zoogeography Biomedical sciences Animal ecology Animal anatomy, animal morphology Zoology Bachelor - Bachelor in agro- en biotechnologie Veel mensen die een papegaai aanschaffen weten niet waaraan ze beginnen. Met dit eindwerk wil ik mensen die van plan zijn deze bijzondere vogel in huis te halen, of mensen die al eigenaar zijn van een papegaai, zo goed mogelijk informeren o ... ver deze dieren. Hiervoor heb ik zoveel mogelijk informatie van dierenartsen, professoren, eigenaars van papegaaien enzovoort, verzameld en samengebracht. In dit eindwerk worden essentiële dingen besproken zoals de aanschaf, de huisvesting en soorten papegaaien. "Hoe moet ik mijn papegaai tam maken en leren praten?" zijn vragen die in dit werk beantwoordt zullen worden. Het leren begrijpen van het gedrag van papegaaien kan van levensbelang zijn. Als men dacht dat het verstrekken van uitsluitend zaden aan deze bijzondere vogels voldoende zou zijn, wordt in dit eindwerk het tegendeel bewezen. Meer nog, papegaaien kunnen allerlei levensbedreigende ziekten krijgen indien er enkel zaden als voeding verstrekt worden. Verder worden er dan ook enkele belangrijke pathologische aandoeningen besproken. Wanneer de papegaai naar de dierenarts moet, weet men best op voorhand waaraan men zich kan verwachten. Men wist misschien nog niet dat een papegaai ook ontwormd moet worden? Er zijn nog veel meer dingen die de papegaai nodig heeft om in zijn behoeften te kunnen voldoen. References Altman clubb Dorrestein Quesenberry. (1997). Avian medicine and surgery. United States of America: Saunders Company. André, J.P. (2005). Guide pratique des maladies des oiseaux de cages et de volières. Parijs: Med?com. Belgisch Staatsblad. (2001). Koninklijk besluit betreffende de toegestane ingrepen bij gewervelde dieren, met het oog op bet nutsgebruik van de dieren of op de beperking van de voortplanting van de diersoort. Gevonden op 15 april 2007 op het internet: http://www.aviornis.be/documenten/leewieken.pdf Boons, V. (2007). Meest voorkomende ziekten. Gevonden op 10 februari 2007 op het internet: http://users.telenet.be/dimphna.hens1/wormziekten.htm Breijs, F.K. (2006). Gezondheid en ziekte. Gevonden op 10 februari 2007 op het internet: http://www.koppiekrauw.com/Papa-kennis/pape-zieke_gaai/papez-parasieten.htm Breijs, F.K. (2006). Informatie soorten papegaaiachtigen. Gevonden op 10 februari 2007 op het internet: http://www.koppiekrauw.com/Soorten/soorten-soorten.htm De Cremer, G. (2001). Biologie. Gevonden op 31 maart 2007 op het internet: http://student.kuleuven.be/~m0217206/Biologie.html De Herdt, P. (1999). Psittaciformen. Onuitgegeven nota?s bij een cursus voor de opleiding diergeneeskunde, universiteit Utrecht. De Schrijver, K. (2006). Psittacose, nog steeds een diagnostische en epidemiologische uitdaging. Gevonden op 02 april 2007 op het internet: http://www.wvc.vlaanderen.be/epibul/45/psittacose.htm Devos, A. (1971). Pluimveeziekten. Gent: Story ? Scientia PVBA. Dierenkliniek De Toren. (2007). Ziekten. Gevonden op 02 april 2007 op het internet: http://www.dierenkliniek-de-toren.nl/Ziekte_info/Vogelkliniek/Wormen/wormen.html Doest, O. (1999). Welzijnsproblematiek bij papegaaien in relatie tot hun gedrag en intelligentie. Onuitgegeven nota?s bij een cursus voor de opleiding diergeneeskunde, Universiteit Utrecht. Grandjean, D. (2003). Alles over de voedingsstoffen die uw hond en kat voeden, beschermen en genezen. Aniwa. Innemee, G. (2006). Verenplukken. Gevonden op 24 februari 2007 op het internet: http://www.papegaai.org/content.php?taal=NEDERLANDS&paginanr=411 Kramer, E., Rogers, C.H. (1985). Papegaaien: volièrehandboek. Lisse: Zuid boekprodukties Lantermann, W en S. (1987). Amazonepapegaaien. Baarn: Tirion Bv. Het houden en verzorgen van papegaaien 64 Pakara. (2005). Koopovereenkomst. Gevonden op 04 december 2006 op het internet: http://www.pakara.nl/KKP.aspx Pinter, H. (1988). Onze kaketoe: aanschaf, verzorging, juiste voeding, voorkoming van ziekten, vriendschap sluiten. Zutphen: Thieme. Rijberk, A., de Vries, H.W. (1990). Anamnese en lichamelijk onderzoek bij gezelschapsdieren. Utrecht: Bohn, Scheltema en Holkema. Snelder, Bouman, N. (2002). De papegaaien: aanschaffen, houden en verzorgen van papegaaien. Warffum: Welzo Media Productions. Stichting N.O.P. (2006). Over papegaaien. Gevonden op 04 december 2006 op het internet: http://www.papegaai.org Stichting N.O.P. (2006). Parasitaire infecties . Gevonden op 04 december 2006 op het internet: http://www.papegaai.org Universiteit Utrecht. (1999). Informatie over voeding van papegaaien en parkieten. Onuitgegeven nota?s bij een cursus voor de opleiding diergeneeskunde, afdeling vogels en bijzondere dieren, Universiteitskliniek voor gezelschapsdieren, Utrecht. Van Der Wielen, A. (2006). Voeding voor tragopanen. Gevonden op 03 februari 2007 op het internet: http://www.tragopan.nl/voeding2.htm Van Hassel, F. (2005). Kortwieken, algemene informatie. Gevonden op 06 februari 2007 op het internet: http://www.grijzeroodsite.nl/kortw.html Van Hassel, F. (2005). Verzorging. Gevonden op 06 februari 2007 op het internet: http://www.grijzeroodsite.nl/verzorg.html Verelst, A. (2007). Papegaaiachtigen (Psittaciformes). Onuitgegeven nota?s bij een cursus voor het derde jaar van de opleiding dierenartsassistent, Katholieke Hogeschool Kempen, Geel. Verhoef, Verhallen, E. (2003). Kooi- en volièrevogels: encyclopedie. Lisse: Rebo Productions Bv. Versele-Laga. (2004). Waardoor onderscheiden Nutribird pellets zich van de klassieke zadenmengelingen? Algemene brochure Versele-Laga. Vriends, T. (1989). Papegaaien en parkieten: voeding, verzorging, huisvesting. Lisse: Zuid boekprodukties Bv. Vriends, T. (2002). De encyclopedie van grote papegaaien: alles over de meest gehouden papegaaiensoorten, hun huisvesting en voeding. Warffum: Welzo Media Productions. Vriends, T. (2002). Voeding voor kooi- en volièrevogels: elementen van de voeding, essentiële diëten en voedingsziekten voor zaadetende vogels. Warffum: Welzo Media Productions. Het houden en verzorgen van papegaaien 65 Walraven, Chr. (1974). Onze papegaai: handleiding voor verzorging, voeding, leren spreken e.d. van papegaaien, parkieten, lori?s en agaporniden. Amsterdam: De Regenboog. Wikipedia. (2007). Papegaaien. Gevonden op 09 februari 2007 op het internet: http://nl.wikipedia.org/wiki/Papegaai Wikipedia. (2007). Grijze Roodstaart. Gevonden op 09 februari 2007 op het internet: http://nl.wikipedia.org/wiki/Grijze_roodstaart Het houden en verzorgen van papegaaien 66	Moors, Evy	2007
44	KHK_ETD	PDF	Verbeteren van lichamelijk contact via bewegingspedagogiek van Sherborne bij kinderen met gedragsproblemen Bachelor - Bachelor in de ergotherapie Bewegingspedagogiek volgens Veronica Sherborne bij kinderen met een gedragsproblematiek. "Children need to be able tot form relationships. And children need tot feel at home in their own body so to gain body mastery." (Sherborne, V., 1990) ... Kunnen contacten tussen kinderen met een gedragsproblematiek verbeteren? En hoe zou dit dan kunnen verwezenlijkt worden? Zou bewegingspedagogiek volgens Veronica Sherborne hiervoor een goede methode kunnen zijn? Contacten tussen kinderen onderling en zich goed voelen in het eigen lichaam zijn uiterst belangrijk voor kinderen. Bij kinderen, waarbij het vermogen tot positieve contactvorming geheel of gedeeltelijk afwezig is, kan dit verregaande gevolgen hebben voor de sociale vaardigheden. Men heeft mij de kans gegeven om in mijn praktijkstage het nut van deze door Veronica Sherborne uitgewerkte bewegingspedagogiek in het bijzonder onderwijs te kunnen testen. Deze stage ging door in een klein schooltje voor kinderen met een type-3 en type-1 attest. Door middel van een mini onderzoek hebben we getracht te achterhalen of de bewegingspedagogiek volgens Veronica Sherborne een meerwaarde kan betekenen als positieve stimulus op het maken van lichamelijk contact bij kinderen met gedrags- of emotionele stoornissen. Binnen een bewegingssessie werd er voornamelijk gewerkt aan de relatievorming. Hierbij is het van groot belang dat tijdens deze sessies de kinderen onderling lichamelijk contact maken. Wekelijks werd de aard en frequentie van lichamelijk contact tussen de kinderen opgevolgd door gebruik te maken van een observatielijst die het vermogen tot positief lichamelijk contact tussen de kinderen vastlegt. De resultaten zijn tot nu toe erg bemoedigend, het lichamelijk contact tussen de kinderen onderling is tijdens de sessies verbeterd. Als het aantal sessies nog uitgebreid had kunnen worden, was er allicht nog meer vooruitgang geboekt. Tijdens het tweede jaar van mijn studie ergotherapie, kwam ik in aanraking met de bewegingspedagogiek volgens Veronica Sherborne. Deze methodiek interesseerde me onmiddellijk. Vrijwilligerswerk in Lentekind te Vlimmeren en een eindwerk dat ik geschreven heb rond de doelgroep maakte dat ik geïnteresseerd geraakte in de doelgroep, kinderen met een type-3 attest. Ik wou deze beiden dan ook combineren binnen mijn eindwerk. In het begin wou ik me richten op het gedrag van deze kinderen, en het eventuele effect dat de bewegingspedagogiek hierop zou hebben. Dit bleek veel te ruim, ik heb me dan ook beperkt op een deelaspect, namelijk lichamelijk contact. Ik merkte al heel snel dat het voor deze kinderen heel moeilijk was om op een goede manier contacten te leggen. Bewegingspedagogiek volgens Veronica Sherborne Deze bewegingspedagogiek werkt rond een aantal belangrijke doelstellingen. Het is erop gericht om de deelnemers op een creatieve manier te leren bewegen zodat ze zich bewust worden van het eigen lichaam en de externe wereld. Hierbij worden ze zich tevens bewust van de ander en de ruimte. (Sherborne, 2001) Toepassing van de methodiek bij kinderen met een gedrags- en emotionele stoornis Over het gebruik van de bewegingspedagogiek volgens Veronica Sherborne (verder Sherborne-sessies of Sherborne genoemd), bij kinderen met een gedrags- en emotionele stoornis, is weinig te vinden in de wetenschappelijke literatuur. Een belangrijk aandachtspunt binnen de vakliteratuur voor de toepassing van deze methodiek, was de noodzaak om een vaste structuur aan te bieden binnen de sessies. Er zijn een aantal artikels gepubliceerd over het gebruik van Sherborne bij pleeg- en adoptiekinderen om samen met hun pleeg- of adoptie ouders de "hechting" bij deze kinderen op gang te brengen. In deze artikels werd benadrukt dat het heel belangrijk is om bij de eerste stap in de ontwikkeling van hechting te beginnen, namelijk basisveiligheid en basisvertrouwen. Van daaruit kan men dan verder werken. Dit hebben we meegenomen naar het opstarten van de eigen sessies. Zo werd pas begonnen met het zelf participeren nadat men merkte dat de kinderen meer vertrouwen hadden in de sessieleider. Binnen de sessies werd er voornamelijk geëxperimenteerd met de verschillende vormen van relaties, dus bewust worden van de ander. Binnen de school werd er begonnen met de vier leerlingen van klasgroep 1. Vanaf week vier is er ook gestart met de zes leerlingen van klasgroep 2. De sessies vonden één keer per week plaats en duurden in totaal 50 minuten waarvan 40 minuten effectief sessie. Met groep 2 werden er uiteindelijk maar 4 sessies doorlopen, waardoor men hier weinig evolutie kon meten. Bij deze kinderen was er al duidelijk veel gewerkt rond gedrag, dus ook rond lichamelijk contact. De kinderen hadden reeds kennis gemaakt met de bewegingspedagogiek volgens Veronica Sherborne, maar dan vanuit een andere invalshoek. Zoals reeds vermeld was de aandacht voornamelijk gericht op de relaties. Meer bepaald de relaties onderling in functie van het lichamelijk contact, waardoor men ook werkte rond het zelfbeeld en het gevoel van eigenwaarde. Tijdens de eerste sessie werd het al snel duidelijk dat de kinderen het heel moeilijk hadden met het maken van juiste contacten met andere kinderen. Ze misten het zachte, tedere in hun aanraking. Dit kan men verklaren vanuit de literatuur. Kinderen die onveilig gehecht zijn, missen het empathische vermogen. Ze kunnen in sommige situaties zelfs heel agressief of afwijzend reageren. De definitie van veilige gehechtheid is een relatief positieve, duurzame en affectieve relatie met één of meer specifieke personen, met wie het kind regelmatig contact heeft. Volgens Can den Brink,G., Van Rooijen, A.P.N., Simons, R. & Uffink, Th.J.A. (2005) is hechting een proces dat bestaat/ontstaat uit de communicatie tussen de ouders/opvoeders en het kind. Hechting is vaak gebaseerd op de verwachtingen die de ouders/opvoeders hebben naar het kind toe en de responsieve manier van reageren op het kind door ouders/opvoeders. (van der Ploeg, J.D., 2005; Van Delft, F., 2001; Feldman, R.S., 2005). Na enkele weken gewerkt te hebben met de kinderen werd het duidelijk dat ze heel vatbaar zijn voor externe factoren zoals, nieuwe stagiairs of belangrijke gebeurtenissen (carnaval, Sinterklaas, etc.). De indruk was er dat de kinderen drukker waren als er belangrijke gebeurtenissen gingen plaats vinden. Ook de invloed van medicatie was soms erg duidelijk merkbaar. Één van de kinderen was bijvoorbeeld in de eerste weken heel erg druk. Toen er gestart werd met medicatie werd het positieve effect hiervan op het kind al snel duidelijk. Binnen de sessies werd er getracht de noodzakelijke structuur in te bouwen door bijvoorbeeld telkens met een oefening op de grond te beginnen en te eindigen met steeds dezelfde oefening. Na dit concept een aantal malen te hebben uitgevoerd was er een beter lichamelijk contact merkbaar. Observatielijst in functie van lichamelijk contact Om het lichamelijk contact van de kinderen zo objectief mogelijk te kunnen meten werd er gebruik gemaakt van een observatiefiche die hiervoor speciaal werd uitgewerkt. Oorspronkelijk zou de TRF-test gebruikt worden maar deze bleek voor de doelstellingen minder bruikbaar te zijn; hij is niet echt gericht op het inschatten van lichamelijk contact tussen de kinderen. Delen van deze observatielijst zijn echter wel gebaseerd op de TRF-test. De observatielijst bestaat uit 9 items waarvoor telkens een score van 1 tot 5 mogelijk is. Hierbij staat score 3 voor neutraal gedrag. Voor elke toegekende score heeft men de kenmerken hiervoor per geobserveerde kind mee opgenomen. Door wekelijks de individuele observatiefiches in te vullen kreeg men een goed en duidelijk beeld van de kinderen. Conclusies Het is vanzelfsprekend dat tien weken een te korte periode is om tot echte grote veranderingen te komen. Er zijn lichte verbeteringen merkbaar op gebied van lichamelijk contact en zelfvertrouwen. Dit zelfvertrouwen is een onderdeel van het zelfbeeld. Het zelfbeeld bij de meeste van de kinderen zat niet goed net zoals het vertrouwen in zichzelf en in de ander. Rond het vertrouwen in zichzelf hebben we binnen de sessies zoveel mogelijk trachten te werken. Na de acht sessies merkten we dat hier verbetering in kwam en dat er stilaan overgegaan kon worden naar het creëren van vertrouwen in de ander. Als de periode langer zou geweest zijn, had men mogelijk nog veel meer evolutie kunnen meten. De veranderingen waren echter enkel observeerbaar bij groep één. Groep twee werd enkel vier weken gevolgd. Hier was dan ook weinig evolutie meetbaar maar de kinderen met een type-1 attest maakten reeds op een goede manier lichamelijk contact. Deze conclusies moeten echter nog wel genuanceerd worden doordat het gedrag soms nog fel beïnvloed kon worden door externe factoren, en dit zowel in positieve zin als in negatieve zin. Maar een positieve evolutie, tengevolge van de Sherborne sessies valt niet te ontkennen. Relaties met anderen zijn zeer belangrijk voor ontwikkeling en ontdekking van onze eigen identiteit. Hierdoor kan men stellen dat men groeit dankzij de ander. Door het spelen van eenvoudige bewegingsspelletjes met anderen kan langzaam aan het vertrouwen in de ander opgebouwd worden en kan er geëxperimenteerd worden met verschillende vormen van interactie. References Boeken Blondis, T.A. (1999). Motor disorder and attention-defficit / hyperactivity disorder. Pedriatic clinics of North America, 46(5), 899-913. Gevonden op 03/08/2007 in Science Direct. Can den Brink, G., Van Rooijen, A.P.N., Simons, R. & Uffink, Th.J.A. (2005). Leerboek intensive-care verpleegkundigen: Kinderen. Elsevier: Gezondheidszorg. De Lange, G. (1991). Hechtingsstoornissen: orthopedische behandelstrategieën. Assen: Dekker & van de Vegt. Delfos, M.F.(2000). Kinderen en gedragsproblemen: angst, agressie, depressie en ADHD. Een biopsychologisch model met richtlijnen voor diagnostiek en behandeling. Lisse: Swets & Zeitlinger. Delfos, M.F. & Visscher, N. (2001). (Pleeg)kinderen en vreemd gedrag: in 13 thema?s: Pleegangst, adoptie, loyaliteit, afstammingsonrust, gehechtheid, rouwen, seksueel misbruik, ADHD, borderline, depressie, pesten, autisme, sociale onhandigheid. Amsterdam: SWP. Grietens, H., Vanderfaeillie, J., Hellinckx, W. & Ruijssenaars, W. (2005). Handboek orthopedagogische hulpverlening: 1. Een orthopedisch perspectief op kinderen en jongeren met problemen. Leuven/Voorburg: Acco Prinzie, P.(2004). Waarom doet mijn kind zo moeilijk: moeilijk gedrag begrijpen, efficiënt straffen en belonen. Tielt: Lannoo. Sherborne, V. (2001). Developmental movement for children: mainstream, special needs and pre-school. Londen: Worth publishing Ltd. Sluijter, M. (2005). Aanraken: een levensbehoefte: Tactiele contacten in de opvang en op school. Amsterdam: Uitgeverij SWP. Temmink, A.H.& Merkelbach, L.C.H.M.(2000). Kinderen met leer- en gedragsstoornissen. Raamsdonksver: Verse hoeven. Thoomes-Vreugdenhil, A. (1999). Relationeel gestoorde jongeren: Een onderscheid in verwaarlozingproblematiek en een behandelingsvoorstel. Houten/Diegem: Bohn Stafleu Van Loghum. Timmerman, K. (2002). Kinderen met aandachts- en werkhoudingsproblemen. Leuven/Leusden: ACCO. Van der Ploeg, J.D.(2000). Gedragsproblemen: ontwikkelingen en risico?s. Rotterdam: Lemniscaat. Van der Ploeg, J.D.(2005). Behandeling van gedragsproblemen: initiatieven en inzichten. Rotterdam: Lemniscaat. Van Delft, F. (2001). Bijzonder gedrag en begeleiden. Soest: Uitgeverij H. Nelissen. Van Dun, K., & Broos, D.(1997). Hou me (niet) vast: hulpverlening en hechtingsstoornis. Leuven, Apeldoorn: Garant. Van Gilst, J.C., Kugel, J., Van der Straten, KG. (1999). Speciale bewegingsopvoeding. Baarn: Uitgeverij Intro. Van Lieshout,, T. (2002). Pedagogische adviezen voor speciale kinderen: een praktisch handboek voor professionele opvoeders, begeleiders en leerkrachten. Houtem/Diegem: Bohn Stafleu Van Loghum. Artikels Achenbach, T.A. (1991-2001). Child behavior check list. Gevonden op 04/09/2007 in aseba. Autisme journaal (2007). ODD (0ppositional defiant disorder) Syndroom. Gevonden op 12-01-2008 op het internet: http://autisme.nedbel.be/odd-rett-syndroom/ Depuydt, A., Declerck, J., Deboutte, G. (2002) 'Re-ligare' een antwoord op 'de-link- wentie'?: Verbondenheid bij de aanpak en de preventie van jeugddelinquentie. Antenne 2002 juni, 02, 42-47 Haverman, A. (2007). Workshop Hechting en VIB: landelijke studiedag AIT. Gevonden op 12-01-2008 op het internet: http://www.aitnl.org/adoptie.rtf Taeymans, R.(1982), Beschrijving van de bewegingsopvoeding met mentaal gehandicapte en emotioneel gestoorde kinderen volgens de Veronica Sherborne methode. Van de Gruiter, E.(2000). At home in your body: Developmental movement for children, bewegingspedagogiek en ?therapie volgens Veronica Sherborne. Nieuwsbrief Sherborne Ledenvereniging, VI(3),7-11 Botinck,I.(2000). Vloernieuws: deze rubriek bevat drie ?Sherborne? verhalen van mensen in het werkveld. Nieuwsbrief Sherborne Ledenvereniging, V(4),5-13 Opvoeden (2007-2008).Invloeden vanuit de culturen bij opvoeden. http://mens-en- samenleving.infonu.nl/pedagogiek/10374-invloeden-vanuit-de-cultuur-bij- opvoeden.html. Gevonden op het internet op 10-01-2008 in Pedagogiek (Mens en samenleving) Feldman, R.S. (2005). Ontwikkelingspsychologie. Benelux:Pearson Education. Van der Heyden, Z. (2006). Hechting, hoe doe je dat, en waarom. Gevonden op 10-01- 2008 op het internet: http://www.vvoc.be/hechting.htm Sherborne met ouder en kind: Verkenning en herstel van hechting en afstemming tussen ouder en kind Sherborne association UK (2004). Basic principes. Gevonden op 30/08/2007 op het internet: http://homepage.ntlworld.com/esbester/Sherborne/page2.html Vancraeynest, L. en Willaert, S. (2003). Het buitengewoon onderwijs in Vlaanderen. Gevonden op 04/07/2007 op het internet: http://www.anders-naar-de- bib.be/html/tips/buitengewoon.htm Yu, C. (28-09-1998). Snips and snails and behaviour disorers. Alberta Report / Newsmagazine. Ruppert, F. (2007). Hoe betrouwbaar is het werken met opstellingen? Uit een lezing op 16 november 2007. Gevonden op 10-01-2008 op het internet: http://www.interaktiel.nl/it_object_upload//att/c9864be6f2d936fc4b4f4a6d97a430c9_L ezing%20november%202007%20Groesbeek%20%5BCompatibiliteitsmodus%5D.pdf Vlaams ministerie van onderwijs (http://www.ond.vlaanderen.be/onderwijsaanbod/buo/default.htm Vlaamse regering (2008). Decreet basisonderwijs: Structuur van het onderwijs. Gevonden op 15-03-2008 op het internet: http://www.ond.vlaanderen.be/edulex/database/document/document.asp?docid=1225 4#135455	van Dun, Ine	2008
45	KHK_ETD	PDF	Familiale aanwezigheid bij reanimatie Bachelor - Bachelor in de intensieve zorgen en de spoedgevallenzorg Inleiding: Jaarlijks worden gemiddeld 10.000 burgers in België het slachtoffer van een plotse hartstilstand buiten het ziekenhuis. Hoewel er geen concrete cijfers in ons land beschikbaar zijn, kunnen we stellen dat familie en naaste verwant ... en hiervan frequent getuige zijn. Tot op heden beschikt het merendeel van de zorgverleners nog niet over richtlijnen omtrent de omgang met familie gedurende deze crisissituatie. Voor hun verwerking is dat nochtans essentieel. Een methode om tegemoet te komen aan de basisbehoeften van verwanten, is hen de optie te bieden tot aanwezigheid gedurende de reanimatie van hun dierbare. Met deze thesis wil ik dan ook nagaan hoe Belgische hulpverleners, werkzaam in de pré ? hospitaalzorg en op Spoedgevallen, tegenover familiale aanwezigheid bij reanimatie staan. Welke voor- en nadelen zien zij? Welke argumenten primeren om verwanten wel of niet toe te laten? Is het een thema dat leeft onder onze hulpverleners? Methode: De gegevens werden verzameld door een online enquête te plaatsen op het Hulpdienstenforum van Vlaanderen en het Professioneel Hulpdienstenforum van Antwerpen. De vragenlijst bevatte een beroepsprofiel, 14 ja / nee ? vragen en 11 meerkeuzevragen. Tweeënzeventig respondenten vulden de vragenlijst in, zevenenzestig werden geselecteerd (93%). Inclusiecriteria: hulpverleners werkzaam bij een medische hulpdienst, minstens één jaar ervaring in de pré ? hospitaalzorg of op Spoedgevallen. De respondenten moeten een duidelijk ingevuld beroepsprofiel hebben en alle vragen beantwoord hebben. Hun mening en ervaring met dit gegeven wordt met deze thesis in kaart gebracht. Resultaten: De respondenten zien vooral voordelen voor verwanten; ze zien dat al het mogelijke werd gedaan en zien de ernst van de situatie beter in. Het kan ertoe bijdragen dat hun rouwproces makkelijker verloopt. Hinder bij de taakuitvoering, plaatsgebrek, agressie tegen hulpverleners en zinloos blijven reanimeren, zijn de voornaamste argumenten om familieleden de toegang te weigeren. Pas daarna komt het traumatiserende effect op verwanten, gevolgd door negatieve reacties van familieleden. Verder verwachten de respondenten dat minder ervaren hulpverleners minder kansen krijgen om te leren reanimeren. Voorlopig zijn deze stellingen echter nog niet bevestigd door literatuur. Het merendeel van de zorgverleners wil zelf toegelaten worden bij de reanimatie van hun dierbare. Zij die niet aanwezig wensen te zijn, willen op zijn minst het aanbod krijgen. Verwanten geven regelmatig aan erbij te willen zijn. Ongeacht hun verzoek, blijft dit recht voorbehouden aan de patiënt, hoewel zijn wil in dit verhaal niet gekend is. Zorgverleners zijn wel geneigd verwanten te accepteren als de patiënt daar vragende partij voor is. Hulpverleners die vertrouwd zijn met familiale aanwezigheid, in de privé-sfeer of tijdens hun taakuitvoering, zien daarenboven geen redenen tot verlies van privacy en waardigheid. Deze subgroepen staan ook het meest positief tegenover dit thema. Tot op heden is het Belgisch medisch personeel echter nog weinig vertrouwd met dit gegeven. Conclusie: Het is nog te vroeg voor een directe invoering in ons land. Ambulanciers zijn goed vertegenwoordigd in deze enquête. De resultaten vormen bijgevolg een mooie aanvulling op eerder gevoerd Belgisch onderzoek. De onderzochte groep is echter te klein om definitief uitspraken te doen. Deze resultaten vertonen dezelfde trend als eerder gevoerd onderzoek.	Van de Sompel, Elke	2009
46	KHK_ETD	PDF	Wiegendood : Rouwbegeleiding Bachelor - Bachelor in de verpleegkunde: kinderverpleegkunde Het onderwerp van het afstudeerproject is rouwbegeleiding bij wiegendood. De keuze van het onderwerp is gemaakt aangezien er weinig informatie beschikbaar is over het thema. In dit werk worden de verpleegkundige taken bij de rouwbegeleiding ... besproken. Overlijden van een kind aan wiegendood is een complex gebeuren vanwege het plotselinge en onverklaarbare van het overlijden. Dit resulteert in vele vragen en schuldgevoelens bij de ouders. Bij de opvang van deze ouders is het belangrijk dat men aandacht geeft aan de gevoelens van de ouders. Het is niet noodzakelijk om op elke vraag een antwoord te bieden, het kan al volstaan dat men bereid is om naar de ouders te luisteren. Er moet wel duidelijk aan de ouders vermeld worden dat ze niet verantwoordelijk zijn voor het overlijden. Bij rouwbegeleiding van de ouders ligt het belang voornamelijk op de eerste opvang, deze moet adequaat gebeuren. Hier ligt een grote verantwoordelijkheid bij de verpleegkundige, aangezien een goede eerste opvang veel leed kan voorkomen bij de ouders. De belangrijkste taken van de verpleegkundige zijn: in een begrijpbare taal informeren, ondersteunen van de ouders bij de confrontatie met hun kind en de ouders nodige tijd geven met hun kind. Gedurende het hele gebeuren is het belangrijk dat je er bent voor de ouders. In het afstudeerproject worden er ook nog een aantal verpleegkundige diagnoses besproken die relevant zijn in de omgang met de ouders. Hier ligt het belang voornamelijk in het tijdig erkennen van de diagnoses en deze op een aangepaste manier aanpakken. References Boeken ? Boelen, P., Huiskes, C. & Kienhorst, I. (1999). Rouw en rouwbegeleiding. Utrecht: NIZW uitgeverij. ? Carpenito, L.J. (2002). Zakboek verpleegkundige diagnosen. Groningen/Houten: Wolters-Noordhoff. ? De Jonge, G.A., L?Hoir, M.P., Ruys, J.H. & Semmekrot, B.A. (2002). Wiegendood: Ervaringen en inzichten. Den Haag: Pasmans. ? De Pauw, G. (1996). Een kind sterft: Op weg met rouwende ouders. Leuven: Davidsfonds. ? Jochems, A.A.F. & Joosten, F.W.M.G. (2003). Coëlho: Zakwoordenboek der Geneeskunde. Doetinchem: Elsevier Gezondheidszorg. ? Keirse, M. (2003). Helpen bij verlies en verdriet: Een gids voor het gezin en de hulpverlener. Tielt: Lannoo. ? Keirse, M. (2005). Vingerafdruk van verdriet. Tielt: Lannoo. ? Kübler-Ross, E. & Kessler, D. (2006). Over rouw: De zin van de vijf stadia van rouwverwerking; Wommelgem: Veen Bosh & Keuning. ? Maes, J. (2007). Leven met gemis: Handboek over rouw, rouwbegeleiding en rouwtherapie. Wetteren: Erasmus nv. ? Van Deth, R. & Vandereycken, W. (2004). Psychiatrie: Van diagnose tot behandeling. Houtem: Bohn Stafleu Van Loghum. ? Van Gils, A., Joris, P., Van Nimmen, D., Wijnen, K., Decamps, C., Phillips, L. & Vandenberghe, C. (1994). Nooit meer ontwaken: Ervaringen omtrent wiegendood. (plaats niet meegedeeld): Komkom. Artikels ? Coombes, R. (2001). Sudden infant death syndrome: Preparation is everything. Nursing times, 97 (29), 11. ? Devlieger, H. & Zimmermann, A. (2000). Gezondheidszorg: actuele standpunten: Plotse dood van een zuigeling. Tijdschrift voor Geneeskunde, 56 (7), 465-472. ? Diaz, M. R. (1995). When a baby dies: How you can comfort and support grieving parent. American journal of nursing, 95 (11), 54-56. ? Egan, K.A. & Arnold, R.L. (2005). Rouwbegeleiding. Verpleegkundig perspectief, 21 (1), 63-76. ? Foote, J. (1997). Time to grieve. Nursing times, 93 (49), 32-33. ? Koning, C. (1997). Psychotherapie in praktijk: een shockerend verlies. Specifieke kenmerken van rouwverwerking bij wiegendood. Tijdschrift voor psychotherapie, 23 (5), 346-365. ? L?Hoir, M.P. (2003). Wiegendood, een traumatische gebeurtenis. Tijdschrift voor orthopedagogiek, kinderpsychiatrie & klinische kinderpsychologie, 28, 98-108. ? Phillips, B.M. (1996). Supporting relatives following a cot death. Postgraduate medical journal, 72 (853), 648-652. ? Venneman, M.M.T., Rentsch, C. & Bajanowski, T. (2006). Are autopsies of help to the parents of SIDS victims?: A follow-up on SIDS families. International journal of legal medicine, 120 (6), 352-354. Internet ? Kind en Gezin o Komt wiegendood vaak voor? Gevonden op 18 april 2008 op het internet: http://www.kindengezin.be /KG/Ouders/Geboorte/Veiligheid/Wiegendood/wiegendood_aantal.jsp o Hoe evolueerde wiegendood na de verschillende preventiecampagnes in Vlaanderen? Gevonden op 5 mei 2008 op het internet: http://www.kindengezin.be /KG/Themas/Veiligheid/Wiegendood/verschillende_preventiecampagnes.jsp o Hoe voorkom ik wiegendood bij mijn baby? Gevonden op 5 mei 2008 op het internet: http://www.kindengezin.be /KG/Ouders/Geboorte/Veiligheid/Wiegendood/Hoe_voorkom_ik_wiegendoo d.jsp ? Ouders van een overleden kind (OVOK) Gevonden op 24 april 2008 op het internet: www.ovok.be ? Trefpunt zelfhulp Gevonden op 2 mei 2008 op het internet:http://www.zelfhulp.be /zoek/probleem_WIEGENDOOD.html ? Vlaams agentschap zorg en gezondheid: Doodsoorzaken foeto-infantiele sterfte. Gevonden op 18 april 2008 op het internet: www.zorg-en-gezondheid.be	Verstrepen, Karen	2008
47	KHK_ETD	PDF	Ergotherapie in de bijzondere jeugdbijstand : Muziekactiviteiten tijdens de lesuren Bachelor - Bachelor in de ergotherapie Als stagiaire ergotherapeut heb ik gedurende twaalf weken mijn steentje bijgedragen binnen het onderwijsteam van de gemeenschapsinstelling "De Markt" in Mol. Gelijk met de aanvang van mijn stage is er ook een nieuwe klas opgestart, de zogen ... aamde "ergoklas". In deze klas zitten stuk voor stuk jongeren die binnen een "gewone" instellingsomgeving niet kunnen functioneren en regelmatig ernstig psychiatrisch probleemgedrag vertonen. Er werd gekozen om de werking van de klas volledig vanuit een ergotherapeutische visie te kaderen om deze jongens onderwijs en zorg op maat te kunnen bieden. Aangezien niemand van de tewerkgestelde leerkrachten over een diploma van ergotherapeut beschikt heb ik als derdejaars studente de verantwoordelijkheid mee op mij genomen om de werking van deze klas in goede banen te leiden. Hieruit is dan ook mijn onderzoeksvraag ontstaan: "Wat is het effect van het aanbieden van muziekactiviteiten aan jongens binnen de ergoklas van "de Markt"?" Muziek is sinds een 6¬tal jaren, na de aankoop van mijn eerste gitaar, een ware passie geworden voor mij. Tijdens een stage in geronto¬psychiatrie heb ik een paar muzieksessies bijgewoond en heb daar duidelijk de positieve invloed van deze therapievorm opgemerkt. Op dat moment wist ik, dat mijn eindwerk die richting uit zou gaan. De doelgroep zelf heeft mij altijd heel sterk aangesproken. Verscheidene mensen binnen mijn vriendenkring hebben tijdens hun jeugd zelf ook in instellingen verbleven. Het is dankzij de verhalen en ervaringen van deze mensen, zowel positieve als negatieve, dat ik besloten heb mijn steentje te willen bijdragen voor deze doelgroep. Muziekactiviteiten als ergotherapeutisch medium Muziek is een zeer dankbaar medium. Je kan een zeer groot en gevarieerd assortiment van activiteiten aanbieden. Op voorhand had ik een lijst uitgeschreven van sessies die ik zou kunnen doen, zodat ik ze tijdens mijn stage op maat van de wensen en noden van de jongens kon aanbieden. De voornaamste activiteiten waren het gebruik van ritme en zang, en het verwerken van muziekactiviteiten in een beloningssysteem. Daarnaast heb ik relaxatie op muziek aangeboden, muziekteksten besproken, gequizzed, muziekinstrumenten gemaakt en af en toe mochten ze zich eens laten gaan op het keyboard. Muziek stimuleert socialisatie, zelfexpressie, communicatie en de motorische vaardigheden. Het belangrijkste doel van de activiteiten was voor mij om de ontwikkeling en ontplooiing van de jongens, zowel op cognitief, fysiek en sociaal functioneren zo veel mogelijk te bevorderen. (AMTA, 2006) Een correcte basishouding aannemen Probleemjongeren, het is geen eenvoudige doelgroep om mee te werken en onze maatschappij is doorweven met vooroordelen over deze jongens. Een groot deel van mijn literatuurstudie is dan ook uitgegaan naar lezen over de doelgroep en problematieken, en naar verschillende visies over het omgaan met deze jongeren, zodat ik mij kon ontdoen van eventuele vooroordelen en een correcte basishouding kon aannemen. Vanuit de instelling wordt gewerkt volgens het model van Patterson, het ervaringsleren en contextgericht werken. Patterson, wijst alle ouders, leerkrachten en opvoeders op het belang van vijf opvoedkundige vaardigheden. De 2 sturende functies moeten ongewenst gedrag voorkomen, verminderen of beheersbaar maken en noemt men ook de neen¬functies: overzicht houden en discipline aanleren. De 3 steunende functies staan in voor het stimuleren van sociaal gewenst gedrag, ook de ja¬functies genoemd: positieve betrokkenheid van de begeleider, positieve bekrachtiging en stimuleren van probleemoplossend denken door het samen oplossen van problemen. (Deckers T., 2007) Zij bewijzen hun deugdzaamheid naar alle jongeren toe maar in het bijzonder naar diegenen die volgehouden probleemgedrag stellen. Door heel bewust in te spelen op de kwaliteiten van deze vijf pedagogische vaardigheden, kunnen heel wat moeilijkheden en conflicten worden voorkomen. Binnen een contextgerichte werking, wordt niet alleen met de jongere gewerkt maar ook op andere niveaus: het niveau van de instelling, het gezin, de omgeving van de jongere en het netwerk rond de instelling. Ervaringsleren, als methodiek, beoogt een specifieke situatie te creëren of binnen de gewone situaties een specifieke invalshoek aan te brengen, die jongeren in staat stelt concrete ervaringen op te doen op grond waarvan zij gemotiveerd en in staat gesteld worden opnieuw te leren. Daarom ligt de nadruk onder andere op het uitlokkende en activerende aspect van de activiteit; de jongere wordt uitgenodigd om deel te nemen aan een activiteit met een uitdagend maar ook dwingend karakter. Hij is genoodzaakt initiatief en verantwoordelijkheid te nemen, zich vragen te stellen, creatief naar oplossingen te zoeken en keuzes te maken. (Deckers T., 2007) Naast literatuur over het omgaan met gedragsproblemen heb ik mij verdiept in deze drie methodes. Met dit alles in het achterhoofd heb ik geprobeerd een correcte basishouding aan te nemen ten opzichte van de jongens. De ergoklasjongeren De jongens waarmee ik heb gewerkt, K.V., K.N. en B., zijn stuk voor stuk jongeren die in hun korte leven al heel wat hebben meegemaakt. K.V. was een zeer rustige jongen, die geplaatst was omwille van seksueel misbruik. Hij is daarnaast ook gediagnosticeerd met A.S.S. maar vertoont binnen de instelling geen probleemgedrag. B. en K.N. zijn twee jongens waarbij de problematiek overduidelijk is. Er was bij deze twee sprake van een mix van gedragsproblemen, emotionele problemen en een zeer laag zelfbeeld in combinatie met een ernstig minderwaardigheidsgevoel. Daarnaast was er ook sprake van een licht mentale achterstand. Ze liepen voordien onderwijs binnen een BuSO-instelling. Bij B. was er ook sprake van seksueel misbruik. Het is ook vastgesteld dat hij in zijn jongere jaren slachtoffer is geweest. K.N. en B. zijn 2 jongens die heel moeilijk zijn in omgang omdat ze geen gepast sociaal gedrag kunnen stellen. De clown uithangen op de speelplaats, onbeleefd zijn, niet kunnen verwoorden wat ze voelen (en dit uiten aan de hand van agressie) waren problemen die zich bij hun dagelijks voordeden. Naast al deze negatieve kenmerken wil ik benadrukken dat elke jongen ook heel wat positieve eigenschappen heeft die jammer genoeg vaak overschaduwt worden door al het negatieve gedrag. Evaluatie Om het effect van de muziekactiviteiten te meten heb ik na elke sessie voor mezelf een evaluatie gemaakt van de activiteit. Ook met de jongens werd vaak geëvalueerd, zowel tijdens formele als informele situaties. Overleg met mijn stagebegeleider en reacties van andere leerkrachten hebben mij ook heel wat bijgebracht. Op deze manier kreeg ik naar het einde van mijn stage toe een overzicht van mogelijke doelen van het gebruik van muziek, gecombineerd met richtlijnen die je kan gebruiken om optimaal resultaat te bekomen aan de hand van het gebruik van muziekactiviteiten binnen een therapeutisch behandelplan. Na 12 weken stage kan ik stellen dat muziekactiviteiten een heel positieve invloed hebben gehad op de jongeren binnen de ergoklas. Waar eerst sprake was van individuen, ontstond het naar het einde van mijn stage toe een hechte groep. Op vlak van samenwerking en zelfontplooiing hebben alle jongens een zekere vooruitgang geboekt. Welke muziekactiviteit precies voor welk resultaat heeft gezorgd was moeilijker te achterhalen: het was iedere dag opnieuw inschatten hoe de stemming van de jongens en de groep was. Het vraagt als ergotherapeut een heel intensieve begeleiding waarbij je overal aandacht moet voor hebben, maar het loont. Bij B. en K.N. merkte je dat ze bewuster werden van hun eigen handelen. Door hun gedrag in kaart te stellen en bij te sturen, aan de hand van gesprek en eindeloze ervaringen zijn deze jongens open gebloeid en leren ze zichzelf te ontplooien. Hindernissen? Tijdens mijn stage ben ik ook op heel wat problemen gestuit: afwezigheid van mijn stagebegeleider wegens ouderschapsverlof en een stroef verlopende communicatie binnen het onderwijsteam hebben het hele proces meermaals bemoeilijkt. Ook mentaal was deze stage niet te onderschatten. Ik heb ondervonden dat het heel belangrijk is om je bevindingen te kunnen ventileren met collega's, zodat je niet al je problemen mee naar huis neemt. Anders stapelt dit zich allemaal op, wat kan escaleren en een nefaste invloed kan hebben op het therapeutisch proces. De samenstelling van de klasgroep was vrij stabiel: ik had steeds 3 vaste jongens maar tijdens mijn laatste stageweken zijn er nog twee andere jongens bijgekomen. Hierdoor verminderde de veiligheid in de groep even. Ik heb de nieuwe jongens eerst mee geïntegreerd in de groep, vooraleer intensief verder te werken. Oorspronkelijk was het de bedoeling om mijn sessiesmet muziek ook in andere klasgroepen uit te voeren. Wegens tijdsgebrek is dit er jammer genoeg niet van gekomen. Om af te ronden... Door de complexe problematieken en de hindernissen onderweg, is het niet mogelijk om al te spreken van een echte vooruitgang en verloopt het therapeutisch proces vrij traag. Toch kan je zeggen dat de jongens sterker in hun schoenen staan, ze hebben zichzelf al iets beter leren kennen en hebben geleerd om in groep met elkaar om te gaan. Ze hebben, naast al het negatieve dat ze in hun leven al hebben meegemaakt, heel wat positieve ervaringen opgedaan in een stimulerende, muzikale, omgeving. Op deze manier zijn er toch tal van mogelijkheden gecreëerd waarmee in de toekomst kan aan de slag gegaan worden, zodat er voor deze jongeren, binnen enkele weken, maanden of misschien zelfs jaren, een nieuwe, betere weg kan ingeslagen worden. Ik hoop dat ik als student ergotherapie aan mijn collega's in Mol heb bewezen wat het nut kan zijn van ergotherapie, van het gebruik van muziek, van een aanpak op maat en vooral van de uren geduld en respect voor de jongens die je voor je krijgt. References American Music Therapy Association, Inc. (2005) Music therapy for persons in correctional and forensic settings. American Music Therapy Association, Inc. (2005) Music therapy and mental health. American Music Therapy Association, Inc. (2005) Music therapy in response to crisis and trauma. Australian Institute of Criminology; Charles K., Few J., (2001) What can occupational therapy offer the youth justice service? A review of a pilot placement of occupational therapy students at the youth justice service. Bolckmans I., (2007). Muziek als ergotherapeutisch medium bij ouderen. Celis S., (2006). Sociale vaardigheden bij jongeren met complexe problemen. Deckers, T. (2007) GBJ De Kempen: Kwaliteitshandboek De Markt: open werking. Mol. Keen AW., (2004). Using music as a therapy tool to motivate troubled adolescents. Soc Work Health Care;39(3-4):361-73 Mateman M., (2001). Hechtingsproblematiek: Effectieve hulpverlening voor hechtingsproblemen bij biologische kinderen van 0-12 jaar. Opleiding JGZ (2007). Gedragsproblemen bij kinderen en jongeren: een orthopedagogisch perspectief. Gevonden op 20 april 2009 op het internet: http://www.opleiding- jgz.be/bestanden/JGZ0607_GP.ppt Sensoa, Vlaams service- en expertisecentum voor seksuele gezondheid en hiv. (2009) Praat over seks: Basics: Seksueel misbruik bij kinderen. Gevonden op 20 april 2009 op het internet: http://www.sensoa.be/pdf/praat_over_seks/misbruik_kinderen.pdf Steensels M., (2008-2009) Cursus Psychiatrie 3 ergo: Muziek: een ergotherapeutisch materiaal. Tant A., (2007). Activiteiten met dieren in een gemeenschapsinstelling. VLOR; Koning Boudewijnstichting (2006). Leer-Kracht Veer-Kracht: een reflectieboek. Stapstenen voor het begeleiden van jongeren met gedragsproblemen. Die Keure, VZW Ondersteuning Bijzondere Jeugdzorg, (2008). Discussietekst Moeilijk Begeleidbare Jongeren. Wyndaele A., (2009) Verslag van de vergadering: Opstart van de J-klas.	De Vliegher, Annelies	2009
48	KHK_ETD	PDF	De deur op slot? : Praktijkvoorbeelden Organizational science Social structures Social changes, theory of social work Social problems and welfare, national insurance Sociology Social Sciences Economics, econometrics, economic theory, economic systems, economic policy Bachelor - Bachelor in het sociaal werk In artikel 10, 11 en 11 bis van de Belgische grondwet staat beschreven dat er geen onderscheid van standen gemaakt mag worden, dat mannen en vrouwen gelijk zijn voor de wet en dat er niet gediscrimineerd mag worden. In onze huidige samenlev ... ing kan er echter allesbehalve sprake zijn van gelijkheid. Integendeel, de ongelijkheid lijkt, sinds het welvaartsoptimisme een zware slag kreeg toegediend, in de jaren '80 alleen maar toe te nemen. Met dit seminarie willen we op zoek gaan naar structurele mogelijkheden tot verandering die het sociaal werk kan bieden aan mensen die ontevreden zijn over hun positie in de buitenbaan. Hoe wij als maatschappelijk assistent de toegankelijkheid van onze dienst kunnen bevorderen op micro-, meso-, en macroniveau. Ieder van ons zal in de eigen sector op zoek gaan naar mechanismen die achterstelling in de hand werken. Van daaruit willen we impulsen geven tot verandering op alle niveaus van de samenleving. Op het microniveau werd vooral duidelijk dat toegankelijkheid begint bij onszelf. Onze eigen houding is dan ook een belangrijk aandachtspunt. Anderzijds speelt de beleving van maatschappelijk kwetsbaren een essentiële rol. Op mesoniveau hadden we het over de invloed van de organisatie op de toegankelijkheid van die voorziening. Hieronder verstaan we de organisatiecultuur, organisatiestructuur en de samenwerkingsverbanden tussen organisaties. Op macroniveau vestigden we vooral de aandacht op hoe we het beleid kunnen beïnvloeden als maatschappelijk assistent, als maatschappelijk assistent in een organisatie en vooral hoe we dit doen met de buitenbaanlopers. We haalden ook enkele initiatieven aan die participatie kunnen bevorderen in Vlaanderen. We merkten bij het schrijven van dit seminarie dat de verschillende niveaus elkaar sterk beïnvloeden. Ze overlappen elkaar constant. Voorbeelden: Wanneer we werken aan de toegankelijkheid op microniveau heeft dit invloed op de toegankelijkheid van de dienst (mesoniveau). Wanneer we een tekort in het beleid signaleren naar de overheid heeft dit gevolgen voor het kader waarin het micro- en mesoniveau werkt. Uiteindelijk hebben we ons de vraag gesteld, hoe we als maatschappelijk assistenten de toegankelijkheid van welzijnsvoorzieningen kunnen bevorderen. Vanuit die vraagstelling zijn we gekomen tot een viertal methodieken, die ervoor kunnen zorgen dat organisaties zowel op micro, meso- als macroniveau toegankelijker worden. References GESCHREVEN BRONNEN Boeken PEETERS, M., Alledaagse ongelijkheid, Sekse- en klassenverschillen in de hulpverlening. Leuven/Apeldoorn, Garant, 1993. PUT, J., en VAN DER SANDE, I., Welzijnsrecht. Beroepsgeheim en hulpverlening. Brugge, die keure, 2005. Rapporten, cursussen, eindwerken, jaarverslagen, brochures, interne nota?s Justitiehuis Antwerpen, Draaiboek Probatie. Antwerpen 19 juni 2006 p. 19. (interne nota) MINISTERIE VAN JUSTITIE, Alternatieve straffen. Wat is probatieopschorting en wat is probatie-uitstel? Brussel, Ministerie van Justitie, Steundienst alternatieve maatregelen, z.j. (brochure) MINISTERIE VAN JUSTITIE, Jaarverslag justitiehuis Antwerpen 2005. Brussel, Ministerie van Justitie, Dienst Justitiehuizen, 2005, p. 11-12. (jaarverslag) REDANT, N., De beroepsrelatie in de verplichte begeleiding. z.p., Dienst Justitiehuizen, Opleiding & Selectie, 1999. (interne vormingsmap) VERCAMMEN, T., Vragenlijst. Opiniepeiling. Antwerpen, 2007. (niet-gepubliceerde vragenlijst) VERCAMMEN, T., Vragenlijst. Samenwerking Justitiehuis Antwerpen, dienst probatie. Antwerpen, 2007. (niet-gepubliceerde vragenlijst) VERRETH, S., Eigen keuze? Motiveren van cliënten in de beginfase van de probatiebegeleiding. Antwerpen, Karel de Grote-Hogeschool, Departement Sociaal-agogisch Werk, 2002, p 7-8. (niet gepubliceerde eindverhandeling) Tijdschriftartikels BEYENS, K., Bespreking jaarverslag dienst justitiehuizen 1999, Panopticon, jrg. 23, nr.1, 2002, p. 69-74. BEYENS, K., op. cit., p. 69 DE CLERCK, S., ?Justitie dichterbij ? in het justitiehuis? Toespraak van minister van Justitie Stefaan De Clerck tijdens een studiedag van de Koning Boudewijnstichting op 23 juni 1997?, De orde van de dag. Criminaliteit en samenleving, 1998, p. 51-60. DE VALCK, S., Naar een meer humane, toegankelijke en efficiënte justitie, ? De uitdaging van de justitiehuizen. Panopticon, jrg. 20, nr. 6, 1999, p. 586-588. De deur op slot? ?101 HOUGH, M., en ROBERTS, J., (red.), Changing Attitudes to Punischment. Public Opinion, Crime and Justice Cullompton, Willian Publishing, 2002, p. 223. HUYSE, L., en VERDOODT, A., ?Naar nieuwe vormen van intermediatie tussen burgers en justitie?, in VANDONINCK, B., VAN DAELE, L., en NAJI, A., (red.), Het recht op het rechte pad?, Antwerpen, Maklu, 1999, p. 157-206. MARTEIN, R., Alternatieve gerechtelijke maatregelen en straffen. Evaluatie na elf jaar werking van Dader in-Zicht, Slachtoffer in Beeld en Leerprojecten voor daders van Seksueel Geweld, Panopticon, jrg. 28, nr. 2, 2007 p 60-65. NIJS, K., Interview met Dirk De Bruyn. Unie Vrijzinnige Verenigingen vzw, jrg. 24, nr. 1, januari ? februari 2007, p. 34-35. SCHOUTETENS, C., Een nieuw directoraat-generaal voor de FOD Justitie. Just News, nr. 24, oktober 2006, p 7. Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum, Justitie en Media. Justitiële verkenning, jrg. 28, juli - augustus 2002, p. 4. WYSEUR, L., e.a., Justitie onder de loep: de publieke opinie ten aanzien van justitie. Rechtskundig weekblad. - Antwerpen - Vol. 68, 2004/2005, nr. 22, p. 841-851. Artikel krant JDW, Justitie breekpunt voor CD&V, 15OO extra cellen of niet in regering. Gazet Van Antwerpen, 21 en 22 april 2007, p. 10. Audiovisuele bronnen en elektronische publicaties Informatie via netwerk Federale Overheidsdienst Justitie. Internet, 14 april 2007. (http://www.ejustice.just.fgov.be/cgi/api2.pl?lg=nl&pd=1999-06-29&numac=1999009718) Gazet Van Antwerpen. Internet, 15 april 2007. (http://www.gva.be/vindzoek/archief/resultaten.asp) Vlaanderen. Internet. 9 mei 2007. (http://www.wvc.vlaanderen.be/welzijnenjustitie/beleid/protocolakkoord.htm) De deur op slot? ?102 E-mail VERCAMMEN, T. (s5043901@edu.khk.be), Vraag eindwerk: centraal intaketeam. E-mail aan KLERKX, J., (jan.klerkx@vagga.be), 17 mei 2007. Mondelinge bronnen BOSCHMANS, A., Mondelinge mededeling. Informeel gesprek, 25 april 2007. (Time-Outproject) BROUWERS, W., Mondelinge mededeling. Informeel gesprek, februari-mei 2007. GOOSEN, T., Mondelinge mededeling. Informeel gesprek, 15 mei 2007. MARIEN, M., Mondelinge mededeling. Informeel gesprek, 8 mei 2007. (Andante) NAESSENS, I., Mondelinge mededeling. Informeel gesprek, 15 mei 2007. PIRON, G., Mondelinge mededeling. Informeel gesprek, 3 mei 2007. SUJEW, K., Mondelinge mededeling. Informeel gesprek, februari-mei 2007. VAN BAVEL, D., Mondelinge mededeling. Informeel gesprek, 23 april 2007. (VAGGA Altox) VAN DUYSE, P., Mondelinge mededeling. Informeel gesprek, 14 mei 2007. De deur op slot? ?103 2.1 Boeken Dienst Justitiehuizen. Wetteksten. Editie maart 2006. Brussel, Federale overheiddienst Justitie, 2006. 2.2 Dienstorder, nota, omzendbrieven en wetteksten DIENSTORDER ter verduidelijking van de deontologische principes van de justitieassistent ? belangrijkste deontologische principes en bepaalde methodologische aspecten. (Interne dienstorder dienst justitiehuizen), z.u., 28 juli 2003, p. 64-73. NOTA ter attentie van de Interministeriële Conferentie ?Integratie in de maatschappij?, z.u., 8 februari 2006, p. 1-69. OMZENDBRIEF nr. col 3/2006 van het college van procureur-generaal bij de hoven van beroep, z.u., 1 maart 2006, p. 1-12. OMZENDBRIEF nr. col 4/2006 van het college van procureur-generaal bij de hoven van beroep, z.u., 1 maart 2006, p. 1-26. MINISTERIEEL BESLUIT tot vaststelling van de functiebeschrijvingen voor het personeel van de buitendiensten van de dienst justitiehuizen van het ministerie van justitie. z.u., 29 juni 1999, p. 44-58. MINISTERIEEL BESLUIT tot vaststelling van de basisinstructies voor de justitiehuizen. z.u., 29 juni 1999, p. 32-40. 2.3 Tijdschriftartikels HAMAEKERS,B., e.a., Blauw van jou? Deel 1: Nieuwe Omzendbrieven over intrafamiliaal geweld. z.p., Politiejournaal-politieofficier , nr. 5, mei 2006, p. 13-15. HAMAEKERS,B., e.a., Blauw van jou? Deel 2: Concrete antwoorden op intrafamiliaal geweld. z.p., Politiejournaal-politieofficier , nr. 6, juni 2006, p. 13-17. De deur op slot? ?133 2.4 Mondelinge bronnen AERTS, P., Mondelinge mededeling. Telefoongesprek, 16 mei 2007. FIEUWS, E., Mondelinge Mededeling. Informeel gesprek, 4 mei 2007. DE CEUSTER, C., Mondelinge Mededeling. Informeel gesprek, 7 mei 2007. DE CEUSTER, C., DE VRIENDT, V., Uitleg over de werking van de politie en het parket. Overleg, 7 mei 2007. DUYTSCHAEVER, M., Mondelinge Mededeling. Informeel gesprek, 24 april 2007. DUYTSCHAEVER, M., Mondelinge Mededeling. Informeel gesprek, 16 mei 2007. FRANCK, P., Mondelinge Mededeling. Informeel gesprek, 21 mei 2007. FRANCK, P., Subgroep hulpverlening intrafamiliaal geweld Mechelen. Overleg, 21 mei 2007. FIEUWS, E., Mondelinge Mededeling. Informeel gesprek, 4 mei 2007. JACOBS, B., Mondelinge Mededeling. Overleg, 21 mei 2007. JACOBS, E., Mondelinge Mededeling. Informeel gesprek, 13 april 2007. VAN HOOGENBEMT, D., Overleg tussen het justitiehuis en het Team IFG van het CAW Het welzijnshuis. Overleg, 9 maart 2007. 2.5 Mails FRANCK, P., (pascale.franck@pandora.be), Teksten. E-mail aan VONK, E., (evivonk@hotmail.com), 22 mei 2007. MERTENS, P., (pieter.mertens@mechelen.be), RE: eindwerk stagiaire justitiehuis Mechelen. E- mail aan VONK, E., (evivonk@edu.khk.be), 22 mei 2007. VANDEPLAS,E., (ellen.vandenplas@steunpunt.be), thesis. E-mail aan VONK, E., (evivonk@edu.khk.be), 8 maart 2007. De deur op slot? ?134 2.6 Anderen Aanvraag uitbreiding project in het kader van het Globaal Plan. Omgaan met agressie groep/ individueel. Sociale vaardigheden. Mechelen, z.u., 2007. (interne nota) Evaluatierapport Stad Mechelen ? vormingsproject. Mechelen, z.u., 2007. (interne nota) FRANCK, P., Verslag subgroep hulpverlening IFG Mechelen. Mechelen, z.u., 31 januari 2006. (vergaderverslag) MEEUS, A., e.a. Visietekst intrafamiliaal geweld. Hulpverlening provincie Antwerpen. Antwerpen, Provincie Antwerpen, februari 2006. (visietekst) Team Intrafamiliaal Geweld IFG. Willebroek, CAW Het Welzijnshuis, 2007. (brochure) VONK, E., Vragenlijst. Samenwerking met externe diensten binnen de stad Mechelen. Mechelen, Justitiehuis Mechelen, 2007. (niet-gepubliceerde vragenlijst) DUYRSCHAEVER, M., Voorstelling leerprojecten arrondissement Mechelen 3 oktober 2006. Mechelen, Justitiehuis Mechelen, 2006. De deur op slot? ?135 De deur op slot? Een warm onthaal Jeugdhuis De Bogaard, Geel Door Jef Wellens De deur op slot? ?136 SAMENVATTING Het deel dat valt onder het warm onthaal is in principe een plan of enkele hupstukken om de werking mogelijk uit te breiden of te zorgen dat mensen zich er welkom voelen. Na veel contacten met andere jeugdhuizen en enkele andere organisaties ben ik enkele theoretische kaders op het spoor gekomen die er specifiek voor een jeugdhuis kunnen zorgen dat deze toegankelijker en vooral aantrekkelijker wordt voor mensen die nog niet in het jeugdhuis komen. Het was de bedoeling om dit specifiek te doen voor personen tussen 14 en 16 jaar oud, maar is uiteindelijk meer doorgetrokken naar de ganse doelgroep van het jeugdhuis namelijk de personen van 14 tot 25 jaar oud. Dit omdat er niet zoveel verschil is tussen deze groepen, buiten dan enkele punten waar er meer rekening mee gehouden moet worden. Deze hindernissen voor de personen onder de 16 jaar zijn dan ook in een apart hoofdstukje aangegeven. Omdat dit iets is dat belangrijk is als je eenmaal aan het werk gaat. Daarna gaat het direct over tot de eigenlijke kwestie van het ganse eindwerk, namelijk de ledenwerving. Deze ledenwerving heeft enorm veel deelaspecten. En het eerste van deze aspecten dat aangehaald wordt is de lidkaart. Daarna gaat het een beetje ruimer met de succesfactoren, dit zijn punten waar ten aller tijde belang moet aan gehecht worden wanneer je aan ledenwerving doet. Deze informatie komt van Formaat, de federatie van jeugdhuizen. Daarna gaan we kijken wie de doelgroep is, wie we dus specifiek willen gaan bereiken. En dit wordt dan weer opgevolgd door een korte inhoud van een vormingscursus die ik gevolgd heb namelijk JH zkt m/v met talent georganiseerd door Formaat. Hierna komt het belangrijkste deel, één van de oplossingen die ik gevonden heb in mijn zoektocht en ook één die ik aan het installeren ben. Dit is namelijk het onthaalbeleid. Een idee van jeugdhuis Lodejo uit Lochristi, maar dan meer aangepast aan de theoriën die er rond staan. En hier gaat het ten eerste over een eigen motivatie om naar een jeugdhuis te komen, gevolgd door het belang van communinicatie. Deze twee worden dan gecombineerd in het motiveren van mensen om naar het jeugdhuis te komen. Met enkele manieren die in jeugdhuizen gebruikt worden om deze mensen naar het jeugdhuis te krijgen of gewoonweg om ze uit te nodigen. De oprichting van de werkgroep is hierin heel belangrijk. Dit zijn de mensen die ik bijeengebracht heb om dit alles te gaan doen. En hebben ook een grote inbreng gehad in alles wat hier staat. Zij hebben ideeën goed- en afgekeurd. En zorgen ervoor dat hier enige continuïteit in De laatste twee hoofdstukken zijn de Interne cultuur en het Imago. Deze twee hoofdstukken worden zeer kort aangehaald omdat ze ook een zeer belangrijke rol spelen in het zoeken en vinden van leden. Dit zijn dus zaken waar nog steeds volop aan gewerkt wordt. Maar die zeker even belangrijk zijn om een hoofdstuk te krijgen. Deze twee hoofdstukken zijn beschrijvende hoofdstukken van de interne cultuur en het imago van het jeugdhuis en hoe ze er aan willen werken. De deur op slot? ?137 INHOUDSOPGAVE INLEIDING..................................................................................................................... 139 1 DE DOELSTELLINGEN DIE VERWEZENLIJKT MOETEN WORDEN...... 140 1.1 ALGEMENE DOELSTELLINGEN ................................................................................. 140 1.2 SPECIFIEKE DOELSTELLINGEN ................................................................................. 140 2 HINDERNISSEN WAAR WE MEE TE MAKEN GAAN KRIJGEN. .................141 2.1 HINDERNISSEN VOOR PERSONEN ONDER DE ZESTIEN JAAR. ....................................141 3 LEDENWERVING................................................................................................. 142 3.1 VOORSTELLING ......................................................................................................... 142 3.2 HET BELANG VAN EEN LIDKAART............................................................................. 142 3.3 SUCCESFACTOREN VOOR DE LEDENWERVING .......................................................... 142 3.4 DE LEDENWERVING OP ZICH.................................................................................... 144 3.5 DOELGROEPANALYSE ............................................................................................... 145 3.6 JH ZKT M/V MET TALENT......................................................................................... 145 4 HET ONTHAALBELEID ALS MOGELIJKE OPLOSSING .............................. 147 4.1 MASLOW IN EEN JEUGDHUISCONTEXT ..................................................................... 147 4.2 INFORMATIEOVERDRACHT ....................................................................................... 149 4.3 MENSEN MOTIVEREN............................................................................................... 150 4.4 MENSEN NAAR HET JEUGDHUIS LOKKEN ..................................................................151 4.5 MEGA-EVENT.............................................................................................................151 4.6 EEN WERKGROEP...................................................................................................... 152 4.7 SCHOLENTOUR/SCHOOLBEZOEK ............................................................................. 152 4.8 SAMENWERKING ANDERE LOKALE JEUGDBEWEGINGEN........................................... 153 4.9 BROCHURES / FLYERS / BRIEVEN ........................................................................... 153 5 INTERNE CULTUUR........................................................................................... 154 6 IMAGO .................................................................................................................... 155 De deur op slot? ?138 7 TOT SLOT .............................................................................................................. 156 De deur op slot? ?139 INLEIDING De seminarietekst handelde over het drempelverlagend werken. En kreeg de titel mee: ?de deur op slot?. Wel op mijn stageplaats in jeugdhuis de Bogaard in Geel heb ik dus als het ware gewerkt aan een sleutel om deze deur te openen. Ik had de opdracht gekregen om een gans project op te starten in verband met ledenwerving. Dit omdat het aantal nieuwe leden op de moment redelijk klein was. En hier moest een antwoord op gevonden worden. Daarom ging ik gewapend met mijn kennis van de voorbije twee jaren sociaal werk op zoek naar een goed plan om deze nieuwe leden te bereiken. Dit paste uiteraard in perfect in het thema van mijn eindwerk. Aangezien dat wij een praktische uitwerking moesten maken van ons seminari. En om eerlijk te zijn is me dit niet altijd even goed gelukt. Het theoretische deel van het seminari was uiteraard theorie, en nu is mijn conclusie dat de theorie absoluut niet hetzelfde is als de praktijk. De praktijk is veel moeilijker. Je kan immers honderden boeken lezen over het opbouwen van een gesprek, maar geen enkel gesprek zal lopen als het in de boeken geschreven staat. Zo gaat het net hetzelfde in de praktijk. De seminaritekst heeft me wel geholpen om een begin te zoeken. Het heeft me handig op weg gezet, maar al snel ben ik mijn eigen weg ingeslagen. Alle modellen en methodieken laat ik achterwege en ga nog een keer voor mezelf op onderzoek. Dit heb ik niet alleen moeten doen. Ik heb uiteraard ook de hulp gehad van buitenaf en nuttige tips om zoiets aan te pakken. Namelijk van mijn stagebegeleiders Joeri Lemaire en Lieve van Herck, alsook van Sepp van der Veke van Samenlevingsopbouw. Maar ook van Stijn Lemaire (permanent verantwoordelijke van jeugdhuis Lodejo in Lochristi), Steven Martens en Nicolas Vanlerberghe (begeleiders vormingsweekend: JH zkt M/V met talent), en alle andere jeugdhuizen met wie ik contact heb opgenomen. Omschrijving van de opdracht. De verwachtingen van dit project is een nieuwe generatie van leden. Dit is uitermate belangrijk voor de continuïteit van het jeugdhuis. Leden zijn dus deze waar het jeugdhuis op draait en zal niet kunnen draaien als er geen leden meer zijn. Het is dus de bedoeling dat er elk jaar nieuwe leden bijkomen bij het jeugdhuis. De taak bestaat uit een gans draaiboek voor ledenwerving, dat toepasbaar is voor alle doelgroepen. In het geval van het jeugdhuis zijn dit de jongeren tussen de 14 en de 25 jaar. Daar bovenop komt er een specifieke uitwerking voor 14 tot 16-jarigen. Dit omdat we een antwoord moeten en willen vinden waarom deze doelgroep nog niet bereikt wordt door de huidige werking van het jeugdhuis en hoe we ze beter kunnen bereiken. De deur op slot? ?140 1 DE DOELSTELLINGEN DIE VERWEZENLIJKT MOETEN WORDEN 1.1 Algemene doelstellingen Een eerste doelstelling is het aanwerven van nieuwe leden. Nieuwe jongeren moeten toegang kunnen verwerven tot de instuifruimte en in de ganse jeugdhuiswerking. Concreet is het doel dat er duidelijk een toename is van het aantal leden. Maar ook is het belangrijk om te gaan kijken naar actieve leden. Deze moeten we ook zien te vinden. Het volgende doel is dat de personen op een duidelijke manier vertrouwd geraken met de werking van het jeugdhuis. Ze moeten goed geïnformeerd worden over de ganse werking van het jeugdhuis. Daarbij staat dat ze kennismaken met de jeugdhuis methodiek, de mogelijkheden die ze hebben binnenin en rond het jeugdhuis, de raad van bestuur en het personeel en zeker met de missie en visie van het jeugdhuis. 1.2 Specifieke doelstellingen Met het project ledenwerving willen we dus nieuwe leden zoeken en aanspreken om naar jeugdhuis de Bogaard te komen, dit is direct de eerste stap voor de ledenwerving. Mensen zoeken en aanspreken om naar het jeugdhuis te komen. Dit is dan ook een heel belangrijke stap. Dit omdat de activiteiten van het jeugdhuis vrijblijvend zijn, maar toch zullen we net tijdens deze activiteiten een band moeten proberen te scheppen tussen de bezoekers en het jeugdhuis. Een tweede is dat de werking van het jeugdhuis bekend gemaakt word. Nieuwe leden of mogelijke leden moeten weten wat het jeugdhuis is. Het is daarom nodig dat ze de werking kennen of leren kennen. Dit is te bereiken door middel van een goede informatieoverdracht. Als er uiteindelijk nieuwe leden zijn is het nodig dat zij zich integreren bij de huidige leden. Het is dus de bedoeling dat de nieuwe leden zich dan goed voelen bij de andere leden en hun contacten uitbreiden. Dit kunnen we doen aan de hand van specifieke activiteiten. Maar hier zijn ook andere dingen van groot belang. Zo is het onthaal van de mensen heel erg belangrijk. Toch moet er steeds stilgestaan worden bij de eenmaligheid van de activiteiten. Een activiteit op zich is een eenmalig gebeuren, en nodigt bezoekers niet direct uit om naar het jeugdhuis te komen. Daarom is er een onthaalbeleid. De deur op slot? ?141 2 HINDERNISSEN WAAR WE MEE TE MAKEN GAAN KRIJGEN 2.1 Hindernissen voor personen onder de zestien jaar Een grote hindernis is het non-alcoholgehalte voor personen onder de 16 jaar. Omdat veel mensen van het jeugdhuis toch wel enig belang hechten aan hun pintje is het praktisch zeer moeilijk om ervoor te zorgen dat er geen alcohol geschonken wordt aan -16 jarigen. Dit is echter wel iets waar we veel rekening mee moeten houden. Hier zijn enkele oplossingen mogelijk. Deze zijn: geen alcohol voor niemand, +16 en -16 echt onderscheiden en ze apart houden en een alternatieve activiteit voor de + 16 jarigen. Dit probleem komt echter uitsluitend voor bij activiteiten waar zowel -16 als + 16 jarigen in de instuif zijn. Toch wordt het gebruik van alcohol als belangrijk gevonden door de huidige jeugdhuisbezoekers. Het hoort dus bij het jeugdhuis. En jongeren krijgen in andere zaken en op fuiven ook zeker alcoholische dranken. Dit schept uiteraard enige dualiteit. Hier moet dus een onderscheid gemaakt worden in een spanningsveld tussen ouders, jongeren, huidige leden en de andere vrijetijdsbestedingen. Daarom lijkt het voor een jeugdhuis geschikter om op een verantwoordelijke manier om te gaan met dit alcoholgebruik. Dit door het niet te verbieden maar wel door het gecontroleerd te laten verlopen. Zo kan het jeugdhuis naar buiten komen als een plaats waar jongeren op een verantwoorde manier kunnen uitgaan in het weekend. Een andere zaak waar we rekening mee moeten houden is het interessegebied van de personen. Verschillende leeftijden hebben ook verschillende interesses. Deze interesses kunnen misschien haaks liggen met de interesses van huidige leden. Een andere hindernis kunnen mogelijk de ouders van de nieuwe leden zijn. Deze moeten ook een positief beeld hebben van het jeugdhuis en haar werking. Dit laat hen toe om hun kinderen in hun vrije tijd aan de werking van het jeugdhuis toe te vertrouwen. Daarom is het een goed gegeven dat het jeugdhuis zich zeker bekend maakt bij de Geelse inwoners. Dit is een vorm van imagopolitiek. Dit kan gebeuren door regelmatig op een positieve manier in de media te verschijnen. Door mee te werken aan acties ten voordele van een goed doel en dergelijke. De deur op slot? ?142 3 LEDENWERVING 3.1 voorstelling Ledenwerving is een hele klus. Er moet hier enorm veel aandacht aan besteed worden door de organisatie in kwestie. Daarom is dit dus ook het geval voor een jeugdhuis. Deze dient zich ook volop in te zetten voor ledenwerving Uit de bundel over ledenwerving van Formaat haal ik een hele boel informatie. Hiermee schep ik een theoretische onderbouw voor het uitwerken van een gans onthaalbeleid en mogelijk een onderbouw voor activiteiten die het ledenaantal kunnen omhoogtrekken. Ik maak ook nog gebruik van andere bronnen om een theoretisch draagvlak te creëren. 3.2 Het belang van een lidkaart Een lidkaart is als het ware een materiele binding met het jeugdhuis. Hoewel een lidkaart misschien vanzelfsprekend lijkt is dit niet altijd zo. Een lidkaart kan voor een jongere een grote betekenis hebben, een betekenis om ergens bij te horen. Als daar dan nog eens voordelen aan vasthangen is een lidkaart zelfs nog aantrekkelijk ook, zo krijg je korting op activiteiten van het jeugdhuis, je krijgt een krantje, je kan in de stuurgroep stappen,... In enkele jeugdhuizen krijg je ook een verjaardagsgeschenk. Een lidkaart kan tevens ook een drempel zijn om toe te treden in een jeugdhuis. De lidkaarten kosten ? 5. Misschien is het mogelijk om de lidkaarten aan nieuwe leden gratis te geven. Dan hebben ze direct een band met het jeugdhuis en moeten ze al een financiële drempel niet meer overwinnen. Er moet duidelijk gemaakt worden wat er allemaal met een lidkaart bereikt kan worden. Bijvoorbeeld een gratis halve liter op je verjaardag, korting op activiteiten, een verzekering, en uiteraard een gevoel om ergens bij te horen. Dit moet heel duidelijk zijn en moet de mogelijke nieuwkomers stimuleren om er een aan te schaffen. 3.3 Succesfactoren voor de ledenwerving Het eerste waar ik bij stil sta is de eigen werking van het jeugdhuis. De werking op zich kan mensen aantrekken en mensen afstoten. Het is belangrijk om dus heel bewust met de eigen werking om te gaan. En als je naar buiten komt met een voorstelling van je werking is het dan MEERS, j., Kruu Ciaal: themakatern, Ledenwerving, september 2005, VFJ De deur op slot? ?143 ook belangrijk dat deze voor de jongeren zo positief mogelijk overkomt. Dus je werking en de vertegenwoordiging van je werking moet iets aantrekkelijk zijn voor jongeren. En je moet trachten goed te doen voor een zo groot mogelijke doelgroep. Ontspannende activiteiten zijn volgens het voormalige VFJ ook succesfactoren. Hiermee bedoelen ze dat het jeugdhuis veel aandacht moet schenken aan haar activiteiten. Deze moeten aanspreken bij jongeren en mogen niet te zwaar zijn. Er moet dus genoeg ruimte zijn voor ontspanning, enkele voorbeelden die hier aangehaald worden zijn onder andere: een karaoke, stadsspel,.. Doch het ook zeer belangrijk is om te zien dat er voor deze activiteiten ook drempels bestaan. Niet iedereen voelt zich namelijk geroepen om zomaar aan activiteiten mee te doen. Daarom moet je ook extra veel rekening houden met de drempels van de activiteiten zelf, ook al zijn ze ontspannend. In jeugdhuis de Bogaard zijn er uiteraard ook vele ontspannende activiteiten, zoals de gewone instuif, het gezellig pintjes drinken, optredens, spelen, ... Het voormalige VFJ stelt ook dat ?jongeren? belangrijker zijn dan ?leden?. Hiermee bedoelen ze dat je niet enkel op de eigen leden moet inspelen bij activiteiten maar dat je ook andere jongeren gaat proberen te bereiken. Hier speelt communicatie een belangrijke rol. In deze communicatie staat het medium van communicatieoverdracht centraal. Daarmee wil ik zeggen dat er een zo groot en zo breed mogelijk medium moet gebruikt worden om jongeren aan te spreken. Dit gaat van contacten met andere jeugdverenigingen, contacten op scholen en met gemeentelijke diensten tot het voldoende verspreiden van affiches voor activiteiten. Je moet je werking dus niet steeds binnenin je jeugdhuis bekendmaken maar je moet ook naar de buitenwereld kenbaar maken wie je bent en wat je doet. Dit met deze ruime communicatiekanalen. Doch denk ik zelf dat er steeds ook rekening dient gehouden te worden met de huidige eigen leden. Deze zijn namelijk ook zeer belangrijk voor het jeugdhuis en mogen in principe niet lijden onder de extra aandacht naar jongeren. Er dient ook veel aandacht besteed te worden aan de nieuwe vrijwilliger. Deze vrijwilliger is van groot belang in de ledenwerving. Hij is degene die mee gaat werken aan de ledenwerving en het is daarom ook heel belangrijk dat er speciaal aandacht aan hem besteed wordt. Hier moet het jeugdhuis op inspelen. Voor de nieuwe vrijwilliger is het aanbod van zijn vrijetijdsbesteding heel erg groot. Daarom is het belangrijk dat je als jeugdhuis heel duidelijk maakt waar je voor staat. Je moet immers de concurrentie tegen andere organisaties die zich in de vrije tijd situeren kunnen aangaan. Dit doe je door duidelijk een standpunt in te nemen. Je kiest voor een uitdagende en concrete werking, met je eigen specifieke activiteiten. Deze moeten inspelen op de noden van de jongeren. Je moet hen dus de meerwaarde meegeven en ook de visie die je volgt. De nieuwe vrijwilliger wil dus een organisatie die past in zijn individuele waarden. Daarnaast moet er ook een beloning zijn voor de vrijwilliger, de belangrijkste beloning die de vrijwilliger eist is plezier. Daarnaast zijn inspraak, variatie, een vlotte organisatie en het opdoen van ervaring belangrijk. De gedragenheid is uiteraard een heel belangrijk iets. Jongeren, leden en voornamelijk de vrijwilligers willen vooral een gedragenheid. Daarmee bedoel ik dat als er een activiteit gebeurt of als iemand iets organiseert dat dit gedragen wordt door iedereen. Ideeën moeten dus van de jeugd De deur op slot? ?144 en leden zelf komen. Ze willen enkel meedoen aan dingen die ze zelf kiezen en waar ze zelf achterstaan. Dit is voornamelijk het gevoel voor de vrijwilliger. 3.4 De ledenwerving op zich. Het eerste belangrijke dat je moet doen is een doelstelling opmaken. Dan heb je iets om naar toe te werken. Deze doelstelling dient zo specifiek mogelijk te zijn. Hier moet je in duidelijk maken wat je gaat doen, in dit geval is dat ledenwerving. Maar dit kan uiteraard veel concreter. Je moet dus ook zeggen wie je specifiek wil bereiken (bvb 14-16 jarigen), en je mag er uiteraard zelfs een aantal op plakken. Deze doelstellingen staan in het begin van deze tekst reeds vermeld, daarom verwijs ik daar dan nu naar. Bij de doelstelling hoort ook een doelgroep. Dit is een belangrijk gegeven omdat je je methodieken en activiteiten aan hen moet aanpassen. Daarom is een zo uitgebreid mogelijke doelgroepomschrijving zeker bruikbaar. Daarbij is de volgende vraag cruciaal: ?Wie zijn de jongeren die ik wil bereiken?? Deze zoektocht naar de doelgroep wordt verderop in een volgend hoofdstuk uitgebreid toegelicht. Als de doelstelling geformuleerd is het mogelijk tijd om iemand aan te stellen die de ledenwerving allemaal coördineert. Ik verkies hier een werkgroep voor. Zo is er een heel team dat de ledenwerving coördineert maar word deze ook meer gedragen door de leden van het jeugdhuis. Deze werkgroep zal dan instaan voor de ledenwerving, zij zijn degene die de activiteiten in elkaar steken. Ook zorgen ze mee voor de uitvoering en stimuleren ze andere leden om ook aan ledenwerving te doen. De hulp van ieder lid is namelijk welkom. Mogelijk dient er voor deze werkgroep ook een doelgroep opgesteld te worden Een volgende stap is het op zoek gaan naar verschillende communicatieorganen. Deze kunnen zeer divers zijn, het gaat zoals eerder al gezegd van contacten met scholen en andere jeugdverenigingen tot het effectief spreiden van affiches. Andere mogelijkheden zijn artikels schrijven voor in een lokaal krantje of gebruik maken van andere massamedia zoals televisie of het internet (lokale fora en dergelijke). Als deze communicatiematerialen gevonden zijn kan je letterlijk over gaan tot de actie. Dit kan je doen door de verspreiding van informatie over deze kanalen. Let er wel op dat de informatie de jongeren moet aanspreken en uitnodigen om naar een activiteit van het jeugdhuis te komen. Dit kan op allerlei verschillende manieren gebeuren, bij de methodieken staan er enkele voorbeelden die gebruikt kunnen worden om de mensen aan te spreken. Maar eerst moet er al een activiteit op poten gezet worden om mensen ergens heen te lokken, deze activiteiten worden ook in een apart hoofdstuk specifiek uitgewerkt. Dan kunnen er nog extra lokkers zijn zoals een gratis vat of een ?happy hour? of zoals reeds gedaan werd, een ?tap je eigen pint?. Er moet hier heel bewust stilgestaan worden bij de doelgroep. Waarbij je de vraag stelt wie je wil bereiken, en hoe kan je dit dan het beste doen? De deur op slot? ?145 In een vorig deel van de tekst werd er kort het belang van een lidkaart uitgelegd. Deze lidkaart kan een stimulans zijn om mensen naar het jeugdhuis te laten komen. Bij activiteiten voor personen onder de 16 jaar kan het verkrijgen van een gratis lidkaart een mogelijke stimulans zijn om naar een bepaalde activiteit te komen. Om deze activiteit nog aantrekkelijker te maken kan deze het beste gratis zijn. Dit allemaal omdat een prijs soms wel een grote drempel kan zijn. Iedereen is te vinden voor gratis, het neemt direct de financiële drempel weg. Deze financiële drempel is één van de vijf B's van toegankelijkheid. 3.5 Doelgroepanalyse Eerder staat reeds vermeld dat het bekijken van je doelgroep zeer belangrijk is. Daarom maak ik hier een analyse van de mogelijke doelgroep. Deze bestaat uit personen van 14 tot 16 jaar oud. Hierover is er een heel onderzoek gedaan door de Vrije Universiteit Brussel. Mijn doelgroepanalyse vertrekt vanuit dit werk. Omdat het jeugdhuis en zijn werking zich richt op de vrijetijdsbesteding voor de jeugd lijkt het me belangrijk om zo te gaan kijken waar de jeugd zich dezer tijden met bezighouden. Over het algemeen is een jeugdhuis niet echt populair bij de jeugd. Maar liefst 61% komt nooit in een jeugdhuis. Dit is wel voor een groep jongeren die tussen de 14 en 18 jaar oud zijn. Daar kan je de opmerking bij maken dat er rekening met gehouden moet worden dat vele jeugdhuizen zich enkel richten voor de jeugd vanaf 16 jaar. En er zitten ook geen personen tussen die ouder zijn dan 18. Dat maakt dat deze studie daarom voor de jeugdhuizen niet helemaal van toepassing zijn. Ze kan echter wel een goede richtlijn vormen voor de ledenwerving van personen van 14 tot 18 jaar. Maar niet direct voor meerderjarigen. Dit voor het jeugdhuisbezoek bij jongeren. Doch wat iedereen of toch bijna iedereen interesseert is muziek. Ongeveer 65% is dagelijks met muziek bezig en er is maar 0,6% dat nooit met muziek bezig is. Hier kan je uit afleiden dat voor de jeugd muziek heel erg belangrijk is. Dit wordt bevestigd doordat 95% van alle jongeren tussen de 14 en 18 jaar graag met muziek bezig is. Voor het jeugdhuis betekent dit dat hier zeker op ingespeeld kan worden. Maar dan blijft er nog een grote vraag en dat is de muziekgenres. 3.6 JH zkt m/v met talent In het kader van dit project ben ik op vorming geweest. Deze had de titel: JH zkt m/v met talent. Hier gaan ze ervan uit dat er medewerkers moeten gezocht worden. Het is dus niet gewoon de zoektocht naar leden, maar naar vrijwilligers. Deze zoektocht is niet zomaar een naar de leden die zich willen inzetten voor het jeugdhuis, maar over mensen die nog geen lid zijn. In principe zijn dit twee vliegen in een klap. Ten eerste zoek je nieuwe leden, en ten tweede zoek je ook nieuwe vrijwilligers. De vorming ging er dus ook van uit dat de vrijwilliger net de leden zijn die komen en blijven komen. Deze leden en zeker vrijwilligers zijn zeer belangrijk voor het voortbestaan van de De deur op slot? ?146 jeugdhuizen. De jeugdhuizen draaien op de vrijwilligers. Het jeugdhuis gaat uit van het principe door en voor jongeren, en daarom is het dus cruciaal dat er jongeren in het jeugdhuis komen. Dan is het ook nog nodig om hen te motiveren en zich laten engageren in het jeugdhuis. Dit engagement kan heel erg divers zijn. Dit kan gaan van een keertje te tappen, het behoren van een werkgroep tot zelfs het deel uitmaken van de raad van bestuur. Een eerste punt is wanneer er aan werving gedaan moet worden. Het antwoord is hier zeer duidelijk en ook eenvoudig: ALTIJD. De gedachte hierachter is dat dit steeds een aandachtspunt moet zijn binnen de werking van het jeugdhuis. Toch moet ik hier de opmerking maken dat dit niet altijd is. Zo is er ook één voorwaarde wanneer je net niet aan ledenwerving moet doen. En dat is wanneer het jeugdhuis echt slecht draait. Dan zijn er ook andere zaken waar je vooreerst komaf met moet maken. In andere jeugdhuizen is er hier dan ook een vast punt over in de raad van bestuur en het dagelijks bestuur en heeft dit de naam onthaalbeleid (Lodejo in Lochristi). Ook hier in het jeugdhuis kan er mogelijk een onthaalbeleid opgestart worden. Dit is de eerste stap om mensen aan te spreken en te betrekken in het jeugdhuis. Er wordt namelijk van uit gegaan dat als mensen zich direct thuis voelen en geaccepteerd worden door de leden dat er direct een heel hoge drempel weggenomen wordt. Dit gebeurt al in andere jeugdhuizen doorheen het Vlaamse landschap, soms onder een andere naam, maar steeds met concrete acties en schunnige plannen. Dit onthaalbeleid moet nog tot in de puntjes uitgekiend worden, en daar komen we later nog op terug. Het tweede punt is dat de mensen duidelijk weten waar het over gaat. In geval van een jeugdhuis is dit dat de ganse werking duidelijk wordt. Dit begint met een goede omschrijving van de werking, de mogelijkheden, de voordelen en zeker de dingen die een persoon kan motiveren. Communicatie is het sleutelwoord, zowel de manier waarop is belangrijk als ook de inhoud. Deze twee punten kunnen we verder uitwerken en zo plaatsen in een onthaalbeleid. De deur op slot? ?147 4 HET ONTHAALBELEID ALS MOGELIJKE OPLOSSING Vanuit de vorming van Formaat, namelijk ?JH zkt M/V met talent? ben ik een onthaalbeleid op het spoor gekomen. De eerste aanraking dat ik er mee gehad heb komt van jeugdhuis Lodejo in Lochristi. In dit jeugdhuis hebben ze een echt specifiek onthaalbeleid. Ook in andere jeugdhuizen is er een zekere vorm van een onthaalbeleid. Echter wordt er in Lodejo er een naam op geplakt en daardoor krijgt het onthaal van potentiële nieuwe leden een vaste waarde. Ook in jeugdhuis de Bogaard is er een onthaalbeleid mogelijk. Er is er in zekere zin al een. Maar dit wordt niet expliciet gemaakt. Iedereen doet hier aan mee, maar het staat nog nergens geschreven. Eens dit op papier staat en aan de leden bekend wordt gemaakt kan dit echt effectief werken. Daarom moet heel het onthaalbeleid concreet uitgeschreven worden. Dit uitschrijven zal een richtlijn vormen die de leden kunnen gebruiken om mensen aan te spreken. Mogelijk kan het onthaalbeleid een vast puntje worden op enkele vergaderingen. Ik denk dan aan werkgroep Tappers, Stuurgroep, Toekomst en misschien ook het werkoverleg. Maar eerst moet er concreet gesteld worden wat dit onthaalbeleid inhoudt. Het onthaalbeleid is dus een soort methodiek om mensen aan te spreken en aan te sporen om naar het jeugdhuis te komen of te blijven komen. Een sleutelbegrip in dit beleid is motivatie. Als je mensen kan motiveren dan heb je kansen om ze te houden. Maar dit schept weer de vraag: ?hoe kunnen we mensen motiveren om naar het jeugdhuis te komen?? Daarbij kunnen we gaan kijken wat mensen kan motiveren om naar het jeugdhuis te komen. En hoe kunnen we deze factoren gebruiken in een soort onthaalbeleid. 4.1 Maslow in een jeugdhuiscontext Voor de motivatie kan de behoeftetheorie van Maslov aangesproken worden. Daarbij worden de behoeften opgedeeld in fysiologische behoeften, de behoefte aan veiligheid, de behoefte aan sociaal contact, de behoefte aan erkenning en uiteindelijk aan het topje van de piramide de behoefte aan zelfontplooiing. De functies die het jeugdhuis kan hebben zijn ook redelijk vaak te plaatsen op deze piramide. Kwartee 4: JH zkt M/V Met Talent De deur op slot? ?148 De theorie is als volgt. Aan de basis van de piramide staan over het algemeen de basisbehoeften. Dit is eten, drinken en vooral overleven (ter nagedachtenis van de evolutietheorie van Darwin staat ook de behoefte van het voortplanten hier bij de basis opgenomen). Aan deze basis moet voldaan worden alvorens je echt naar de volgende delen van de piramide kan gaan. En hoe hoger je op de piramide bent des te groter is de meerwaarde voor een persoon. GESCHREVEN BRONNEN Boeken BARNHARD, M.C., e.a, Evaluatie ambulante hulpverlening in de zorg voor mensen met een verstandelijke handicap: deel 1 samenvatting. Utrecht, NZi, 1998. BARNHARD, M.C., e.a, Evaluatie ambulante hulpverlening in de zorg voor mensen met een verstandelijke handicap: deel 2 inventarisatie en onderzoek van het hulpaanbod. Utrecht, NZI, 1998. BARNHARD, M.C., e.a, Evaluatie ambulante hulpverlening in de zorg voor mensen met een verstandelijk handicap: deel 3 ervaringen van cliënten met ambulante hulp. Utrecht. NZi, 1998. VAN HOVE, V., Naar recht op eigenheid in een bedding van verbondenheid. Ideeën voor begeleiders van mensen met beperkingen. Sint-Amandsberg. HAESAERT, L., Over de drempel. Toegankelijke communicatie voor doelgroepen met een handicap. Brugge, Vanden Broele, 2006. N, N., Een zoektocht naar gelijkwaardigheid. Ervaringen en methoden. Feniks, Avelgem, 1998. MONDELINGE BRONNEN DE RIDDER, T., Mondelinge Mededeling. Informeel gesprek, 21 maart 2007. DE RIDDER, T., Mondelinge Mededeling. Informeel gesprek, 5 april 2007. DE RIDDER, T., Mondelinge Mededeling. Informeel gesprek, 8 mei 2007. De deur op slot? ?179	Vonk, Evi Vercammen, Tinne Brodala, Marijke Wellens, Jef Sterckx, Nele Leenaerts, An	2007
49	KHK_ETD	PDF	Het gedrag van de grote mensapen Bachelor - Bachelor in agro- en biotechnologie Prijs Bayer Animal Health Wanneer mensen het woord apen horen, denken ze meteen aan lieve, schattige dieren die naar hen lachen als ze de dieren in dierentuinen zien. Apen worden meer als alle andere dieren vermenselijkt en gezichtsuitdrukkingen worden daardoor verk ... eerd opgevat. Ook het andere gedrag wordt door de meeste mensen niet begrepen. Het is daarom nuttig dat dit verder uitgewerkt wordt. Er leven ongeveer 400 verschillende soorten apen op de wereld. Omdat een eindwerk over het gedrag van apen veel te uitgebreid zou worden, is er hier gekozen voor het gedrag van de grote mensapen. Het is de bedoeling om verzorgers van mensapen en bezoekers van dierentuinen meer informatie te verschaffen. Ook is het in dit eindwerk mogelijk om de verschillende mensapen met elkaar te vergelijken. De orang-oetan, gorilla, chimpansee en bonobo zijn de 4 groepen van grote mensapen die momenteel op aarde leven. Ik ben op zoek gegaan naar literatuur over het gedrag van deze dieren om die dan te vergelijken met het gedrag van de grote mensapen in gevangenschap in België. Ik heb hiervoor een bezoek gebracht aan de zoo van Antwerpen, Planckendael, de Olmense Zoo en het Nederlandse Apenheul. Er moet natuurlijk opgemerkt worden dat het interpreteren van gedrag een subjectief iets blijft. Tijdens nog lopende of met nieuwe onderzoeken kunnen er steeds nieuwe gedragspatronen en gezichtsuitdrukkingen gevonden worden, die dan een heel andere betekenis aan gekend gedrag kunnen geven. Daarom is het belangrijk dat deze informatie steeds opgevolgd en aangepast wordt. References Adang, O. (s.a.). Sociaal gedrag bij chimpansees Gevonden op 15/01/2008 op internet: http://chimpansee.homestead.com/groepstherapie.html Apenheul (2008) Gevonden op 10/02/2008 op internet: http://www.apenheul.nl/ Bloom, S. (1999). Apen: Een hommage. Groningen: Textcase Bright, M. (2001). Gorilla?s: de grootste apen. Baarn: Uitgeverij Bosch & Keuning Calvin, W. (2006). Bonobo: Pan paniscus Gevonden op 28/12/2007 op internet: http://williamcalvin.com/teaching/bonobo.htm Chimpansees: Pan. (s.a.) Gevonden op 01/04/2008 op internet: http://www.bertsgeschiedenissite.nl/geschiedenis%20aarde/chimpansee.htm Compost, A. (2007). Orang-oetan Gevonden op 20/11/2007 op internet: http://www.wnf.nl/nl/bibliotheek/index.cfm?act=dierenbieb.detail&dierid=393&zoekstring= orang-oetan&tab=3&startrow=1 Constable, T. (2001). Chimpansees: sociale woudbewoners. Baarn: Uitgeverij Bosch & Keuning De gorilla: Gorilla gorilla (2008) Gevonden op 10/04/2008 op internet: http://www.de-natuur.be/pages/gorilla.html De Waal, F. (1997). Bonobo?s: De vergeten mensaap. Utrecht/Antwerpen: KOSMOS-z&k Uitgevers Derksen, M. (2007). De mens is de mens een aap: Empathie en moraal bij apen en mensen Gevonden op 28/12/2007 op internet: http://www.academischeboekengids.nl/abg/do.php?a=show_visitor_artikel&id=593 Diergaarde Blijdorp (s.a.). Borneo orang utan Gevonden op 20/03/2008 op internet: http://www.natuurinformatie.nl/ndb.blijdorp/natuurdatabase.nl/i000103.html Diergaarde Blijdorp Rotterdam (2007) Ontsnapping gorilla Bokito Gevonden op 12/09/2007 op internet: http://www.rotterdamzoo.nl/p3.php?DocID=3512 Discovery Communications, LLC (2008). Wat is een primaat Gevonden op 03/03/2008 op het internet: http://www.animalplanet.nl/primaten/wat_is_een_primaat/index.shtml Discovery Communications, LLC (2008). Sociaal leven Gevonden op 03/03/2008 op het internet: http://www.animalplanet.nl/primaten/sociaal_leven/waar_leven_ze/index.shtml Dunbar, R., & Barrett, L. (2001). Apen: onze verwanten. Baarn: Uitgeverij Bosch & Keuning Evolutie van de mens (s.a.). Gevonden op 26/02/2008 op internet: http://wetenschappen.gemeenschapsonderwijs.net/dag%20wiswet/biologie/B3%20Afstamm ing%20van%20de%20mens.pdf Fossey, D. (1984). Gorilla?s in de mist. Utrecht/Antwerpen: Uitgeverij L.J. Veen B.V. Frattini, S. (2006). Chimpansees: Speels en slim. Leidschendam: Biblion Uitgeverij Freeman, D. (1979). Aapjes kijken. Baarn: Market Books B.v. Godwin, S. (1998). Gorilla?s. Lisse: Rebo Productions Great Ape Trust of Iowa (2007). Insights trough collaborations with apes Gevonden op 06/01/2008 op internet: http://greatapetrust.org/index.php Habari Travel (2005). De berggorilla: Voortplanting Gevonden op 23/12/2007 op internet: http://www.habaritravel.nl/?id=231&PHPSESSID=ea517b8f67cff4e50baae4ac180a1fc0 IFAW (2007). Toekomst in vrijheid voor bedreigde gibbons Gevonden op 15/02/2008 op internet: http://www.ifaw.org/ifaw/general/default.aspx?oid=225017 Jango-Cohen, J. (2005). Gorilla?s. Etten-Leur: Ars Scribendi bv Jupiterimages France (2008). Gevonden op 10/04/2008 op internet: http://images.jupiterimages.com/common/detail/57/30/23463057.jpg Kendell, P. (2004). Orang-oetans: Dieren in het wild. Harmelen: Corona Kendell, P. (2005). Gorilla?s. Etten-Leur: Ars Scribendi bv Meike (s.a.). Orang utan: De bosmens Gevonden op 15/01/2008 op internet: http://orangutan.flevoland.to/begin.html Mimiek van de chimpansee (s.a.) Gevonden op 13/10/2007 op internet: http://www.ethologie.nl/voorbeelden/chimp.htm Naturalis (s.a.). Houding van de gorilla Gevonden op 06/03/2008 op internet op: http://www.natuurinformatie.nl/nnm.dossiers/natuurdatabase.nl/i002840.html Naturalis (s.a.). Slingeraars Gevonden op 06/03/2008 op internet op: http://www.natuurinformatie.nl/nnm.dossiers/natuurdatabase.nl/i001889.html Nederlandse vereniging van dierentuinen (2007). Bonobo?s Gevonden op 03/02/2008 op internet: http://www.nvdzoos.nl/educatie/frameset_educatie.html?page=bonobo Nederlandse vereniging van dierentuinen (2007). Chimpansees Gevonden op 03/02/08 op internet: http://www.nvdzoos.nl/educatie/frameset_educatie.html?page=chimpansee Nederlandse verenging van dierentuinen (2007). Orang oetan Gevonden op 03/02/2008 op internet: http://www.nvdzoos.nl/educatie/frameset_educatie.html?page=orangoetan Neylander, G. (s.a.). Liefde op het eerste gezicht en nog veel meer Gevonden op 20/03/2008 op internet: http://www.borstvoeding.nl/pdffiles/love.pdf Olmense zoo (2007) Gevonden op 24/09/2007 op internet: http://www.olmensezoo.be/nl/Frameset/Welkom.htm Op zoek naar Eden (s.a.). Bonobo Gevonden op 12/10/2007 op internet: http://www.sesha.net/edEN/bonobo.asp Op zoek naar Eden (s.a.). Chimpansee Gevonden op 12/10/2007 op internet: http://www.sesha.net/edEN/chimpansee.asp Op zoek naar Eden (s.a.). Gorilla Gevonden op 12/10/2007 op internet: http://www.sesha.net/edEN/gorilla.asp Op zoek naar Eden (s.a.). Orang-oetan Gevonden op 12/10/2007 op internet: http://www.sesha.net/edEN/orang-oetan.asp Orangutan: Pongo pygmaeus (2003) Gevonden op 07/04/2008 op internet: http://spot.colorado.edu/~humphrey/fact%20sheets/orangutan/orangutan.htm Paradisio (s.a.). Wetenschappelijk schrift: Madidi en Nosy Komba, de eilanden van de primaten. Brugelette: s.n. Petersen, J., (s.a.). Gibbons Gevonden op 16/02/2008 op internet: http://www.brookfieldzoo.org/pgpages/pagegen.260.aspx Planckendael (2007) Gevonden op 24/09/2007 op internet: http://www.planckendael.be/ Platt, R. (2002). Apen en andere harige primaten. Antwerpen: Standaard Uitgeverij Pongo Foundation (2006). Orang-oetans Gevonden op 30/03/2008 op internet: http://www.orangutan.nl/orangutan_behaviour_dutch.htm Ponginae - Pongini - Orang Oetans (Pongo). (2004) Gevonden op 26/11/2007 op internet: http://www.bertsgeschiedenissite.nl/geschiedenis%20aarde/orang_oetan.htm Redmond, I. (2002). Gorilla?s: De fascinerende wereld van gorilla?s en andere apen. Antwerpen: Standaard Uitgeverij nv Rijksen, H., & Rijksen, A. (1988). Orang-oetans: De laatste bosmensen? Brussel: Natuur & Techniek Stichting Bos (2007). Orang oetans Gevonden op 02/12/2007 op internet: http://www.stichtingbos.nl/index.php?option=com_content&task=view&id=13&Itemid=29 Stonehouse, B. (2001). Apen en mensapen. Den Haag: Biblion Uitgeverij Taylor, B. (2004). Apen en Mensapen. Haarlem: Uitgeverij J.H. Gottmer The gorilla foundation (2000). Basic gorilla life Gevonden op 15/01/2008 op internet: http://www.koko.org/about/basic.html Unep (s.a.). CITES Gevonden op 04/10/2008 op internet: http://www.cites.org/ Vaandrager, F., & Roebers, G. (2007). Infoblad WWF: Mensapen. Zeist: Wereld Natuur Fonds Van Veen, P. (2007). Help mijn baas is een aap: Een biologische kijk op sociaal gedrag in organisaties. Amsterdam: Uitgeverij Business Contact Van Veen, P. met stichting Apenheul. (2007). Dierbare Collega?s: Apenstreken op de werkvloer. Amsterdam: Uitgeverij Business Contact Veerman, E. (2006). De sprong van de bonobo: Apenspieren zijn superieur aan de onze Gevonden op 26/03/2008 op internet: http://noorderlicht.vpro.nl/artikelen/28750735/ Woodward, J. (2002). Chimpansees. Harmelen: Ars Scribendi bv WorldExplorer (2006). Orde van de halfapen Gevonden op 27/12/2007 op het internet: http://www.worldexplorer.be/halfapen.htm WorldExplorer (2006). Orde van de primaten Gevonden op 27/12/2007 op het internet: http://www.worldexplorer.be/primaten.htm Zodiac Animals (s.a.). Fokprogramma EEP Gevonden op 04/01/2008 op internet: http://www.zodiacanimals.nl/pages/content.aspx?type=content&id=5 Zoo Antwerpen (2007) Gevonden op 24/09/2007 op internet: http://www.zooantwerpen.be	Bries, Gitte	2008
50	KHK_ETD	PDF	Geboortebeperking bij de hond Ecology Biomedical sciences Animal ecology Bachelor - Gegradueerde in Landbouw en Biotechnologie Geboortebeperking bij de hond omvat de mogelijkheden bij de teef en de reu. De oestrische cyclus bij de teef bestaat uit 4 fasen, namelijk de pro-oestrus, de oestrus, de metoestrus en de anoestrus. Tijdens deze fasen treden er bij de teef h ... ormonale veranderingen op die van belang zijn. De eenvoudigste manier om een geboortebeperking te realiseren is de teef en de reu gescheiden te houden. Andere mogelijkheden zijn een chirurgische of een medicamenteuze geboortebeperking. De belangrijkste manieren om een chirurgische geboortebeperking te verkrijgen bij de teef zijn ovariëctomie of ovariohysterectomie. Aan deze chirurgische ingrepen zijn een aantal voor- en nadelen verbonden. Postoperatief kunnen er ook een aantal complicaties optreden. Complicaties kunnen ook ontstaan na een niet correct uitgevoerde sterilisatie. Naast een ovariëctomie/ovariohysterectomie kunnen ook andere chirurgische methoden worden toegepast. Salpingemphraxis is hier een voorbeeld van. Bij de medicamenteuze geboortebeperking worden meestal hormoonpreparaten gebruikt. Hierbij kan men progestagenen, androgenen en GnRH-agonisten of ?antagonisten toedienen aan de teef. Naast deze hormoonpreparaten zijn er nog andere manieren om een medicamenteuze geboortebeperking bij de teef te realiseren. Op deze methoden wordt er nog veel onderzoek verricht. Bij de immunologische methoden onderscheidt men immunisatie met FSH en LH, met GnRH en met porciene zona pellucida. Daarnaast wordt er onderzoek gedaan met uteriene, vaginale en subcutane implantaten. Een intra-ovariële injectie kan ook zorgen voor infertiliteit bij de teef. Als laatste kan men ook gebruik maken van straling. Als de teef dan toch ongewenst drachtig is, kan een abortus worden overwogen. Abortusinductie kan op een chirurgische of een medicamenteuze manier gebeuren. Bij de chirurgische wijze wordt er een ovariohysterectomie uitgevoerd. De medicamenteuze therapie zal meestal hormonaal zijn, maar er kunnen ook niet-hormonale preparaten worden toegediend. Indien een abortus wordt uitgevoerd tijdens een ver gevorderde dracht is het belangrijk ook stil te staan bij het ethisch aspect. De spermatogenese bij de reu is geen cyclisch proces zoals er bij de teef een oestrische cyclus is. Als de spermatogenese op gang komt, wordt de reu vruchtbaar. De belangrijkste manier om aan geboortebeperking te doen bij de reu is de chirurgische manier door middel van een castratie. De wetenschappelijke benaming hiervan is orchidectomie. Ook hieraan zijn een aantal voor- en nadelen verbonden. Een andere manier om een reu infertiel te maken is vasectomie. Als men het heeft over chemische castratie van de reu, bedoelt men de medicamenteuze geboortebeperking. Dit is echter geen betrouwbare methode. Naast deze literatuurstudie is er een onderzoek in de praktijk uitgevoerd. Dit werd uitgevoerd aan de hand van enquêtes. De resultaten van deze enquêtes werden verwerkt en besproken. Op basis van de resultaten werd duidelijk welke informatie er aan de klant verstrekt moet worden. Het belang van duidelijke informatie naar de klant toe, mag niet worden onderschat. De juiste informatie moet op een verstaanbare wijze aan de klant worden meegegeven. References Bassert, J.M., McCurnin, D.M. (2002). Clinical textbook for veterinary technicians (fifth edition). St.-Louis, United States of America: Elsevier Science. Beerendonk, E., Goegebeur, D., Vermander, N., Vervloet, K. (2004). Casus verloskunde. Onuitgegeven nota?s bij opleiding tot dierenarts, Universiteit Gent, Faculteit diergeneeskunde. Belgisch Centrum voor Farmacotherapeutische Informatie. (2005). Gecommentarieerd geneesmiddelenrepertorium voor diergeneeskundig gebruik. Gent: Snoeck-Ducaju. Buytaert, K., Cuvelier, G., Tausic, B. (2004). Casus verloskunde. Onuitgegeven nota?s bij opleiding tot dierenarts, Universiteit Gent, Faculteit diergeneeskunde. Coomans, A., Vandecan, C. (2005). Mondelinge mededeling: Chirurgische geboortebeperking bij de reu: Castratie: Inleiding. De Bosschere, H. (s.a.). Cysteuze endometrium hyperplasie ? pyometra complex bij de teef. Onuitgegeven cursus bij het Postuniversitair Onderwijs diergeneeskunde Kleine Huisdieren, Universiteit Gent. De Groote, K., Leën, B., ?t Hooft, E., Van den Bogaert, M. (2004). Case bespreking verloskunde. Onuitgegeven nota?s bij opleiding tot dierenarts, Universiteit Gent, Faculteit diergeneeskunde. De Kruif. (1990). Voortplantingsstoornissen bij kat: Ongewenste dekking bij de hond en de kat. Onuitgegeven cursus bij het Postuniversitair Onderwijs diergeneeskunde Kleine Huisdieren, Antwerpen. De Roeck, I. (2001-2002). Oestruspreventie bij de teef. Onuitgegeven scriptie tot behalen van het diploma van dierenarts, Universiteit Gent, Faculteit diergeneeskunde. Dierenartsonline. (s.a.). Dektijdstipbepaling. Gevonden op 20-11-2005 op het internet: http://www.dierenartsonline.nl/adviesbrieven/dektijdstipbepaling/body_dektijdstipbe paling.html. Dierenkliniek Causus. (2003). De dekking en de problemen rond een dekking. Gevonden op 13-11-2005 op het internet: http://www.causus.be/vrij.cfm?Id=65. Dierenkliniek De Beemd. (s.a.) Loopsheid bij de hond. Gevonden op 20-11-2005 op het internet: http://www.beemd.nl/meest%20vragen%20hond%20loopsheid.htm. Dierenkliniek De Paltrok. (s.a.). Castratie van de reu. Gevonden op 15-02-2006 op het internet: http://www.paltrok.nl/veelgesteldevragen/honden/castratiereu/index.html. Dierenkliniek Hof. ( s.a.). Castratie bij de reu. Gevonden op 15-02-2006 op het internet: http://www.dierenkliniekhof.nl/cr.html. Dupon, A., Vandecan, C. (2006). Mondelinge mededeling: Chirurgische geboortebeperking bij de reu: Castratie: Tijdstip. Everaert, D., Mondt, E., Van den Driessche, B. (2004). Casus verloskunde. Onuitgegeven nota?s bij opleiding tot dierenarts, Universiteit Gent, Faculteit diergeneeskunde. Geudens, R. (2003-2004). Voor- en nadelen van ovario(hyster)ectomie bij de teef. Onuitgegeven scriptie tot behalen van het diploma van dierenarts, Universiteit Gent, Faculteit diergeneeskunde. Huisdierenkliniek Hornstra. (2004). Loopsheid bij de hond. Gevonden op 20-11- 2005 op het internet: http://www.hondenplaza.nl/page/info_hond_loopsheid.php. Huybrechts, E., Kelchtermans, K., Van Vynckt, D. (2004). Case-report verloskunde. Onuitgegeven nota?s bij opleiding tot dierenarts, Universiteit Gent, Faculteit diergeneeskunde. Janssens, F. (1999-2000). Mammatumoren bij de teef: Overlevingskansen en de rol van BCL2. Onuitgegeven scriptie tot behalen van het diploma van dierenarts, Universiteit Gent, Faculteit diergeneeskunde. Jochems, A.A.F., Joosten, F.W.M.G. (2003). Zakwoordenboek der geneeskunde (27ste druk). Doetinchem: Elsevier gezondheidszorg. Petit, S. (2003). Geneesmiddelen catalogus voor dierenartsen: En producten voor diergezondheid gecommercialiseerd in België (1e uitgave). Paris, France: s.n. Plumb, D.C. (2001). Veterinary Drug Handbook (4th ed.). Ames, Iowa, United States of America: Iowa State Press. Pyometra. Gevonden op 13-11-2005 op het internet: http://omalmalamutes.com/omal/images/OVHPyometrac.jpg. Rens, S.L.J. (1997-1998). Subfertiliteit bij de teef. Onuitgegeven scriptie tot behalen van het diploma van dierenarts, Universiteit Gent, Faculteit diergeneeskunde. Roelandts, D., Vanhoutte, H. (1989-1990). Therapeutisch formularium. Brussel: I.C.S. Schaefers-Okkens, A.C., Kooistra, H.S. (s.a.). De oestrische cyclus bij de teef; Pseudo-graviditeit bij de teef; Ongewenste dracht bij de teef en de poes; Ovariëctomie/ovario-hysterectomie. Voortplantingsproblematiek van de Teef en de Poes: Het niet-gravide dier, 43, (1), p. 2-28. Tielemans, S. (2005-2006). Farmacologie: Hormonen. Onuitgegeven cursus van het derde jaar Landbouw en biotechnologie optie Dierenartsassistent, Katholieke Hogeschool Kempen, Departement Industrieel ingenieur en Biotechniek Geel. Tielemans, S. (2005-2006). Pathologie: Specifieke parasitologie: Hond. Onuitgegeven cursus van het derde jaar Landbouw en biotechnologie optie Dierenartsassistent, Katholieke Hogeschool Kempen, Departement Industrieel ingenieur en Biotechniek Geel. Tielemans, S. (2005-2006). Pathologie: Endocrinologie: Acromegalie. Onuitgegeven cursus van het derde jaar Landbouw en biotechnologie optie Dierenartsassistent, Katholieke Hogeschool Kempen, Departement Industrieel ingenieur en Biotechniek Geel. Tracy, D.L. (2002). Small animal surgical nursing (third edition). St.-Louis, United States of America: Elsevier Science. Vandecan, C. (2005). EHBO voor honden en katten. Onuitgegevens nota?s bij een cursus, Vormingscentrum voor Zelfstandigen, Hasselt. Vandecan, C. (2006). Mondelinge mededeling: Chirurgische geboortebeperking bij de reu: Castratie: Voordelen: prostaathyperplasie. Vandecan, C., Van Tichelen, I. (2006). Mondelinge mededeling: Chirurgische geboortebeperking bij de teef: Voordelen: Cysteuze endometrium hyperplasie complex: mucometra. Van den Broeck, W. (1999-2000). De cyclus bij de teef. Onuitgegeven nota?s bij opleiding tot vakdierenarts kleine huisdieren, Universiteit Gent, Faculteit diergeneeskunde. Van Soom, A. (2000). De cyclus bij de hond. Onuitgegeven cursus bij het Postuniversitair Onderwijs Vakdierenarts Gezelschapsdieren, Universiteit Gent, Faculteit diergeneeskunde. Van Tichelen, I. (2004-2005). Assistentie: Pre-operatieve en postoperatieve assistentie. Onuitgegeven cursus van het tweede jaar Landbouw en biotechnologie optie Dierenartsassistent, Katholieke Hogeschool Kempen, Departement Industrieel ingenieur en Biotechniek Geel. Van Tichelen, I. (2006). Mondelinge mededeling: Chirurgische geboortebeperking bij de teef: Post-operatieve complicaties: Intra-abdominale bloeding: mesovarium. Verbruggen, A. (2004-2005). Sterilisatie van de teef. Onuitgegeven scriptie tot behalen van het diploma van vakdierenarts kleine huisdieren, Universiteit Gent, Faculteit diergeneeskunde. Verelst, A. (2004-2005). Kleine Huisdieren: De voortplanting bij de hond en de kat. Onuitgegeven cursus van het tweede jaar Landbouw en biotechnologie optie Dierenartsassistent, Katholieke Hogeschool Kempen, Departement Industrieel ingenieur en Biotechniek Geel. Verstegen, J., Onclin, K., Van den Broeck, W., Saunders, J., Hesta, M., Rijsselaere, T. (2001-2002). Verloskunde en voortplanting bij de hond en de kat. Onuitgegeven cursus bij het Post Universitair Onderwijs Diergeneeskunde Kleine Huisdieren, Merelbeke. Verstegen, J., Onclin, K. (2002). Abortion induction in the bitch (and cat). Onuitgegeven cursus bij het Postuniversitair Onderwijs diergeneeskunde Kleine Huisdieren, Universiteit Luik, Departement Voortplanting Kleine Huisdieren. Vroege, N. (2002-2003). Abortusinductie bij de teef. Onuitgegeven scriptie tot behalen van het diploma van dierenarts, Universiteit Gent, Faculteit diergeneeskunde. Wagenaar, R.S.C. (s.a.). Geboortebeperking bij de reu. Gevonden op 15-02-2006 op het internet: http://www.dierenartsabc.nl/geboortenbeperking_reu.htm?http://www.dierenartsabc. nl/geboortenbeperking_reu_frame.htm. Whitacre, M.D. (1994). Strategies in managing reprocductive disorders. Onuitgegeven cursus bij het Postuniversitair Onderwijs. United States of America: University of North Carolina USA.	Vleeschouwers, Mara	2006
51	KHK_ETD	PDF	Sterilisatie en castratie bij de hond : Een aanrader? Bachelor - Gegradueerde in Landbouw en Biotechnologie Kort en bondig heb ik de anatomie van het geslachtsapparaat beschreven om bepaalde hoofdstukken in mijn werk, zoals bijvoorbeeld de voortplantingscyclus, beter te begrijpen. De voortplantingscyclus van de teef doorloopt vier stadia, die el ... k gepaard gaan met een andere activiteit in het voortplantingsstelsel en haar seksuele gedrag. Deze stadia zijn anoestrus, pro-oestrus, oestrus en metoestrus. Bij de reu wordt vanaf de puberteit continue sperma geproduceerd in de teelballen. Hierdoor is de reu, vanaf deze periode, op elk moment klaar om te paren. Indien er medische of gedragsproblemen zijn kunnen deze in bepaalde gevallen verholpen worden door te steriliseren of te castreren. Over de leeftijd van opereren, zijn er verschillende opinies. Zo'n operatie uitvoeren, houdt een bepaald risico in namelijk er kunnen bloedingen optreden tijdens of na een operatie. Het voordeel van deze ingrepen is dat men bepaalde aandoeningen kan voorkomen of 'het risico op' verlagen. Naast deze voordelen zijn er ook nadelen verbonden aan een sterilisatie of castratie. Voorbeelden hiervan zijn overgewicht, urine incontinentie, verandering van de vacht, enz. Men kan als alternatief de hond hormonaal behandelen. Deze behandeling is eveneens niet zonder gevaar en kan slechts tijdelijk gegeven worden. References Blom, I., (2005). Anatomie. Niet-gepubliceerde cursus Dr. Foggle, B., Van Der Molen, R. (2003). Medisch handboek honden: Het complete naslagwerk. Baarn: Tirion. Grandjean, D., (2003). Encyclopedie van de hond. Parijs: Aniwa Publishing Hill?s Pet Nutrition, (2005). Compendium. Intervet, (2005). Incurine. Mckay, J.E., (2002). Toepoels: Hondendokter. Bloemendaal: Becht. Onbekende schrijver. Canine reproductie. Niet-gepubliceerde cursus, Gent Royal Canin, (2005). Compendium. Van Tichelen, I., (2005). Assistentie. Niet-gepubliceerde cursus Verelst, A., (2005). Hond en kat. Niet-gepubliceerde cursus Welch Fossum, T., (2002). Small animal surgery. Missouri: Mosby Belgisch centrum voor farmacotherapeutische informatica Gevonden op 11 oktober 2005 op het internet: http://www.bcfi-vet.be Dierenkliniek abc Gevonden op 9 maart 2006 op het internet: www.dierenartsabc.nl Dierenkliniek Anubis Gevonden op 22 november 2005 op het internet: www.anubis-vet.com Dierenkliniek De Toren Gevonden op 13 oktober 2005 op het internet: www.dierenkliniek-de-toren.nl Dierenkliniek Paltrok Gevonden op 1 december 2005 op het internet: www.paltrok.nl De vrolijke viervoeter - kynologische termen Gevonden op 15 oktober 2005 op het internet: http://www.devrolijkeviervoeters.org/kynotermen.htm Organisatie Old averest Gevonden op 22 februari 2006 op het internet: www.oldaverest.nl Whg dierenartsen BV Zeist Gevonden op 22 november 2005 op het internet: www.Whgdierenartsen.nl Verklarende woordenlijst Abdomen: buik. Aggregatie: samenvoeging, samenklontering. Atrofie: teruggang in de voedingstoestand van organen, waardoor deze verkleinen of verschrompelen. Caudaal: structuren of zones gelegen naar de staart toe. Follikel: blaasje. De rijping van de eicel vindt in de eierstok plaats binnen een follikel. Follikelcellen: een laagje epitheelcellen die om de eicel heen liggen. Hyperglycaemie: abnormale verhoging van de bloedsuikerspiegel, een te veel aan glucose in het bloed; i.t.t. hypoglycaemie. Hyperthyroïdie: abnormale hoge productie van schildklierhormonen. Lateraal: terzijde, zijdelings gelegen; i.t.t. mediaal Ligatuur: afbinding, onderbinding, bijvoorbeeld van bloedvaten. Mesometrium: buikvliesplooi die gedeeltelijk de inwendige vrouwelijke geslachtsorganen bekleed. Neoplasie: gezwel(vorming), autonome groei van cellen of weefsels tot goed- of kwaadaardige gezwellen. Obesitasrecidief: opnieuw te dik zijn, terug overgewicht hebben. Plasma: is de bloedvloeistof waarin allerlei stoffen zijn opgelost (geelachtige vloeistof). Plasma bestaat voor 90% uit water. Daarnaast zijn er voedsel- bestanddelen, hormonen en opgeloste gassen. Het is bloed zonder bloedcellen. Sfincter: sluitspier Struviet: is een bij de hond veelvoorkomend urinesteentje (blaasgruis, blaasstenen) bestaande uit magnesium-ammonium-fosfaat, dat gevormd wordt bij een hoge pH (basische urine). Het kan worden opgelost met een speciaal voer. Het dieet is bedoeld om blaasgruis (struviet) op te lossen en te voorkomen dat zich blaasstenen gaan vormen door samenklontering van gruis en ontstekingsmateriaal. Het geven van een aangepaste voeding zorgt ervoor dat de urine voldoende verdund en dat de zuurtegraad van de urine zodanig verandert, dat het neerslaan van struvietkristallen wordt voorkomen. Synergisme: samenwerking Tuba: het trechtervormige begin van de eileider. Urethra: kanaal, waardoor de urine uit de blaas naar buiten wordt gevoerd, m.a.w. de urinebuis. Bij vrouwelijke dieren mondt de urethra binnen de vulvalippen uit in de vagina. Bij mannelijke dieren wordt de urethra in de prostaat samengevoegd met de zaadleiders. De urethra heeft zijn uitmonding in de penis. Ventraal: tot de buik of de buikzijde behorend. Verbloeden: het doodbloeden of leeg bloeden. Vulva: uitwendige geslachtsdelen bij een vrouwelijk dier.	Delestinne, Linde	2006
52	KHK_ETD	PDF	Stress bij personen met ASS : Yoga als stressreducerend middel Bachelor - Bachelor in de ergotherapie Beeld je even in; " Je bent verdwaald in het hartje van Peking, China. Een van de drukste plaatsen op de aardbol. Je hebt niets bij de hand, geen gsm, geen wegenkaart niets. Er zijn duizenden mensen rondom jou, allemaal mensen die jij niet ... kent, ze spreken chinees dus jij verstaat hen niet en zij verstaan jou niet. Je staat in het midden van de straat te draaien, je weet niet waar je heen moet, wat je moet doen, je kan niet meer nuchter nadenken, je raakt helemaal in paniek. Met alle mogelijkheden die je hebt probeer je jezelf duidelijk te maken, en anderen jou te doen begrijpen. Je probeert om hulp te vragen maar de meesten willen je niet begrijpen of doen er geen moeite voor .. Alles is tevergeefs. Sommigen kijken je vreemd aan, anderen roddelen over jou en anderen lopen je straal voorbij, alsof je niet bestaat. Er heerst een hels lawaai van de auto's, de trams, de menigte,... waardoor je je niet kan concentreren, je kan niet rustig rationeel nadenken. Je voelt het angstzweet uitbreken, je bent angstig omdat je niets in de omgeving kent, er is niemand die je kan helpen. Stress, iets waar ieder van ons mee geconfronteerd wordt. Dit is iets waar personen met autisme wekelijks soms zelfs dagelijks mee geconfronteerd worden. Het probleem ligt voornamelijk bij het omgaan met deze stress. Vaak weten ze niet hoe ze deze frustraties, spanningen kwijt kunnen en hoe ze deze kunnen verminderen. Doorheen de jaren zijn er verschillende methodes ontwikkeld om stress te verminderen. Yoga is op dit moment "de methode". Hebben oefeningen gebaseerd op yoga een stressreducerend effect bij normaal begaafde volwassenen met autisme? Dit is de vraag die we ons hier kunnen stellen. Eerst is er een literatuurstudie gebeurd naar waar stress vandaan komt en welke rol deze kan spelen bij personen met autisme, wat yoga is en welke rol die bij stress bij personen met autisme kan spelen. In het praktijkonderzoek werd er gezocht naar de meest efficiënte oefeningen in geval van stress bij personen met autisme. Stress en autisme: Oorzaken van stress zijn heel uiteenlopend. Zij zijn voor iedere persoon anders. Door hun triade aan stoornissen ervaren personen met autisme sneller en vaker stress. Door hun stoornis in de sociale interactie kunnen ze zich moeilijk inleven in anderen, kunnen ze niet inspelen op het gedrag van anderen, begrijpen ze gedrag van anderen niet. Vaak kunnen ze door deze problemen niet voldoen aan de eisen die de omgeving stelt,.... De stoornis in de communicatie zorgt voor problemen in zowel verbale als non-verbale communicatie. Ze schatten gedrag, acties, gelaatsuitdrukking verkeerd in of nemen bepaalde zaken, humor, sarcasme fout op. Door hun gebrek in centrale coherentie is het voor hen moeilijk om gesprekken te voeren omdat ze het geheel niet zien. Door hun beperking in verbeelding en fantasie gaan ze fictie en fantasie als realiteit aanzien. Hun gebrek aan verbeelding stelt hen in het onvermogen om nieuwe dingen te voorspellen, wat een enorme bron van spanning is. Om voorspelbaarheid en structuur te hebben in hun leven gaan zij zoeken naar een routine, vaste handelingen, stereotiep gedrag waarin zij zich veilig voelen. Dit kunnen ook een aantal eigen bezigheden zijn die veelvuldig herhaald worden. Bv. lichamelijk bewegingen, maar ook hobby's, vrijetijdsactiviteiten,.... Personen met autisme zijn in ieder geval al heel rigide in hun denken en handelen en zijn zeer weinig flexibel, als zij dan gaan vervallen in te routinematig gedrag gaat de kleinste verandering voor zeer grote frustraties, woede, spanningen, stress kan zorgen. De algemene oorzaken van stress blijven echter belangrijk bij deze groep. Ook zij ondervinden stress door het verkeer, overlast van lawaai en dergelijke. Angst is ook een veel voorkomend probleem bij deze doelgroep en grote bron van spanningen en stress. (Horwitz, E.H.& Ketelaars, C.E.J.,2004) (Vermeulen P., 2002) Yoga: Stress zorgt voor overmatige spanning in de spieren en een disbalans in de organen. Ook je geest wordt onrustig. Geen wonder dat mensen opgebrand raken en ziek worden. Yoga leert je bewust aanwezig te zijn zonder iets te doen. Je krijgt meer inzicht in jezelf, in je eigen lichaam. Hierdoor kan je spanningen leren loslaten, de spieren worden opgerekt, het verouderingsproces wordt vertraagd, de ruggengraat wordt soepeler en sterker, de circulatie wordt bevorderd, de spijsvertering wordt verbeterd, hormonen en gevoelens raken in evenwicht en, de zenuwen worden gekalmeerd . (Betts, D.E.& Bets S.W. 2006)(Fraser, T.2007) Laurel Oldenburg heeft onderzoek gedaan naar de effectiviteit van yoga bij personen met autisme binnen de ergotherapie. Ze verrichtte een onderzoek over 4 verschillende projecten. Hieruit kwamen zeer positieve resultaten. Over het algemeen was er een verhoging in concentratie en aandacht, organisatie, relaxatie en duidelijk verminderde stress. (Oldenberg,L. 2004) Methode: Om de effectiviteit van yoga zo objectief mogelijk te meten werd er eerst gekeken naar de factoren die reeds aanwezig waren om stress te voorkomen, te reduceren. Er werd ook gekeken naar de factoren die de yogasessies kunnen beïnvloeden. Daarna is men opzoek gegaan naar de yogaoefeningen die het meest effectief zijn voor de vooropgestelde doelstellingen en ben ik deze gaan aanleren bij vier normaal begaafde personen met autisme. Enkele factoren die reeds aanwezig zijn bij VZW 't werk : Structuur geven, individuele begeleiding, individueel aangepaste werkruimtes, individueel aangepast materiaal, individueel aangepast pedagogisch werkmateriaal, betrokkenheid bij productief betekenisvol werk, sociale begeleiding, normalisatie, routine, regelmaat en veiligheid, invullen van de behoefte aan zinvol besteden van energie, zelfrealisatie, leefzekerheid, arbeidsvreugde, positief zelfbeeld, gesprekken voeren en brieven schrijven. 'T werk bestaat al 15 jaar, gedurende deze periode hebben de werknemers heel wat vorderingen gemaakt op vlak van communicatie en sociale aspecten, zelfredzaamheid,.... Ondanks deze prachtige vooruitgang en de aangepaste methodiek blijft stress een grote invloed hebben op hun dagelijks functioneren en ook daar wil Twerk iets aan doen. Stress is onvermijdelijk, met deze methodes wordt de stress beperkt maar niet volledig uitgeschakeld. Het kan ook zijn dat deze methodes wel goed worden gehanteerd en effectief zijn maar dat er zich op de een of andere manier toch nog stress opstapelt. Daarom kan yoga een mooie aanvullende methode zijn. Elke persoon met autisme is uniek, hun niveau van functioneren kan heel verschillend zijn. Ze hebben alleen een verschillende levenswereld. Daarom is het belangrijk we onze sessie individueel aanpassen. Als eerste ga je kijken naar de fysieke mogelijkheden wat hij kan en niet kan. Welke oefeningen vindt hij/ zij het aangenaamst. Houdt hij meer van concentratieoefeningen of van relaxatieoefeningen? De meest effectieve oefeningen zijn ademhalingsoefeningen, ontspannende lighoudingen, borstopenende houdingen en voorwaartse buigingen. Als je de meest effectieve houdingen voor deze persoon hebt gevonden kan je relaxatiemuziek gebruiken. Het is bewezen dat muziek relaxerend werkt. Door deze te combineren kan je de relaxatie optimaliseren. Om jezelf volledig te kunnen ontspannen en alle stress, frustraties, angsten en spanningen los te laten is het essentieel om je gedachten los te laten. Dit kan door je concentratie te vergroten. Yoga bevat allerlei technieken waarbij we onze concentratie kunnen vergroten. Concentratie helpt ons rustig van geest te worden. Deze kunnen we trainen met behulp van een object, voorwerp, geluid, de ademhaling, tellen, visualiseren,.... Als vierde en laatste stap ga je werken aan de zelfstandigheid. Zorg dus dat je binnen je begeleide yogasessies een bepaalde regelmaat, structuur hebt in de opbouw van je oefeningen en de sessies zelf. Om het effect te meten heeft men gebruik gemaakt van een scorelijst waar verschillende gevoelens opstonden. Deze moesten de personen die deelnamen zowel voor als na de yoga invullen. En aan het einde van de periode werd nog een persoonlijke vragenlijst afgenomen om hun eigen mening over yoga in kaart te brengen. Besluit: In de grafiek hierboven zien we de gemiddelde scores van één van de personen die deel heeft genomen aan de yoga. VY staat voor de scores die hij aan de gevoelens gaf voor de yoga en NY voor de scores die hij gaf na de yoga. We zien hier een duidelijk verschil. Als we uit alle scores van alle personen de gemiddelden berekenen komen we uit op een gemiddelde daling van 17,2% van de negatieve gevoelens en een gemiddelde stijging 23,6 % van de positieve gevoelens. Hieruit kunnen we concluderen dat yoga bij deze vier casussen een resultaat heeft. Yoga zorgt ervoor dat ze over het algemeen beter om kunnen met stress en dat ze deze stress beter onder controle kunnen houden. We moeten ook in ons achterhoofd houden dat deze positieve resultaten niet alleen aan de yoga te danken zijn maar ook mee kunnen beïnvloed worden door het feit dat ze individuele aandacht krijgen. Door regelmatig aan yoga te doen zal hun algemeen welzijn verhogen waardoor ze een hogere weerstand hebben tegenover stressoren. Het moeilijke aan yoga is echter dat sommigen sturing van buitenaf blijven nodig hebben. Mits een intensieve begeleiding van een langere periode is het mogelijk om bepaalde vaardigheden te trainen en hun zelfstandigheid binnen deze methode te optimaliseren. References Stress: Lenson, B. (2003). Positieve stress, negatieve stress: Herkennen van en omgaan met spanning. Zaltbommel: Thema. Dries, J. (1994) Biorelaxatie, ontspannen van lichaam en geest. As: Arinus. Gevonden op 30 maart op het internet: http--mediatheek.thinkquest.nl-~llb106- brein.jpg Gevonden op 24 maart op het internet: www.mediatheek.thinkquest.nl/~llb106/angst.php - 18k ? Gevonden op 24 maart op het internet: www.burnin.nl/?id=ken_vez - 44k ? 20 maart Van Houdehove B.(2005), In wankel evenwicht / druk 1: over stress, levensstijl en welvaartsziekten. Tielt: Lannoo nv Gevonden op 30 maart op het internet: www.hanskoolen.nl/images/hersenen%202.jpg Autisme: Vermeulen P. (2002), Brein bedriegt: als autisme niet op autisme lijkt. Gent: EPO Horwitz, E.H.& Ketelaars, C.E.J. (2004). Autisme Spectrum Stoornissen bij normaal begaafde volwassenen. Assen: Van Gorcum Stress + autisme: Vermeulen P. (2002) Beter vroeg dan laat en beter laat dan nooit: de onderkenning van autisme bij normaal tot hoogbegaafde personen. Gent: EPO Vermeulen P.(2005) Een gesloten boek: autisme en emoties, editie 2. Gent: EPO Bijlsma N. (2002), Autistische stoornissen met normale/ hoge intelligentie gevonden op 16 maart op het internet: www.autsider.net/documentatie/scripties/Eindscriptie.pdf Stress + autisme: Vermeulen P. (2002), Brein bedriegt: als autisme niet op autisme lijkt. Gent: EPO Horwitz, E.H., Ketelaars, C.E.J., Van Lammeren, A.M.N.D. (2008). Autisme spectrum stoornissen bij normaal begaafde personen. Assen: Van Gorcum. Bogdashina, O. (2002), Communicatiekwesties bij Autisme en aspergersyndroom. Appeldoorn: Garant. Bogdashina, O. (2005). Theory of Mind and the Triad of Perspectives on Autism and Asperger Syndrome: A View from the Bridge. Londen: Jessica Kingsley publishers. Baron-Cohen, Swettenham, J. (1997) Theory of mind in autism: its relationship to executive function and central coherence. Handbook of Autism and Pervasive Developmental Disorders Jolliffe T. & Baron-Cohen S. (1999) A test of central coherence theory: linguistic processing in high-functioning adults with autism or Asperger syndrome: is local coherence impaired? Gevonden op 15 Januari 2009 op het internet: http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6T24-3WYHTJC- 3&_user=10&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_v ersion=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=66766b4a89062f302395a0b2a1d95391 Hill, E.L. (2004). Executive dysfunction in autism. TRENDS in cognitive Sciences ,Vol.8 No.1, 2004 26-32 Hill, E.L. (2004). Evaluating the theory of executive dysfunction in autism. Developmental Review, 24, 189?233 Robert, M.J., Tager-Flushberg, H. (2004). Theory of mind and executive functions in autism: The Relationship of Theory of Mind and Executive Functions to Symptom Type and Severity in Children Kees De Vries (2002) Angst gevonden op 30 Maart op het internet: www.platovisit.com/posttrauma/angst.htm Loos, H.G. & Loos Miller, I. M. (2004). Shutdown States and Stress Instability in Autism. Loos, H.G. & Loos Miller, I.M. (2004). Shutdowns and Stress in Autism. Happé, F. & Frith, U. (2006). The weak coherence account: detail-focused cognitive style in autisme specrum disorders. Journal of autism an developmental disorders, Vol. 36, No 1 June Groden, Matthew S. Goodwin, M. Grace Baron, Gerald Groden, Wayne F. Velicer, Lewis P. Lipsitt, Stefan G. Hofmann, and Brett Plummer (2005). Assessing Cardiovascular Responses to Stressors in Individuals With Autism Spectrum Disorders. Focus on autism and other developmental disabilities, volume 20, number 4, winter 2005. 244?252 Wing, L. & Gould, J. (1997). Severe impairments of social interaction and associated abnormalities in children: epidemiology and classification. Journal of autism and childhood Schizoprhenia, 9 (1), 11-29. Williams, D. (1999) Co-morbid disorders: Fleas and Autism Gevonden op 20 December 2009 op het internet.http://www.donnawilliams.net/fleasandautism.0.html Schattenberg, G. (2006). Zorgprogramma autismespectrumstoornissen voor normaal begaafde personen met autisme. Gevonden op 10 augustus 2008 op internet: http://www.umcn.nl/patient/ Yoga: Betts, D.E.& Bets S.W. (2006). Yoga for children with Autism Spectrum Disorders: A step-by-step guide for parents an caregivers. Londen: Jessica Kingsley publishers. Summar, S. (1996). Yoga for the special child. Buckingham: Special yoga publications. Brosnan, B.(1984). Yoga voor gehandicapten. Nijkerk: Intro Fraser, T.(2007). Yoga feel good basisboek. Vianen:The house of books Molly Kenny, M.S. (2002). Integrated Movement Therapy: Yoga-Based Therapy as a viable and effective intervention for Autism Spectrum and Related Disorders. International Journal of yoga therapy, 12, 71-79 Coulter, D. H.(2001). Anatomy of Hatha Yoga: A Manuel for Students, Teachers, and Practitioners. Honesdale: Body and Breath Inc. Oldenberg,L. (2004)Use of Yoga with Children in Occupational Therapy gevonden op 20 februari op het internet: www2.ups.edu/ot/evidence/2004/Oldenburg2004.rtf Van Lysebeth, A. (1970). Yoga doen en begrijpen. Deventer: N. Kluwer. Isaacson, S.(2001) Mind, Body & Spirit: Yoga. Vianen: The house of books. Seegers,M. (2008). Zes oefeningen tegen stress. Yoga: Gezondheid, spiritualiteit en liefestyle Nr.1 2008, p74-77	Van Wesemael, Tina	2009
53	KHK_ETD	PDF	De verschillende oorzaken van onzindelijkheid bij de kat Ecology Systematic zoology, taxonomy, zoogeography Veterinary medicine: surgery, physiology, pathology, clinical studies Biomedical sciences Medicine (human and vertebrates) Animal ecology Animal anatomy, animal morphology Zoology Bachelor - Bachelor in agro- en biotechnologie Het heeft even geduurd eer ik wist waarover ik mijn eindwerk wilde schrijven, maar na overleg met mijn stageplaats ben ik dan uiteindelijk toch tot een interessant onderwerp gekomen. Mijn eindwerk, verschillende oorzaken van onzindelijk ... heid bij de kat, heeft als doel om dierenartsassistenten een kleine handleiding te verschaffen over de geschiedenis, de aanschaf en de oorzaken van onzindelijkheid bij de kat. Als de dierenartsassistenten een vraag krijgen over de onzindelijkheid van een patiënt dan zullen zij, aan de hand van dit eindwerk, de mogelijkheid hebben om de eigenaar juist te informeren omtrent bepaalde oplossingen of handelingen. Ik heb getracht om alle noodzakelijke onderwerpen omtrent onzindelijkheid op een degelijke maar toch vlot leesbare manier te verwerken. Het is vanaf het begin niet de bedoeling geweest om er een zwaar medisch eindwerk van te maken, zodat het ook begrijpbaar is voor de eigenaars van een kat. References Elektronische publicaties Gevonden op 11 februari 2007 op het internet: http://home.wanadoo.nl/ Gevonden op het internet op 28 maart op het interne: http://homeplanet.nl Gevonden op 2 februari 2007 op het internet: http://nl.wikipedia.org/ Gevonden op 6 april 2007 op het internet: http://www.ah.novartis.nl Gevonden op 2 januari 2007 op het internet: http://www.animaldoctor.be Gevonden op 20 april op het internet: http://www.causus.be Gevonden op 14 maart 2007 op het internet: http://www.dekattensite.nl/ Gevonden op 15 april op het internet: http://www.dierenkliniekbrandersstad.nl Gevonden op 14 maart 2007 op het internet: http://www.dierenkliniekwilhelminapark.nl/ Gevonden op 13 februari 2007 op het internet: http://www.dobrego.com/ Gevonden op 11 februari 2007 op het internet: http://www.ecologiebibliotheek.nl/ Gevonden op 6 april 2007 op het internet:http://www.feliway.nl/ Gevonden op 21 februari op het internet: http://www.uzleuven.be Gevonden op 8 april 2007 op het internet: http://www.whgdierenartsen.nl/ Gevonden op 17 maart 2007 op het internet: http://www.zwerfkattendordrecht.nl Boeken Auteur Birr U., Vennebusch T., Huber C. Complete raadgever: katten. Aartselaar: Zuidnederlandse uitgeverij N.V. Auteur Verhoef E., De grote katten encyclopedie. Lisse: Rebo productions b.v. Auteur Hill?s, Voedingssleutel 2005. Nederland: Hill?s Auteur Halls V., Wat uw kat u vertelt. Amsterdam: De boekerij bv Onuitgegeven materiaal Blom I., Katholieke Hogeschool Kempen, Departement Ingenieur en Biotechniek, Anatomie & fysiologie deel II. Geel: Campina Media Van Tichelen I., Katholieke Hogeschool Kempen, Departement Ingenieur en Biotechniek, Medische beeldvorming. Geel: Campina Media	Desmet, Evy	2007
54	KHK_ETD	PDF	Opleiding van politiehonden Ecology Biomedical sciences Animal ecology Zoology Animal anatomy, animal morphology Bachelor - Bachelor in agro- en biotechnologie De dag van vandaag zijn honden niet meer weg te denken bij het politiewerk. Ze staan hun geleiders bij tijdens patrouillewerk en speurwerk. Er zijn al veel levens gered en problemen opgelost door het werken met politiehonden. Als iemand hon ... dengeleider bij de politie zou willen worden, hoe kan men dit dan het best aanpakken? De opleiding voor de geleider en de hond is zwaar en er zijn veel afvallers. Men kan een hond op verschillende manieren trainen maar welke manier is nu het meest geschikt voor het verkrijgen van een politiehond die zijn werk perfect uitvoert? In het eerste deel wordt de geschiedenis van politiehonden uit de doeken gedaan, dit werd vrij uitgebreid besproken omdat het gebruik van honden bij de politie in België is ontstaan. Om later een goede diensthond te hebben zal men al bij de aankoop moeten letten op bepaalde eigenschappen. Er zijn maar enkele hondenrassen die hiervoor in aanmerking komen. In het tweede deel zal men ook lezen dat er bepaalde verschillen zijn op lokaal en federaal niveau. Er zijn verschillende soorten gespecialiseerde diensthonden maar de patrouillehond wordt meer in detail besproken omdat deze specialiteit het meest voorkomt in de hondenbrigades In dit werk worden verschillende trainingsmethodes uitgelegd maar men zal hieruit leren dat de beste manier van training bestaat uit veelvuldig te belonen. Men zal de hond enkel straffen op een consequente, niet - lichamelijke manier. Als laatste wordt de opleiding besproken die een persoon moet doorlopen om in dienst te kunnen gaan als hondengeleider bij de politie. References Baume, C. (196). In de enheden: Welverdiende rust. Revue van de rijkswacht. 14, 25. Gevonden op 20 december 206 op het internet: htp:/ww.polfed-fedpol.be/pub/archief/archief_revRijkswacht_14_nl.php Bechtold, W. (1982). Africhting tot verdedigingshond: met de hond nar het oefenterein. Stutgart. W. Keler & Co. Belgische federale politie. (207). De opleiding binen de geïntegrerde politie. Gevonden op 19 februari op het internet: htp:/ww.police.ac.be/menu_2.htm Buysschaert, J. (202). Dossier Hondensteun. Magazine van de federale politie. 8, 20 ? 31. Gevonden op 15 oktober 205 op het internet: htp:/ww.polfed-fedpol.be/pub/archief/archief_pol_08_nl.php Daglish, E. (1980). Honden leren gehorzamen. Den Hag. Zuidgroep. De Bolster , G. (200). Uw hond trainen en opvoeden. Aartselar: Zuidnederlandse Uitgeverij De Bolster, G., Bogaert, G. (207). Sociale en praktische diensthondenopleiding. Gevonden op 9 april op het internet: htp:/ww.scenteam.be/SPD_NL.htm De Caluwé, R. (195). De erste Belgische politiehonden 189 ? 1914. Gent: KOJ. Depuis, B. (206). Sokks methode voor politiehonden: Tot 30 % mer reukzin. Inforevue. 3, (1), 6 - 7. Gevonden op 2 februari 207 op het internet: htp:/ww.polfed-fedpol.be/pub/inforevue/pub_inforevue1_06_nl.php De Vocht, B. (206). Gedrag anleren. Gevonden op 02 februari 207 op het internet: htp: htp:/bdevocht.spaces.live.com/?_c11_BlogPart_FulView=1&_c11_BlogPart_blogpa rt=blogview&_c=BlogPart&partqs=amonth%3D1%26ayear%3D206 Fogle, B. (196). Atrium rashondengids: De Duitse Herdershond. Amsterdam: De redactie. Hak, R. (1986). Belgische Herders. Den Hag. Zuidergroep B.V. Uitgevers. JopPol. (207). Algemene toelatingsvoorwarden voor het operationel kader. Gevonden op 19 februari op het internet: htp:/ww.jobpol.be/default.asp?id=10&sub=3&et=5 Permanente nota van 25 oktober 206 betrefende de functionele opleiding van patrouilehondengeleiders (207, 16 januari). Belgisch Statsblad. Ravesteijn, H. (207). De teletac: Wondermidel of marteltuig? Gevonden op 9 april op het internet: htp:/home-l1.tiscali.nl/~ac43170/teletac.htm Slabert, J.M., Odendal, J.S.J. (199). Early prediction of adult police dog eficiency?a longitudinal study. Aplied animal behaviour science. Gevonden op 19 oktober 206 in Science Direct databank. Svartberg, K. (201). Shyness?boldness predicts performance in working dogs. Aplied animal behaviour science. Gevonden op 19 oktober 206 in Science Direct databank. Van Puyvelde, S. (204). Patrouilehondenteams in en nieuw kledje: Operatie One Shot achter de rug. Inforevue. 1, (4), 24- 26. Gevonden op 20 december 206 op het internet: htp:/ww.polfed-fedpol.be/pub/inforevue/pub_inforevue4_04_nl.php Van Puyvelde, S. (205). Dienst Hondensteun verhuisd: Viervoeters duiken het zwembad in. Inforevue. 2, (3), 3 ? 35. Gevonden op 20 december 206 op het internet: htp:/ww.polfed- fedpol.be/pub/inforevue/pub_inforevue3_05_nl.php	Op De Beeck, Femke	2007
55	KHK_ETD	PDF	Een autismevriendelijke speelplaats : Aanpassing van een speelplaats en het effect op het (speel)gedrag Bachelor - Bachelor in de ergotherapie "Juffrouw ik verveel me, is het nog lang en het is hier maar stom." Dit waren maar enkele reacties die ik hoorde tijdens de eindwerkweek stage in oktober 2008. Het was één grote chaos en onrust op de speelplaats. Regelmatig waren er ruzies ... die uitdraaide in vloekoorden met zelfs fysieke agressie als gevolg. Gedurende de uitwerking van mijn eindwerk heb ik een antwoord gezocht op de vraag: heeft het aanpassen van de speelplaats een effect op het (speel)gedrag bij kinderen met autisme? Ik deed mijn stage in BuBao Den Anker. Op de autiwerking van de lagere school heb ik geprobeerd om een antwoord te krijgen op deze vraag. Aan de hand van een zelfgemaakte observatielijst, ben ik tot de belangrijkste moeilijkheden of problemen gekomen. Deze gegevens heb ik vervolgens in mijn eindwerk beschreven. Op het einde van mijn stage heb ik deze observaties opnieuw uitgevoerd. Aan de hand hiervan kon ik dan een duidelijke conclusie trekken. Eveneens heb ik op het einde van mijn stage een enquête afgenomen bij de begeleiding. Op deze manier wilde ik nagaan wat de sterktes en zwaktes van het project waren. Ik wilde peilen naar de tevredenheid van de begeleiding en wat zij vonden van het resultaat. Op mijn stageplaats waren er al enkele aanpassingen doorgevoerd. Enkele hadden een duidelijk effect en enkele boden geen meerwaarde. Hierdoor kon ik terugvallen op een team met veel ervaringen en kennis. Op deze manier was er een mooie basis gelegd zodat ik niet van nul moest beginnen. Dit heeft dit eindwerk op een positieve manier beïnvloed. In mijn eindwerk heb ik gekozen om van de speelplaats een georganiseerde vrije tijd te maken. Eerst en vooral hebben we de omgeving aangepast. Dit hield in dat we verschillende hoeken hebben gemaakt waar er telkens één activiteit doorging. Deze hoeken werden afgebakend met rode hekjes. Een afbakening was belangrijk. Op deze manier werd de speelruimte beter gevisualiseerd. Een ander belangrijk aspect dat we hebben toegepast is het verhelderen van tijd. Via een time timer hadden de kinderen een controle over hoe lang het speelmoment nog duurde. Eveneens hadden we een weekschema opgesteld waarin stond vermeld wie, wat en wanneer moest doen. Op deze manier verhinderden we dat kinderen keuzes moesten maken aangezien dit vaak een frustratiegevoel met zich meebrengt. Deze opgelegde activiteiten waren gekend en de materialen waren duidelijk. Eveneens waren de opdrachten heel divers. De materialen voor de activiteiten zaten elk in een doos. In deze doos zaten eveneens spelhandleidingen. In deze boekjes stonden concrete handelingen uitgelegd. Op deze manier konden de kinderen allerhande activiteiten uitvoeren aan de hand van een gevisualiseerd stappenplan. We hebben geopteerd voor een doorschuifsysteem. Hiermee hoopten we de verveling tegen te gaan. Ook in andere scholen werd een doorschuifsysteem toegepast want zeg nu zelf, zou jij vijftig minuten dezelfde activiteit willen doen? Om de vijftien minuten schoof men door naar een andere activiteit. Dit was duidelijk gemaakt op het keuzebord dat op de speelplaats hing. De leerkrachten speelden een enorm belangrijke rol. Ze moesten ervoor zorgen dat het keuzebord in orde was zodat de kinderen hun volgende activiteit konden zien. Eveneens kreeg elke leerkracht de verantwoordelijkheid over een doos met materialen. Op deze manier hoopten we om de leerkrachten te blijven motiveren om zich in te zetten voor de speelplaats. Zonder goede begeleiding is dit namelijk niet mogelijk. Met deze aanpassingen proberen we vooral duidelijkheid te scheppen in tijd en ruimte. Eveneens willen we veiligheid creëren door de kinderen zelf geen keuzes te laten maken en zo het probleemgedrag te laten afnemen. Een andere doelstelling die ik via deze weg wilde bereiken is dat de kinderen en de begeleiding opnieuw plezier gaan beleven aan de pauzemomenten. Dit alles gebeurd aan de hand van verplichte activiteiten, verhelderingen in de ruimte en tijd en als meest belangrijke kenmerk visualisaties. Op sociaal vlak is er heel wat veranderd. De leerlingen zochten veel meer contact met elkaar dan voordien. Ze speelden samen, gingen interacties aan en de ruzies namen duidelijk af. Op materieel vlak was er eveneens een evolutie merkbaar. De kinderen droegen zorg voor het materiaal en gebruikten de materialen voor wat ze bedoeld waren. Men hield zich meer aan de sociale regels zoals beurtname en het afnemen van speelgoed. Het stereotiepe gedrag is duidelijk verminderd. Voordat we de aangepaste speelplaats gebruikten, stelden we bij tien van de dertien kinderen een vorm van stereotiep gedrag vast. Nu vertonen slechts nog twee kinderen stereotiep gedrag. Naast het stereotiepe gedrag is ook de veiligheid veranderd. Voordien brachten veel kinderen zichzelf en anderen in gevaar. Dit gedrag is sterk verminderd. De leerlingen krijgen nu een duidelijke activiteit aangeboden welke ze moeten uitvoeren. Dit heeft tot gevolg dat de kinderen zelfstandig kunnen beginnen met een activiteit. Wanneer de activiteit gedaan is, stoppen de kinderen meteen met het spel. Ze blijven niet rondhangen maar gaan meteen in de rij staan of beginnen met hun ander opgelegde activiteit. Het opruimen van de activiteiten verloopt eveneens vlotter. Waar voordien vaak materialen bleven rondslingeren, worden de materialen nu opgeruimd en op hun plaats gelegd. Op de vraag of het aanpassen van een speelplaats een effect heeft op het speelgedrag van kinderen met autisme kan ik volmondig ja zeggen. De speeltijden verliepen rustiger, zowel voor de begeleiding als voor de kinderen. "Het is nu fijn, we maken minder ruzie, we vervelen ons niet meer enz." Dit zijn maar enkele reacties die ik van de kinderen heb gekregen. Voor mij was dit het bewijs dat ik goed werk heb geleverd. Wanneer je de speeltijd organiseert, kan een speeltijd voor kinderen met autisme een ontspannende en aangename tijd zijn. De veranderingen die waren doorgevoerd waren slechts voor twee klassen tijdens de middagspeeltijd. Nu is het belangrijk dat de speelplaats verder wordt aangepast en uitgebreid. Er moet nu een georganiseerde vrije tijd komen voor alle speeltijden en voor alle klassen. References Boeken: Degrieck, S. (2004). Werk maken van vrije tijd: vrije tijd en autisme. Berchem: Epo. Notbohm, E. (2007). 10 dingen die je zou moeten weten over kinderen met autisme. Huizen: Pica. Dumortier, D. (2002). van een andere planeet, autisme van binnen uit. Antwerpen: Houtekiet. Gillberg, C., Peeters, T. (2003). Autisme: medisch en educatief. Antwerpen: Houtekiet. Krenzer, R. (1983). Spelen met gehandicapte kinderen deel 2. Nijkerk: Intro. Betts, D. E., Patrick, N.J. (2007). Autisme wegwijzer: doeltreffende oplossingen voor alledaagse problemen. Huizen: Pica. Delfos, M.F. (2002). Een vreemde wereld: over autisme, het syndroom van asperger en PDD ? NOS. Voor ouders, partners hulpverleners en de mensen zelf. Amsterdam: SWP Amsterdam Vermeulen, P. (2002). Voor alle duidelijkheid, leerlingen met autisme in het gewoon onderwijs. Berchem: Epo. Vermeulen, P., Degrieck, S. (2006). Mijn kind heeft autisme, gids voor ouders, leerkrachten en hulpverleners. Tielt: Lannoo. Vermeulen, P. (1999). Dit is de titel: over autistisch denken. Berchem: Pica. Sicile ? Kira, C. (2005). Autisme bij kinderen, de complete gids voor ouders en hulpverleners. Houten: MOM. Vlaams verbond van het Katholieke buitengewoon onderwijs. (2003). Autisme wijzer: begeleiding van leerlingen met autisme. Antwerpen: Garant. Vlaams verbond van het Katholieke buitengewoon onderwijs. (2006). Autisme wijzer; autisme ? kijk ? wijzer: begeleiding van leerlingen met autisme. Antwerpen: Garant. Woordenboeken: Jochems, A.A.F., Joosten, F.W.M.G. (2006). Zakwoordenboek der geneeskunde (28ste dr.). Doetinchem: Elsevier gezondheidszorg. De Boer, W. Th. (1996). Wolters? Ster Woordenboek (2de dr.). utrecht ? Antwerpen: Wolters? woordenboeken. Onuitgegeven materialen: Daems, J., Verstraeten, K. (2007). Ontwikkelingsproblematiek, autisme spectrum stoornis. Onuitgegeven cursus voor de opleiding ergotherapie, Katholieke Hogeschool Kempen. Van Loy, V. (2006). Theorie algemene ergotherapie. Onuitgegeven cursus voor de opleiding ergotherapie, Katholieke Hogeschool Kempen. Basisschool St ? Jan Berchmanscollege. (s.a.). infobrochure over autisme spectrum stoornissen. Tijdschriften: Malone, K., Tranter, P. (2003). Children?s environmental learning and the use, design and management of schoolgrounds. Children, youth and environments, 13 (2). Ingram H, D., Dickerson M, S., Troxell B, L., Calhoun L, S. (2007). Assessing children with autism, mental retardation, and typical development using the Playground Observation Checklist. Autism, 11 (4), 311-319. Van Hagen, A. (2007). Een veranderende visie op het ontwerpen en het gebruiken van schoolspeelplaatsen. JSW, 91, 13-17. Bormans, L., Van Laere, M., Paquet, M.(1997). De speeltijd is het plezantste. Klasse voor ouders, 12, 2-3. Lobst, S. (2004). Samen doen en samen groeien, op weg naar een levendig schoolplein. Mensen ? kinderen (november), 5-10. Lantz, J. (2001). Play time: An examination of play intervention strategies for children with autism spectrum disorders. The Reporter, 6(3), 1-7. Kern, P. (2003). Phillip?s Groove! ? Integrating young children with autism on childcare playgrounds. Proceedings of the 5th Triennial Conference of the European Society for the Cognitive Sciences of Music (ESCOM), (10-13). Eindwerken: Scheijen, E. (2007). Stappen in het speelveld, autisme en spelbegeleiding. Afstudeerproject voor de opleiding voor Pedagogiek, Fontys Hogescholen Sittard. Blandina, L., Gielen, F., Leeten, S., Tilkens, D. (2008). Het creëren van een aangename speelplaats. Afstudeerproject voor de opleiding Bachelor in de orthopedagogie, Katholieke Hogeschool Limburg, departement Sociaal-Agogisch Werk. De Haas, I. (2005). Samen spelen, hoe doe je dat? Aanleren van sociale vaardigheden binnen spel aan kinderen met autisme. Afstudeerproject voor de opleiding ergotherapie, Katholieke Hogeschool Kempen, departement Gezondheidszorg en Chemie. Nuyts, J. (2007). Vrije tijd, ontspanning of inspanning? Vrijetijdsbesteding bij kinderen met autisme en een ernstig mentale beperking. Afstudeerproject voor de opleiding ergotherapie, Katholieke Hogeschool Kempen, departement Gezondheidszorg en Chemie. McCaffery, D. (2007). There is preliminary evidence that LEGO© therapy can improve social skills in children with Autism Spectrum Disorder. Afstudeerproject voor de opleiding ergotherapie, University of Western Sydney. Internet: Bloemen, W. (s.a). Speeltijden moesten ze afschaffen, de speel leertuin. Gevonden op 9 september 2008 op het internet: http://users.skynet.be/website.autiplanet/Autiplanet/index2.htm Golin, G. (s.a). Autisme en vrije tijd. Gevonden op 12 juli 2008 op het internet: www.tbaplus.nl/themabijeenkomst/3/vrije%20tijd.pdf Van Renthergem, w., Vergult, K. (2008). 42 km naar de zon! Gevonden op 9 september 2008 op het internet: http://www.42kmnaardezon.blogspot.com/ Yuill, N., Strieth, S., Roake, C., Aspden, R., Todd, B. (2007). Designing a playground for children with autistic spectrum disorders, effects on playfull peer interaction. Journal of autism developmental disorders, 37 (6), 1192-1196. Gevonden op 2 september 2008 op het internet: http://www.springerlink.com/content/33635616521ju017/?p=c208d379988140f8a2728 f9c6d7c4564&pi=17 The national autistic society (2005). classroom and playground, support for children with autism spectrum disorders. Gevonden op 19 september 2008 op het internet: http://www.nas.org.uk/nas/jsp/polopoly.jsp?d=1393&a=13865 Chambers, B. (2008). New playground opens for kids with autism. Gevonden op 21 november 2008 op het internet: http://www.myhometownnews.net/index.php?id=50201 Klim, vrije lagere scholen. (s.a.). ideeen voor een creatieve speelplaatswerking. Gevonden op 4 oktober 2008 op het internet: leerkracht- veerkracht.be/cms2/images/stories/praktijkvoorbeelden/stap1_leerkracht_en_de_klas/ volledige_beschrijving.pdf - Uitgeverij Lannoo.(s.a.).De spelontwikkeling bij kinderen met autisme. Gevonden op 18 september 2008 op het internet: www.lannoo.com/Media/extradownloads/9789020964530_sessie6-document1.pdf - Vrijsen, C. (2007). Autisme en vrije rijd: ontspanning in spanning. Gevonden op 9 juli 2008 op het internet: http://users.skynet.be/website.autiplanet/Autiplanet/vrije_tijd_en_vakantie.htm American society of landscape architects (2008). Playground design can boost social play for autistic children. Gevonden op 2 september 2008 op het internet: http://www.asla.org/lamag08/april/practice.html Suttcliff, R. (s.a.). The positive benefits of playtime. Gevonden op 2 september 2008 op het internet: http://www.ideas4education.co.uk/Newsletter.aspx?s=00000000-0000-0000-0000- 000000000000&l=2&n=1&i=24&c=0&a=146&o=0 Autisme info centrum (s.a.). Vrijetijdsbesteding van autisten en personen met een aan autisme verwante contactstoornis. Gevonden op 23 september 2008 op het internet: http://www.autismeinfocentrum.nl/fetch_html_cat.html?mnu=tmain100:sinfo107&s=2 &l=nl&t=1222866337&oid=17339809 Kaboom, (2008). Playspaces for children and adults with Autism Spectrum Disorders. Gevonden op 21 november 2008 op het internet: http://projects.kaboom.org/SpecialNeeds/AutismSpectrum/tabid/20564/Default.aspx Mens en samenleving (2006). Autisme in het onderwijs. Gevonden op 16 september op het internet: http://mens-en-samenleving.infonu.nl/onderwijs/20020-autisme-in-het- onderwijs.html Korkat (2006). Special projects: because traditional playgrounds often do not serve the needs of children with autism, something new was needed. Gevonden op 2 september 2008 op het internet: http://www.korkat.com/special_projects.htm Wagner, C. (2000).. National Clearinghouse for educational facilities. Planning School Grounds for Outdoor Learning. Gevonden op 19 september 2008 op het internet: http://www.edfacilities.org/pubs/outdoor.pdf Dautenhahn, K. (s.a.). Design Issues on Interactive Environments for Children with Autism. Gevonden op 1 oktober 2008 op het internet: web.mit.edu/16.459/www/Dautenhahn.pdf Blatchford, P., Pellegrini, T., Baines, E., Kentaro, K. (2002). Playground games: their social context in elementary/ junior school. FINAL REPORT TO THE SPENCER FOUNDATION. Gevonden op 2 oktober 2008 op het internet: www.breaktime.org.uk/SpencerFinalReport02.pdf Wakeford, L.,Kern, P. (2006). Supporting Outdoor Play: A Practical and Evidence-Based Approach Annual Conference of the American Occupational Therapy Association. Gevonden op 30 september 2008 op het internet: www.unc.edu/courses/2005spring/occt/252/001/word%20documents/outdoor_full%20 handout.doc Bould, N., Bezerra, C. (2005). Designing playful and inclusive spaces. Gevonden op 1 oktober 2008 op het internet: www.cden.ca/2005/2ndCDEN-conference/data/10060.pdf Pekka, H., Visa, P. (s.a.). the effects of playground activities and exercising on playground equipment on the motor coordination of preschool children. Gevonden op 25 september 2008 op het internet: http://www.newtest.com/Docs/Effects%20of%20playground%20activities%20on%20pr eschool%20children.pdf Professionelen: Klaartje Vergult, lerares, MPi ?t Zonneke, St.-Niklaas. Fran Demeulemeester, orthopedagoge autiteam, De Pottelberg, Kortijk. Maggy Schreurs, orthopedagoge, MPI De Vloedlijn, Oostende. Evi Heeren, mentor autiwerking, St.-Elisabethschool, Wijchmaal. Anke Verslagers, projectleider van het schoolplein, Voorthuijs, Haarlem. Ruth van Vlierbergen, de triangel, Lovendegem. Sylvie Verte, trajectbegeleider, Het anker, St.-Andries. Ann Geens, lerares, basisschool St ? Jan Berchmanscollega, Westmalle. Leerkrachten en begeleiders Den Anker, Mechelen. Info centra: Opleidingscentrum Autisme Vzw Auctores Vlaamse vereniging autisme McDD Autisme Centraal	Keepers, Elke	2009
56	KHK_ETD	PDF	Effect van bezoekersaantallen bij Cracidae in ZOO Antwerpen Master - Master in de biowetenschappen: landbouwkunde Craciden zijn sterk bedreigde hoenderachtigen die een prominente plaats innemen in het ecosysteem van het Zuid-Amerikaans regenwoud. Doordat ze zaden verspreiden en dienst kunnen doen als indicatorsoort hebben ze mogelijk een sleutelpositie ... in dat ecosysteem en zijn ze dus van groot maatschappelijk belang.